Ўзбекистонда 2024 йилдан энергетика бозори регулятори – Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги фаолият юрита бошлайди. Агентлик фақат электр энергияси бозори бўйича ваколатли органга айланади, яъни унинг фаолияти табиий газ соҳасига тааллуқли бўлмайди. Регулятор фаолияти давомида Вазирлар Маҳкамасига ҳисобдор бўлиши белгиланди.
Бутун дунёда регуляторлар қандай ишлаши ва бундай орган Ўзбекистонга нега кераклиги ҳақида Kun.uz саволларига Прогрессив ислоҳотлар маркази эксперти Раҳматилла Убаев жавоб берди.
Буюк Британия тажрибасидан мисол
— Энергорегулятор дунёнинг кўпгина давлатларида бор. Ривожланган давлатлардан бири – Буюк Британия тажрибасидан мисол келтирсам, бу давлатда ўтган асрнинг 80-йилларида бизга ўхшаган муаммолари бўлган: монополия, соҳада назоратнинг йўқлиги, энергетика харажатларининг ошиб кетиши ва аҳолига энергетика сифатли ва ўз вақтида етиб бормаслиги ёки узилиши. Аввал мамлакатда электр энергиясида алоҳида, газ соҳасида алоҳида регулятор бўлган. Мамлакатда энергия ҳосил қилиш ҳам, истеъмолчиларга етказиб бериш ҳам давлат ташкилотлари томонидан амалга оширилгани учун соҳада рақобат бўлмаган. Натижада камчиликлар юзага келган.
90-йилларда “Ofgem” деган регулятор ташкил қилинган. Унга кўпроқ ваколатлар берилган: у бозордаги шароитни яхшилаши ва энергия ресурсларини ишлаб чиқаришда ҳам, етказиб беришда ҳам, хусусий бизнеснинг бозорга киришини таъминлайдиган муҳит ташкил қилиб бериши керак эди. Унга нарх сиёсатини юритиш ваколатлари ҳам берилган. Шундан кейин бозорда бошқа ташкилотлар пайдо бўла бошлади. Натижада аҳоли тўлайдиган тарифларда нархларнинг пасайиши кузатилди.
Рақобат бўлганидан кейин аҳоли таъминотчиларни танлай олган. Мисол учун, сиз битта энергия етказиб берадиган ташкилот хизматидан фойдалансангиз, унинг хизматлари сизга ёқмаса, ундан яхшироқ хизмат кўрсатадиган ва арзонроқ нарх таклиф қиладиган корхонага ўзгартира олгансиз. Рақобат бўлгани учун етказиб берувчилар мижоз учун курашиб, янада ривожланган.
“Энергорегулятор мустақил бўлиши керак”
— Энергия регуляторлари минтақавий ассоциацияси (
