Jahonda geotermal energetika: qaysi davlatlar yetakchi?

Quyosh yoki shamol elektr stansiyalaridan farqli o‘laroq, geotermal stansiyalar elektr energiyasini Yer qa’ridan olinadigan issiqlik yordamida ishlab chiqaradi. Bu esa ularni barqaror “asosiy” toza energiyaning ishonchli manbaiga aylantiradi.

Yangi infografika Global Energy Monitor ma’lumotlariga asoslanib, mamlakatlarni geotermal elektr stansiyalarining o‘rnatilgan quvvati bo‘yicha tartiblaydi va bu yerosti energetik resursi bugun qaysi davlatlarda eng faol qo‘llanayotganini ko‘rsatadi.

Geotermal energiya ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchi mamlakat — Qo‘shma Shtatlar bo‘lib, uning quvvati 3734 megavattni tashkil etadi. Bu eng yaqin raqobatchidan 1302 megavattga ko‘p.

Biroq, agar butun mintaqalar kesimida qaralsa, Osiyo birinchi o‘rinni egallaydi. Jahonda ikkinchi va uchinchi o‘rinlarda turgan Indoneziya va Filippin Qo‘shma Shtatlardan jami hisobda ustun: ularning quvvati mos ravishda 2432 va 1937 megavattni tashkil qiladi. Ushbu mamlakatlarning Tinch okeani olov halqasida — uchta tektonik plita to‘qnashadigan, vulqon faolligi kuchli bo‘lgan hududda — joylashgani ularga ulkan geotermal energiya salohiyatini beradi.

Shimoliy va Janubiy Amerika ham salmoqli geotermal resurslarga ega, garchi ko‘plab konlar hali yetarlicha o‘zlashtirilmagan bo‘lsa-da. Ayrim mamlakatlar esa bu sohani boshqalarga nisbatan tezroq rivojlantirmoqda. Masalan, Meksika o‘rnatilgan quvvati 941 megavatt bo‘lgan holda jahonda oltinchi o‘rinni egallaydi.

Yevropada eng yirik ishlab chiqaruvchilar sifatida Italiya — geotermal energetikaning tarixiy vatani — va Islandiya qolmoqda, ularning quvvati mos ravishda 834 va 779 megavattni tashkil etadi. Garchi Yevropa umuman qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirishda yetakchi bo‘lsa-da, bu yerda geotermal resurslar asosan vulqonlar faolligi yuqori bo‘lgan bir nechta mamlakat bilan cheklangan.

Islandiya ayniqsa alohida ajralib turadi: aholisi nisbatan kam bo‘lishiga qaramay, u katta geotermal quvvatga va dunyodagi eng rivojlangan geotermal tarmoqlardan biriga ega. Mamlakatdagi uylarning taxminan 85 foizi geotermal issiqlik hisobiga isitiladi.

Rossiya bu ko‘rsatkich bo‘yicha jahonda 15-o‘rinda turadi, uning o‘rnatilgan quvvati 50 megavattni tashkil etadi.

Ushbu ro‘yxatdagi yagona Afrika mamlakati — Keniya bo‘lib, uning quvvati 817 megavattga teng. So‘nggi yillarda qit’aning bir nechta mamlakatlari orqali o‘tadigan ulkan tektonik botiqlik — Buyuk rift vodiysi geotermal resurslarini o‘zlashtirishga qiziqish sezilarli darajada oshdi. Biroq mintaqada bu tarmoq hali ham nisbatan yosh hisoblanadi.

Jahon miqyosida geotermal energiya hozircha jahondagi elektr energiyasiga bo‘lgan talabning faqat taxminan 1 foizini ta’minlaydi. Biroq texnologik taraqqiyot tufayli tobora ko‘proq konlar iqtisodiy jihatdan o‘zlashtirish uchun maqbul bo‘lib bormoqda.