Eng yirik iqtisodiyotlarda aholi jon boshiga YaIM o‘sishi - infografika

Yangi infografika Xalqaro valuta jamg‘armasi ma’lumotlari asosida 2000–2026 yillar oralig‘ida 15 ta yetakchi mamlakatda aholi jon boshiga YaIM o‘sish sur’atlarini taqqoslaydi va turmush darajasi qayerlarda eng sezilarli oshganini yaqqol ko‘rsatadi.

Ma’lumotlar aniq bir manzarani ochib beradi: Xitoy va Hindiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ko‘rsatkich bo‘yicha jadal o‘sishni namoyon etgan bo‘lsa, rivojlangan mamlakatlar sekinroq va kamroq barqaror o‘sgan. Yaponiya esa alohida holat bo‘lib, aholi jon boshiga YaIM qisqargan yagona mamlakat bo‘ldi. Eng yirik iqtisodiyotlar orasida mutlaq yetakchi Xitoydir: bu ko‘rsatkich 2000 yildagi taxminan 1 ming dollardan 2026 yilda 14,7 ming dollargacha oshgan, bu esa 1430 foizlik o‘sishga teng.

Bu shuni anglatadiki, nisbiy ifodada Xitoy aholi jon boshiga ishlab chiqarish hajmini boshqa har qanday yirik iqtisodiyotdan ko‘ra kuchliroq oshirgan va shu orqali global o‘rta sinfdagi o‘rnini tubdan o‘zgartirgan. Hindiston ham salmoqli taraqqiyotni ko‘rsatdi: u yerda bu ko‘rsatkich 0,4 ming dollardan 3,1 ming dollargacha o‘sgan va bu dunyodagi eng tez sakrashlardan biri bo‘lgan. Rossiyada aholi jon boshiga YaIM 811 foizga oshgan bo‘lib, bu 1998 yil moliyaviy inqirozidan keyingi iqtisodiy tiklanishning kuchli bo‘lganini aks ettiradi.

2000-yillar atrofida Rossiya o‘n yilliklar davom etgan pasayishdan so‘ng neft qazib chiqarishni faol oshira boshladi va bu iqtisodiy yuksalishning asosiy drayveriga aylandi. Agar 2000 yilda energetika aktivlari ustidan davlat nazorati taxminan 10 foizni tashkil etgan bo‘lsa, o‘n yilga yetmas vaqt ichida bu ko‘rsatkich qariyb 50 foizgacha o‘sdi.

Shu bilan birga, Janubiy Koreyada aholi jon boshiga YaIM uch baravardan ortiq o‘sib, 37,5 ming dollarga yetdi, buning ortida asosan kuchli sanoat sektori turibdi. 2000 yildan buyon mamlakat rivojlanayotgan iqtisodiyotdan rivojlangan iqtisodiyotgacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi va bugungi kunda uning ko‘rsatkichi Yaponiyanikidan ham yuqori.

Braziliyada ham aholi jon boshiga YaIM o‘sishi sezilarli bo‘ldi, bunga 2000-yillardagi xomashyo bumi yordam berdi, garchi keyingi o‘n yillikda o‘sish sur’atlari ancha pasaygan bo‘lsa-da.

Boy mamlakatlar umumiy hisobda rivojlanayotgan bozorlarga nisbatan sekinroq o‘sgan bo‘lsa-da, shu guruhning o‘zi ichida ham katta tafovut shakllandi.

Umuman olganda, eng yuqori sur’atni Ispaniya ko‘rsatdi: u yerda aholi jon boshiga YaIM 176 foizga oshdi. 2025 yilda mamlakat iqtisodiyoti ichki talab va turizm hisobiga yevrozonadagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan deyarli ikki baravar tez o‘sdi.

Germaniya esa 163 foizlik o‘sishni namoyon etdi va 156 foiz ko‘rsatkichga ega AQShni ham ortda qoldirdi. Biroq Ispaniyadan farqli ravishda, Germaniya so‘nggi yillarda eksportning susayishi fonida sust dinamikaga duch kelmoqda.

Yaponiya aholi jon boshiga YaIM bugun 2000 yildagidan past bo‘lgan yagona yirik iqtisodiyot bo‘lib qolmoqda. O‘sha davrga nisbatan ko‘rsatkich 7 foizga qisqargan, bu esa past inflatsiya, aholi soni o‘sishining sekinligi va uzoq davom etgan iqtisodiy turg‘unlikning qo‘shilishi natijasidir.