Кўклам келиши билан ерлар, қир-адирлар танига иссиқлик югуради. Бундай пайтда қиш бўйи уйга беркинган болалар азалдан кўчаларга чиқиб ўйинлар ўйнашган. Бироқ охирги ўн йилликда болалар ўйнаган халқ ўйинлари гаджетларга кўчди ва улардаги жисмоний фаоллик аста-секин пасайиб боряпти.
«Миллий ўйинлар болани жамиятга қўшади»
Алишер Навоий номидаги тил ва адабиёт институти филология факултети фолклор бўлими раҳбари Шомирза Турдимовнинг айтишича, миллий ўйинларнинг кўпи 2010 йилдан кейин деярли ўйналмай қўйган ва улар компютер, телефонларга кўчган.
Унинг фикрича, миллий ўйинларнинг болани жамиятга қўшишдаги ўрнини ҳеч нима билан тўлдириб бўлмайди.
«Ўйинлар – боланинг ҳам ақлан, ҳам жисмонан ривожланишига ёрдам беради. Ўйин болани жамиятга аралаштиради. Унинг жамиятдаги ўрнини топишига сабабчи бўлади. Чунки ўйинда бола ўйинбоши бўлади, иштирокчи бўлади, унга жамият, дунё ҳақида билим беради. Энг қизиғи бу билимлар болага мажбуран эмас, унга завқ уйғотиб ўргатилади. Бизнинг халқ педагогикамиз моҳияти ҳам шундан иборат», дейди у.
Гаджетлардаги ўйинлар тасаввурни, ақлни чархлаши мумкин, лекин компютер ўйинлари деярли ҳаракатсиз ўйинлардир. У ерда бола фақат кузатиш билан банд бўлади.
Шомирза Турдимов компютер ўйинларига маълум миқдорда инсонни ҳаракатга келтирадиган, уни фаоллаштирадиган шартларни қўшиш, ўйлаб топиш кераклигини айтади. Шунда эски ўйинларнинг моҳиятини сақлаб қолиб, янгилаш мумкин.
«Ҳеч нарса янгидан пайдо бўлган эмас. Бугун яратилаётган компютер ўйинларининг асоси ҳам ўйин қаердан келаётган бўлса, ўша халқнинг фолклори, адабиёти, санъатига таянади. Биз фақат истеъмолчи бўлишимиз керак эмас. Бизнинг ҳам санъатимиз, фолклоримиз бор. Шуларни компютер ўйинларига қўшиш керак», дейди у.
Ўзбекистон ҳудудида тарихан жуда кўп миллий болалар ўйинлари бўлган ва улар авлоддан авлодга ўтиб келган. «Оқ теракми-кўк терак», «Беркинмачоқ», «Ошиқ», «Бойчечак», «Хола-хола», «Қорхат», «Кўпкари» каби ўйинлар рўйхатини мингга етказиш мумкин. «Ўзбек халқ миллий ўйинлари» китоби муаллифи Рўзиқул Мустафоқулов ана шундай миллий болалар ўйинларининг юздан ортиғини йиғган. Улардан қачонлардир кенг тарқалган ва ҳозир кам ўйналадиган бир нечтасига мисол келтирамиз.
