Гайанани аннексия қилиш – фақат Мадуронинг лойиҳаси эмас. Венесуэла президенти – Владимир Путиннинг энг яқин иттифоқчиларидан. Россия ва Хитой АҚШ ва коллектив ғарбни ҳолсизлантириш учун янги уруш ўчоқларини яратишга уриняпти, дейди сиёсий таҳлилчи Камолиддин Раббимов.
Украин ва Ғазо бўлгасидаги ҳарбий ҳаракатлар фонида Жанубий Америкада ҳам яна бир уруш вулқони отилиши мумкин. Венесуэла қўшни Гайана ҳудудини куч билан босиб олишга қаратилган ҳаракатларни бошлади. “Геосиёсат” дастури сиёсий таҳлилчи Камолиддин Раббимовнинг бу мавзу борасидаги фикрлари билан қизиқди.
— Венесуэла нима учун Гайана ҳудудига даъво қиляпти?
— Лотин Америкаси бўйича мутахассис эмасман, аммо сўнгги 10 кунда бу минтақадаги воқеаларни кузатиб, маълумотларни ўрганишга ҳаракат қиляпман. 3 декабр куни Венесуэлада референдум бўлиб ўтган ва 93-95 фоиз аҳоли Гайанани қўшиб олишга овоз берган. Аммо Ғарб матбуоти хабарларига кўра, бу референдумда аҳолининг бор-йўғи 10 фоизи иштирок этган. Яъни бу референдумнинг легитимлиги унчалик юқори эмас. Аҳолининг кўп қисми қатнашганда, уларнинг ҳақиқий хоҳиш-истаклари яхши кўринар эди. Иштирок этмаслик эса ҳукумат лойиҳаларини қўлламаслик ёки бефарқликни билдиради.
Референдумда 5 та савол қўйилган. Улардан бирида халқаро жиноий судга ҳам муносабат билдирилган. Яъни Венесуэла Гайанани аннексия қилгач, судга берилишга ҳам тайёргарлик кўряпти.
Гайана ва Венесуэла ўртасидаги зиддият тарихи жуда узун. Лотин Америкаси кашф этилгандан буён Гайана турли давлатлар назоратида бўлган. Дастлаб Голландия ўз назоратини ўрнатган, кейин Англияга ўтган, Франция билан Англия бу ҳудуд учун зиддиятларга борган. 20-асрда Венесуэла ва Гайана ўртасида кўплаб тўқнашувлар бўлган, булар сиёсий ва суд даражасида ҳам бўлган, судлар Англия фойдасига ҳал бўлган. Шу пайтга қадар Венесуэла Гайанани мустақил давлат сифатида тан олмаган, бизнинг ҳудуд деган даъволари бор ҳали ҳам. Бу конфликт тарихи узун ва бу ерда Лотин Америкаси цивилизацияси учун курашган икки томон бор: англосаксонлар ва лотин дунёси (испан, португаллар). Испания ва Португалия Лотин Америкасидаги католик цивилизациясининг асосчилари ҳисобланади.
Гайананинг соҳил қисмида жуда катта нефт конлари топилган. Бу ерда Америка компаниялари иш олиб боради. Бу ҳудудда ҳозиргача аниқланган нефт ҳажми 11 млрд баррелдан ошади. Экспертлар фикрича, бундан ҳам кўпроқ бўлиши мумкин. Лотин Америкасидаги жон бошига ЯИМ бўйича энг катта ўсишга эришган давлат айнан Гайана. Охирги 3 йилда ЯИМ 300 фоизга ошган – жуда катта ўсиш. Қолаверса, 2018 йилда жон бошига ЯИМ 7 минг доллар бўлган бўлса, 2022 йилга келиб эса 21 минг доллар бўлган. Кескин ўсиш бу. Аҳолиси кўп эмас, 700 мингга яқин. Туғилишлар сони яхши, лекин кўчиб кетиш ҳам жуда кўп. Давлат ҳудуди Ўзбекистоннинг учдан бирига тўғри келади.
