Полимер банкнотлар ривожланган давлатларда кенг фойдаланиб келинаётган восита ҳисобланади. Полимер валюта, биз кундалик ишлатадиган қоғоз пуллардан фарқли равишда мустаҳкам, сув, ёнғин ва бошқа ташқи хавфлардан ҳимояланган бўлади.
Худди пластик картага ўхшаш, янги пул кўринишини яратишга ҳаракат 1968 йилда бошланганди. Reserve Bank of Australia, Commonwealth Scientific&Industrial Research Organization ҳамда Мелбурн университети ҳамкорлигида илк маротаба ушбу лойиҳа устида иш бошланди. Узоқ изланишлардан сўнг, 1988 йилда у муомалага киритилди. Орадан 8 йил ўтиб эса банк тўлиқ ушбу тизимга ўтган. Шундай қилиб, Reserve Bank of Australia томонидан илк маротаба 10 Австралия доллари полимерлаштирилди.
Ҳозирги кунда пластик полимер банкноталар кўплаб ривожланган мамлакатларда оммалашган. Унинг бир қанча афзалликлари мавжуд:
• Хавфсизлик юқори даражада ва қалбакилаштиришнинг имкони йўқ;
• Атроф-муҳитга зарарли таъсири камроқ, чунки ишлатилиш муддати узоқроқ бўлади, ўзида бактерияларни кам сақлайди;
• Сув ўтказмайди;
• Ташқи таъсирларга (кир, намлик) чидамли бўлгани учун доим тоза ҳолатда туради;
• Қайта ишлаш мумкин;
• Ўта иссиққа ва совуққа ҳам чидамли.
Танганинг иккинчи томонига ҳам эътибор бериш фойдадан холи бўлмайди:
• Уни ишлаб чиқаришга одатдагидан кўпроқ маблағ сарфланади;
• Букланиши, бошқа шаклларга кириши қийин;
• Қайта ишлатилиши мумкин, лекин барча давлатларда ҳам буни амалга ошириш учун махсус технология мавжуд эмас. Бу ортиқча сарф-харажатни келтириб чиқаради;
• У ёқиб юборилса, ҳавони ифлослантиради;
• Иситиш манбалари олдида турса эриб кетади;
• Кўп ишлатилиши натижасида ранги ўчиб кетиш эҳтимоли мавжуд.
Шу кунгача 23та давлатда ҳам пластик банкнотлардан, ҳам анъанавий пуллардан фойдаланилиш амалиёти кузатилади. Атиги 4та мамлакат (Руминия, Канада, Исроил, Вьетнам)да барча пуллар полимер шаклга ўтказилган. Канада бу тизимга ўтиб бўлди. Буюк Британия эса 2020 йилгача полимер банкнотларни муомалага киритишни режалаштирган.
Полимер тадқиқотчиси Стейн Страус инновацион хавфсиз банкнотларнинг афзалликлари ҳақида қуйидагича фикр билдирган: «Қоғоз пулни ишлаб чиқариш учун нафақат сунъий, балки табиий хомашё ҳам зарур бўлади. Мисол учун, АҚШ долларининг 75 фоизи пахтадан тайёрланади. Бу жараёнда, шунингдек, сув ва кимёвий унсурлардан фойдаланилади».
