50 минг долларлик даъво: Тошкентда зарядга қўйилган электромобил нега ёниб кетганди?

Электромобиллар – янги авлод машиналари қулай, тежамкор, экологик жиҳатдан анча зарарсиз, лекин уларга техник хизмат кўрсатишда нозик жиҳатлар бор. Шу йил баҳорда Тошкент марказида қимматбаҳо Zeekr 001 автомобили ёниб кетганди. Kun.uz воқеа тафсилотларини ўрганди. Маълум бўлишича, бу ҳолат – электромобил ҳайдовчилари ва сервис мутахассислари эҳтиёт бўлиши лозим бўлган бир нуқтани юзага чиқаради.

Хўш, 50 минг долларлик қимматбаҳо автомобилнинг яроқсиз ҳолга келиб қолишига нима сабаб бўлганди?

Воқеа хронологияси

Иш ҳужжатларида кўрсатилишича, 10 апрел куни тунги 01:44 да Хотамбек Мирзаев ўзига тегишли Zeekr 001 автомобилини қувватлаш учун “Халқлар дўстлиги” санъат саройининг ёнидаги автотураргоҳда жойлашган Tok Bor брендига тегишли станцияга келади. 01:46 да зарядлаш учун старт тугмаси босилади. Бу пайтда электромобилнинг қуввати 7 фоиз бўлган. Мирзаев машинасини қолдириб, уйига кетади. Соат 03:51 да станция электромобилга қувват беришни тўхтатади ва сессия якунланади. Ўша пайтда машинадан тутун чиқиши ёки носозлик аломатлари кузатилмаган.

Орадан 3 соатга яқин вақт ўтгач, 7:30 лар атрофида электромобилнинг олд қисмидан тутун чиқиши кузатилган ва машина ёна бошлайди. Бахтсиз ҳодисани кўрган атрофдаги одамлар Фавқулодда вазиятлар вазирлигига хабар беради.

ФВБ хулосаси

Чилонзор туман Фавқулодда вазиятлар бўлими маълумотига кўра, машинадаги алангани ўчириш 07:38 да бошланган ва 08:28 да тугатилган. Жараён 50 дақиқа давом этган.

Маълумот учун, электромобил аккумуляторининг (айниқса литий-ион батареяларнинг) ёниши жуда қийин ўчирилади. Бунга бир нечта техник ва кимёвий сабаблар бор. Хусусан, қизиган элемент ичида кимёвий реакциялар бошланиб кетади ва ҳароратни янада оширади. Бу ҳарорат қўшни элементга ўтади, у ҳам қизиб портлайди. Натижада занжирли реакция – ўз-ўзини кучайтирадиган жараён юзага келади. Ўтни ўчирган тақдирда ҳам, ичкаридаги элементлар қайта-қайта ёнишда давом этади.

Шунингдек, аккумулятор модуллари алюминий ёки композит қутиларда жойлашган бўлади. Бу қутилар иссиқликни ичкаридан ташқарига чиқармайди, шу сабаб ичкаридаги элементлар узоқ вақт қизиб туради, ташқи томондан ўт ўчирилгандек туюлса ҳам, ичкарида ҳарорат 300–800°С бўлиб қолади. Натижада ёнғин яна “қайта тирилаверади”. Яъни оддий сув ўтни тез ўчиради, лекин батареянинг ўзини совита олмайди.

Чилонзор туман ФВБ изоҳида келтирилишича, ёнғиндан автомобил батареяси ва олд капот ички қисми зарар кўрган, двигател қисмида жойлашган барча эҳтиёт қисмлар ишдан чиққан.

Ҳолатга сабаб бўлган омилларни батафсил ўрганиш учун ёнғин-техникавий экспертизасини тайинлаш белгиланган. ФВБ ёнғин ҳолатида жиноят аломатлари йўқлигини билдирган.

