AQSh Venesuelaga qarshi harbiy amaliyot tayyorlamoqda. Rossiya ittifoqchisiga yordam beradimi?

AQSh mudofaa vaziri Pit Hegset Lotin Amerikasi narkokartellariga qarshi «Janubiy nayza» operatsiyasi boshlanganini e’lon qildi. U hech qanday tafsilotlarni oshkor qilmadi. Ammo shunisi aniqki, operatsiyaning asosiy maqsadi katta ehtimol bilan Venesuela bo‘ladi: AQSh prezident Nikolas Maduroni taxtdan ag‘darmoqchi.

Oktyabr oyidayoq AQSh Venesuelaga nisbatan siyosatni keskin kuchaytirganida Maduro Rossiyadan yordam so‘ragandi. Noyabr oyi boshida u o‘zining haftalik teleshousida Venesuela Rossiya bilan har qachongidan ham ko‘proq birdamligiga ishontirdi.

Biroq Moskvaning Venesuela atrofida kuchayib borayotgan inqirozga reaksiyasi – xotirjam va hatto sovuq, deb yozadi The Atlantic. Eskalatsiya boshlanganidan keyingi so‘nggi bir necha oy ichida Rossiya prezidenti ham, Rossiyaning yuqori martabali amaldorlaridan birortasi ham AQSh bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘qnashuv yuz bergan taqdirda Rossiya Venesuelaga yordamga kelishga tayyorligini oshkora bildirmadi.

11 noyabr kuni tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Rossiyadagi nashrlar bilan muloqotda Venesuela harbiy yordam so‘rab murojaat qilmagani va ikki tomonlama kelishuvlar doirasida Moskva Venesuelani tashqi tajovuzdan himoya qilishga majbur emasligini ma’lum qildi.

Aftidan, Maduro Rossiyaning boshqa ittifoqchilari – Armaniston, Suriya va Eron o‘z vaqtida duch kelgan muammoga duch kelmoqda. The Atlantic bu davlatlarning barchasi so‘nggi vaqtlarda Rossiyadan harbiy yordam so‘ragani, ammo Moskva Ukraina bilan urushda bandligi tufayli bunday yordam ko‘rsata olmaganini eslagan: armiya holdan toygan, resurslar cheklangan va eng muhimi, «Ukraina yo‘nalishi» shunday ustuvor yo‘nalishki, Rossiya buning uchun hamma narsadan voz kechishga tayyor.

Armaniston 2023 yilda Ozarboyjondan mag‘lubiyatga uchradi va Qorabog‘ni boy berdi – garchi u Rossiyaning Kollektiv xavfsizlik shartnomasi bo‘yicha rasmiy majburiyatlari doirasida qo‘llab-quvvatlashni so‘ragan bo‘lsa ham. Suriyada 2024 yilda prezident Bashar Asad taxtdan ag‘darildi – u Suriya fuqarolar urushi paytida Rossiya tomonidan faol yordam ko‘rsatilgan ko‘p yillik ittifoqchi edi. Moskva faqat Asadni mamlakatdan olib chiqishda yordam bera oldi. Eron 2025 yil yozida Isroil va AQSh aviatsiyasi zarbalariga uchradi, Rossiya esa uni hech qanday tarzda qo‘llab-quvvatlamadi.

Venesuela 2006 yildan beri Rossiyadan qurol sotib oladi. O‘sha paytdagi prezident Ugo Chaves bu qurollarni Amerika tahdidi qarshisida Venesuela suvereniteti kafolati deb atagan.

Venesueladagi Rossiya ta’siri boshqa shakllarda ham namoyon bo‘ldi – Karakas ko‘chalaridagi Rossiya va Venesuela bayroqlari birgalikda aks etgan graffitidan tortib, Petróleos de Venesuela milliy neft kompaniyasining «Rosneft» bilan yaqindan hamkorlik qilishigacha.

