Ilmga investitsiya: eng tez o‘sgan mamlakatlar ro‘yxati

So‘nggi yigirma yilda dunyo tadqiqot va ishlanmalarga yanada ko‘proq e’tibor qaratdi. 2024 yilga kelib, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari (ITTKI)ga global xarajatlar qariyb uch trillion dollarga yaqinlashdi, holbuki 2000 yilda ular bir trillion dollardan oshmas edi.

Ushbu infografikada 2000–2024 yillar davrida ITTKIga yalpi xarajatlarning o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati (CAGR) bo‘yicha eng tez o‘sgan mamlakatlar keltirilgan. Asos sifatida Jahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO) ma’lumotlari olingan. Barcha ko‘rsatkichlar xarid qobiliyati pariteti (XQP)ga tuzatish kiritilgan holda AQSh dollarida berilgan.

Reytingda Xitoy yetakchi: 2000 yildan buyon uning ITTKI xarajatlari o‘rtacha yiliga 13,1 foizga o‘sgan. Shu davrda mamlakatning tadqiqot va ishlanmalarga yalpi investitsiyalari 40,8 milliard dollardan 2024 yilda qariyb 786 milliard dollargacha oshgan, bu esa jahon hajmining 27 foiziga to‘g‘ri keladi.

ITTKIning jadal o‘sishi Xitoyni innovatsiyalar bo‘yicha asosiy global markazlardan biriga aylantirdi. 2000 yildan buyon dunyodagi barcha patent arizalarining 36 foizdan ortig‘i ushbu mamlakat hissasiga to‘g‘ri keladi, shuningdek, sun’iy intellekt sohasida patentlar soni bo‘yicha ham yetakchilik qiladi.

Saudiya Arabistoni ikkinchi o‘rinni egallaydi: uning ITTKI xarajatlari o‘rtacha yiliga 13 foizga oshgan, bu yuqori daromadli mamlakatlar orasidagi eng yuqori ko‘rsatkichdir. Misr esa uning ortidan keladi — 2000–2024 yillar davrida tadqiqot va ishlanmalarga xarajatlar o‘sishi qariyb yiliga 12 foizni tashkil etgan.

ITTKIga eng tez o‘sib borayotgan sarmoyadorlar qatoriga bir qator rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ham kiradi — Indoneziya, Tailand va Vetnam. Biroq ularning jami xarajat hajmlari jahon miqyosida hali ham nisbatan kamtarona.

Rossiya va AQSh (yuqoridagi reytingga kiritilmagan) ITTKIga mutlaq hajmdagi xarajatlar bo‘yicha dunyoda mos ravishda o‘n birinchi va ikkinchi o‘rinlarni egallaydi, biroq bu davrda ularning o‘sish sur’atlari nisbatan mo‘’tadil bo‘lgan.

Fuqarolik tadqiqotlari va ishlanmalariga uzoq muddatli va barqaror investitsiyalar umumiy unumdorlik o‘sishi bilan ijobiy korrelyatsiyaga ega: ular iqtisodiy samaradorlik, sanoat rivoji va texnologik yetakchilikka "spillover" ta’sirini ta’minlaydi. Bundan tashqari, ilm-fanga samarali sarmoya kiritayotgan davlatlar yuqori texnologiyali tarmoqlarni barpo etish va malakali mutaxassislarni jalb qilishda ustunlikka ega bo‘ladi — ayniqsa, global raqobat tobora arzon ishchi kuchi emas, balki innovatsiyalar asosida qurilayotgan sharoitda.