2 ой олдинги таъмирлаш

Бу кейснинг муҳим жиҳатларидан бири – машинани таъмирлатиш билан боғлиқ. 2025 йил 25 январ куни Zeekr'нинг эгаси Ҳотамбек Мирзаев автомобилини “EGO-Motors” МЧЖга тегишли “Voyah Service Center”га олиб боради. Бунга автомобилнинг қуввати 50 фоиздан пасайганда бирданига 0 фоизга тушиб кетаётгани сабаб бўлади.

“Автомобиль батарейкасини диагностика қилганимизда ҳайдовчи ўриндиғининг тагидаги бир ҳужраси 3,73 v'га тушиб кетгани, қолган ҳужралар 4 v эканини кўрдик. 7 феврал куни батерейкадаги дисбаланс бўлган 3,73 ҳужрани 4 v'га баланс қилиб, 9 феврал кунигача 2 кун текшириб тест қилдик. Машина тахминан 17:50 ларда эгасига тақдим этилди”, дейилади хизмат кўрсатиш марказининг расмий изоҳида.

Сервис марказининг изоҳида айтилишича, марказ ходимлари Zeekr'нинг бу ҳолатга келишига доимий равишда Fast DC charger, яъни юқори қувватдаги зарядлаш мосламаларидан фойдаланиш сабаб бўлганини Ҳотамбек Мирзаевга тушунтиришган; бундан кейин машинани 7 kW AC ўзгарувчан секин зарядлаш станциясида қувватлаш кераклигини айтиб, огоҳлантиришган.

Экспертиза хулосаси

2025 йил 12 август куни жабрланувчи Ҳотамбек Мирзаев Хадича Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза марказига мурожаат қилади. Унинг аризасига мувофиқ, эксперт ишни “Тақдим қилинган электр ўтказгичларда қисқа туташув аломатлари мавжудми?” ҳамда “Ушбу ёнғиннинг келиб чиқишига автомобилнинг литий-ион батареяси ячейкаларини алмаштиришнинг алоқаси бўлганми?” деган саволлар юзасидан кўриб чиқади.

Эксперт хулосасига кўра, ёнғин содир бўлган автомобилдан олинган электр ўтказгичларда қисқа туташувга хос аломатлар топилмаган. Чилонзор ТЭТК бошлиғининг маълумотномасида ҳам 2025 йилнинг 10 апрел куни соат 00:00 дан 08:00 гача ёнғин содир бўлган ҳудуддаги трансформатор пунктларида авариявий ҳолатлар, тармоқда кучланиш ортиб кетиши кузатилмагани келтирилган.

Автомобил 2022 йил 14 июн куни ишлаб чиқарилгани, ёнғин содир бўлгунга қадар қарийб 3 йил фойдаланилгани ҳисобга олиниб, бахтсиз ҳодисанинг юз беришида ишлаб чиқаришдаги нуқсонларнинг алоқаси йўқлиги қайд этилган. Бундан ташқари, Zeekr'нинг қўлланмасида электромобилни Fast DC charger'да зарядлашга тақиқ қўйилмаган.

“Ҳар қандай литий-ион батареяда профессионал мослаштириш талаб килинади: ячейкаларнинг ички қаршилиги, ёши ва салоҳияти тенглаштирилган бўлиши керак. Қисман алмаштириш кўплаб ишлаб чиқарувчиларнинг тавсияларга зид. Шунинг учун қайта йиғишда тўлиқ диагностика ва BMC (батареяни бошқариш тизими) калибровка амалга ошмаган бўлиши мумкин. Юқоридагилардан келиб чиқиб, ёнғин литий-ион батареяни қисман алмаштириш ва дисбалансни тўлиқ бартараф қилмаслик натижасида келиб чиққан”, дейилади экспертиза хулосасида.

Айни пайтда Ҳотамбек Мирзаев судга даъво аризаси киритган. У “EGO-Motors”дан етказилган зарар учун 659 млн 376 минг сўм, мустақил баҳоловчи хизматлари учун 2 млн сўм, юридик хизматлар учун 36 млн сўм, маънавий зарар учун 60 млн сўм, шунингдек, суд учун давлат божи ва почта харажатларини ундиришни талаб қиляпти.

Достон Аҳроров, Kun.uz