Amerikaning bir necha prezidentlari – Barak Obamadan tortib Donald Trampgacha – Chavesni, keyin esa Maduroni mintaqaviy barqarorlikka tahdid deb hisoblashgan. 2025 yil sentabr oyida AQSh eskalatsiyaga kirishdi: Venesuela kemalariga ular giyohvand moddalar tashiyotganini da’vo qilib, zarbalar bera boshladi, shuningdek, ushbu mamlakat qirg‘oqlari yaqinida kemalarning katta guruhini to‘pladi. Bunga javoban Maduro armiya va zaxiradagilarni ommaviy safarbar qilishni buyurdi.

Agar Putin Venesuelani jiddiy ravishda kuchaytirishni istasa, buning ehtimoli juda kam, deb yozadi The Atlantic. Tramp uzoqdan zarba berishni afzal ko‘radi – Amerika kuchlari Yaman va Eronda aynan shunday jang qilgan. Rossiya Venesuelani bunday hujumlardan himoya qilishga yordam beradigan qurollar bilan ta’minlamayapti va ta’minlashi dargumon.

Agar Amerika kemalari Venesuela qirg‘oqlariga yaqinlashsa yoki qo‘shinlar tushirilishi boshlansa, Rossiya Venesuelaga Ukrainadagi urushda qo‘llanayotgan arzon zarbdor dronlarni yetkazib berishi mumkin. Rossiya radioelektron kurash vositalarini yetkazib berishi ehtimoli ham yo‘q emas, ular GPS va radioaloqani o‘chirib, Amerika aviatsiyasi harakatlarini qiyinlashtirishi mumkin. Hatto Rossiyaning S-300 kabi eski havo hujumidan mudofaa tizimlari ham Amerika aviatsiyasi harakatlarini jiddiy murakkablashtirishi mumkin bo‘lardi (agar Venesuela bu tizimlarni soz holatda saqlab qolgan bo‘lsa).

AQSh uchun eng xavfli ssenariy – quruqlikdagi operatsiya. Shunda Rossiya Venesuelaga og‘ir qurollar yetkazib berish orqali amerikaliklarni uzoq davom etadigan va qonli urushga tortishga harakat qilishi mumkin bo‘lardi. Ammo aynan shunday qurollar hozir Ukraina bilan urushda Rossiyaning o‘ziga ham juda zarur.

Bugungi kunga qadar Rossiyadan yordam yuborilishining yagona tasdiqlangan holati oktyabr oyi oxirida Karakasga transport samolyotining qo‘nishi bo‘lgan. Davlat dumasi deputati Aleksey Juravlev yaqinda Rossiya Venesuelaga «Pansir-S1» va «Buk-M2E» havo mudofaa tizimlarini topshirganini aytdi, ammo bu xabarlar tasdiqlanmadi. Nazariy jihatdan bunday tizimlar Venesuelaning mudofaa qobiliyatini sezilarli darajada oshirishi mumkin edi. Juravlev, shuningdek, Rossiyaning eng yangi «Oreshnik» majmualarini Maduroga topshirishga hech qanday to‘siq yo‘qligini ta’kidladi.

The Atlantic nashri ta’kidlashicha, hozirda Kremlning ahvoli G‘arbning Rossiya-Ukraina urushi arafasida va urushning dastlabki bosqichida bo‘lgan holatini eslatadi. Bir tomondan, Ukraina hujumni qaytarish imkoniyatiga ega bo‘lish uchun zamonaviy qurollarga muhtojligi aniq edi. Boshqa tomondan, agar u buni uddalay olmasa, bu qurollar ruslar qo‘liga tushib qolardi va G‘arb texnik ustunlikdan mahrum bo‘lishi mumkin bo‘lardi. Putin «Oreshnik»ni Venesuelaga berishi dargumon, chunki bu holda amerikaliklar qisqa fursatda uni o‘lja qilib olishi ehtimoli juda yuqori.

The Atlantic nashri fikricha, Maduroni Suriya prezidenti Bashar Asadning taqdiri kutmoqda: u hal qiluvchi pallada Rossiyadan yordam olmaydi va eng yaxshi holatda uni Moskvaga olib ketishlariga umid qilishi mumkin.