АҚШ Киевдан баҳорда президентлик сайловлари ва референдум ўтказишни талаб қилмоқда

Украина АҚШ президенти маъмурияти босими остида жорий йилнинг 15 майига қадар президентлик сайловлари ва Россия билан тинчлик келишуви бўйича референдум ўтказишни режалаштиришни бошлаган. Бу ҳақда Британиянинг Financial Times газетаси хабар берди.

FT журналистлари билан аноним тарзда суҳбатлашган расмийларга кўра, Зеленский 24 феврал куни, Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганига тўрт йил тўлган кунда президентлик сайловлари ва референдум ўтказиш режасини эълон қилмоқчи.

Газета суҳбатдошларининг сўзларига кўра, Доналд Трамп маъмурияти тинчлик музокараларини баҳорда якунлаш мақсадида Киевга жиддий босим уюштирмоқда ва акс ҳолда Украина АҚШ тақдим этадиган «хавфсизлик кафолатларидан маҳрум бўлиши» билан қўрқитмоқда. Трамп Киевга хавфсизлик кафолатлари – «Донбасс бўйича ён беришни талаб қилиши мумкин бўлган» ва Вашингтон 15 майгача якунламоқчи бўлган кенгроқ тинчлик келишувига эришишга боғлиқлигини билдирган, дея ёзади нашр.

АҚШнинг хавфсизлик кафолатлари Донбассни Россияга топширишни назарда тутувчи келишув билан боғлиқлиги ҳақида FT январ ойи охирида ҳам ёзган эди. Reuters эса ўз манбасига таяниб, Россия билан тинчлик келишувларига эришишни Киев АҚШдан хавфсизлик кафолатларини олиши учун зарур шарт деб атаганди.

FT Зеленскийнинг яқинда берган баёнотлари ҳам бунга мос келишини қайд этган. 4–5 феврал кунлари Абу-Дабида Украина, Россия ва АҚШ вакилларининг учтомонлама учрашувидан кейин Зеленский Америка томони урушни июнга қадар якунламоқчи экани ва шундан кейин бор эътиборини ноябр ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларга қаратиши, шу туфайли «ушбу график мувофиқ тарзда» босим ўтказиши мумкинлиги ҳақида гапирганди. Ўшанда Зеленский Россия Украина қуролли кучларини Донбассдан олиб чиқишни талаб қилишда давом этаётгани, аммо Киев «қаерда турган бўлсак, ўша ерда қоламиз» принципига амал қилишни таклиф этаётганини қайд этганди.

Зеленскийга яқин манбаларнинг сўзларига кўра, у ва унинг жамоаси уруш даврида сайловларни энг қисқа вақт ичида ўтказишнинг мураккабликларига қарамай, Оқ уйга бундай графикка тайёрлигини билдирган.

Украина ва Европа расмийларига кўра, Зеленский 24 феврал – урушнинг тўрт йиллиги кунида сайловлар ва референдум ўтказилиши ҳақида эълон қилмоқчи. Бироқ FT манбалари фикрича, АҚШ бу графикка риоя қилиши ва ўз ултиматумида қатъий туриши даргумон, чунки урушнинг тугаши бир қанча омилларга, жумладан, Владимир Путин билан тинчлик келишувига эришиш имкониятларига боғлиқ.

Украинада сайлов ўтказиш – Москванинг АҚШнинг янги маъмурияти билан музокаралардаги дастлабки талабларидан бири эди. Украина ва Европадаги кўплаб сиёсатчилар ҳамда шарҳловчилар фикрига кўра, Москва уруш давридаги сайловлар Украинани ичкаридан янада беқарорлаштиради, деб ҳисобламоқда.

FT журналистлари агар Украина ҳақиқатан ҳам сайловлар ўтказишга рози бўлса, бу Зеленский томонидан жиддий ён бериш бўлишини таъкидлайди – чунки у бир неча бор мамлакатда ҳарбий ҳолат давом этаётган, миллионлаб украинлар урушдан мамлакат ғарби ва хорижга қочиб кетган, мамлакат ҳудудининг тахминан 20 фоизи Россия томонидан босиб олинган шароитда сайловлар ўтказиш мумкин эмаслигини айтганди.

Зеленскийнинг офиси FT нашрининг бу масаладаги сўровини изоҳсиз қолдирган. «РБК-Украина»нинг Зеленский жамоасидаги манбаси эса материал эълон қилинганидан кейинги муносабатида шундай деган: «Хавфсизлик таъминланмас экан, сайловлар ҳақидаги эълон ҳам бўлмайди».

«Укрiнформ» давлат агентлиги ҳам президент офисидаги  манбасининг сўзларини келтиради: «Агар россияликлар ҳар куни ўлдираётган бўлса, қандай қилиб яқин ҳафталарда сайловларни эълон қилиш ёки жиддий кўриб чиқиш мумкин. Сайловга ҳеч ким қарши эмас, лекин хавфсизлик бўлиши керак».

Зеленский офиси раҳбари маслаҳатчиси Михайло Подоляк ҳам Breakfast Show каналига берган интервюсида сайловлар куни эълон қилинишига шубҳа билдирди ҳамда сайловлар ўтказиш – урушнинг фаол босқичи ва ракета-дрон зарбаларини тўхтатишни талаб қилишини айтди. «Агар урушнинг фаол босқичи якунланмаса, одамлар номзод бўлиш ҳуқуқидан ҳам фойдалана олмайди», деди Подоляк. Бундан ташқари, Украинадаги ҳозирги вазиятни ҳисобга олган ҳолда овоз бериш тизимини тўлиқ қайта қуриш керак ва бунинг учун маблағ талаб этилади.