El-Nino xavfi: yangi issiqlik rekordlari kutilyapti

Jahon meteorologiya tashkiloti ma’lum qilishicha, sayyora chiqarayotganidan ko‘ra ko‘proq issiqlik energiyasini qabul qilmoqda. Bu esa uglerod dioksidi kabi issiqlikni ushlab qoluvchi gazlar chiqindilari bilan bog‘liq.

Bu rekord darajadagi “energetik nomutanosiblik” o‘tgan yili okeanlarni yanada qizdirdi va muzliklarning erishiga olib keldi.

Olimlar shuningdek tabiiy isish bosqichi — El-Nino bu yil oxirida boshlanishi mumkinligidan xavotirda. Bu esa yana yangi issiqlik rekordlariga sabab bo‘lishi mumkin.

BMT bosh kotibi Antoniu Guterrish ushbu hisobotga javoban mamlakatlarni qazilma yoqilg‘ilardan voz kechib, qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tishga chaqirdi.

U shunday dedi: “Yer sayyorasi o‘z chegarasidan chiqib ketmoqda. Barcha asosiy iqlim ko‘rsatkichlari xavf signalini bermoqda”.

Jahon meteorologiya tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, so‘nggi 11 yil Yer tarixidagi eng issiq 11 yil bo‘lgan.

2025 yilda global o‘rtacha harorat sanoatgacha bo‘lgan davrga nisbatan taxminan 1,43°C ga yuqori bo‘lgan.

Tabiiy La-Ninya sovitish ta’siri tufayli 2025 yil 2024 yilchalik issiq bo‘lmadi. 2024 yil esa aksincha El-Nino ta’siri bilan yanada issiq bo‘lgan.

Shunga qaramay, o‘tgan yil kuzatuvlar tarixidagi eng issiq uch yildan biri bo‘lib qoldi.

Ko‘plab olimlar global isish tezlashmoqda, deb hisoblaydi, ammo haroratlar hali ham uzoq muddatli prognozlar doirasida ekanini ta’kidlaydi.

Jahon meteorologiya tashkiloti iqlim o‘zgarishi hech qachon bu qadar tez bo‘lmaganini ko‘rsatuvchi ko‘plab dalillarni keltirmoqda.

Eng muhim ko‘rsatkich — Yer qancha ortiqcha issiqlik energiyasini qabul qilayotganidir. Bu “energetik nomutanosiblik” o‘tgan yili yana yangi rekordga yetdi.

Olimlar aniq sabablarni o‘rganmoqda, ammo ular issiqxona gazlari (ayniqsa CO₂) asosiy sabab ekaniga shubha qilmaydi. Atmosferadagi CO₂ darajasi so‘nggi kamida 2 million yil ichidagi eng yuqori nuqtaga yetgan. Bu asosan inson faoliyati — qazilma yoqilg‘ilarni yoqish natijasidir. Ushbu ortiqcha energiyaning bir qismi atmosfera va quruqlikni qizdiradi, shuningdek muzliklarni eritadi.

2024–2025 yillarda muzliklar eng yomon besh yildan biriga duch keldi. Qutblardagi dengiz muzlari ham 2025 yil davomida rekord darajada kamaydi.

Ortiqcha energiyaning 90 foizdan ortig‘i okeanlarga singadi, bu esa: dengiz hayotiga zarar yetkazadi, kuchli bo‘ronlarni keltirib chiqaradi, dengiz sathining ko‘tarilishiga olib keladi.

Okeanning yuqori 2 km qatlamidagi issiqlik o‘tgan yili yana rekord darajaga yetdi. So‘nggi 20 yilda u 20-asr oxiriga nisbatan ikki baravar tezroq qizimoqda.

Jahon meteorologiya tashkiloti rahbari Seleste Saulo shunday dedi: “Inson faoliyati tabiiy muvozanatni izdan chiqarmoqda va biz bu oqibatlar bilan yuzlab, hatto minglab yillar yashaymiz”.

Hisobotga ko‘ra, harorat oshishi: ekstremal ob-havo hodisalarini kuchaytirmoqda, denge kabi kasalliklar tarqalishiga yordam bermoqda.

Hozir AQShning janubiy-g‘arbiy qismida rekord darajadagi issiqlik to‘lqini kuzatilmoqda. Harorat ba’zi joylarda 40°C dan oshdi, bu o‘rtacha ko‘rsatkichdan 10–15°C yuqori.

Olimlar tahlillariga ko‘ra, bu darajadagi issiqlik inson sababli iqlim o‘zgarishisiz “deyarli imkonsiz” bo‘lar edi.

Olimlar Tinch okeanidagi o‘zgarishlarni diqqat bilan kuzatmoqda. Bashoratlarga ko‘ra, 2026 yil ikkinchi yarmida El-Nino shakllanishi mumkin.

Bu esa 2027 yilgacha yangi harorat rekordlarini olib kelishi ehtimoldan xoli emas.