АҚШ кучлари Эрондаги ҳарбий базага зарба берган вақтда мактаб ҳам нишонга олинган – New York Times

28 феврал куни Эрон жанубидаги Миноб шаҳридаги бошланғич мактабга берилган зарба – АҚШ ва Исроил Эронга ҳужум бошлаганидан бери тинч аҳоли орасида маълум бўлган энг йирик талафотдир. Ҳозирча ҳеч бир томон ушбу ҳодиса учун масъулиятни зиммасига олгани йўқ.

New York Times нашри янги эълон қилинган сунъий йўлдош тасвирлари, ижтимоий тармоқлардаги постлар ва тасдиқланган видеолар асосида далиллар мажмуасини тўплади. Унга кўра, далиллар мактаб биноси – Ислом инқилоби муҳофизлари корпусига тегишли ҳарбий-денгиз базасига қилинган ҳужумлар билан бир вақтда аниқ йўналтирилган зарба натижасида жиддий зарар кўрганини кўрсатмоқда.

АҚШ кучлари Ҳўрмуз бўғози яқинидаги ҳарбий-денгиз нишонларига ҳужум қилаётгани ҳақидаги расмий баёнотлар ушбу зарбани катта эҳтимол билан улар амалга оширганидан далолат беради, деб ёзмоқда NYT.

Болалар дарсда бўлган

Аниқ нима содир бўлганини аниқлашга қурол парчаларининг кўзга ташланмаслиги ва ташқи мухбирларнинг воқеа жойига етиб бориш имконияти йўқлиги тўсқинлик қилмоқда. Умумий қурбонлар сони ҳали мустақил равишда тасдиқланмаган. Бироқ Эрон соғлиқни сақлаш расмийлари ва давлат оммавий ахборот воситалари «Шажарайи Тоййиба» бошланғич мактабидаги зарба оқибатида камида 175 киши ҳалок бўлганини, уларнинг кўпчилиги болалар эканини маълум қилди.

Бошланғич мактаб Теҳрондан қарийб 1000 кмдан кўпроқ масофада, муҳим сув йўли бўлган Ҳўрмуз бўғози яқинидаги кичик Миноб шаҳарчасида жойлашган. Шанба куни Эронда иш ҳафтасининг бошланиши бўлгани сабабли зарба берилган вақтда болалар ва ўқитувчилар дарсда бўлишган.

Зарбалар ҳақида биринчи бўлиб маҳаллий вақт билан соат 11:30 дан бироз ўтиб ижтимоий тармоқларда хабар берилган. Ушбу постлар, шунингдек, зарбалардан кейин бир соат ичида олинган гувоҳлар фотосуратлари ва видеоларининг таҳлили мактабга ҳарбий база билан бир вақтда зарба берилганини тасдиқлашга ёрдам беради.

Геолокация экспертлари томонидан аниқланган видеолардан бирида база ва мактаб ҳудудидан кўтарилаётган бир нечта улкан тутун булутлари акс этган. Тез орада Эрон ҳуқуқ ҳимоячилари гуруҳи мактаб биносига етказилган жиддий зарарни акс эттирувчи суратларни тарқатди, Эрон ОАВлари томонидан эълон қилинган ва NYT тасдиқлаган видео ва фотоларда эса вайроналар остидан омон қолганлар ва қурбонларни қидираётган одамлар тасвирланган.

Яна бир видео Муҳофизлар корпуси базасига кириш жойидан ўтиб кетаётган ҳайдовчи томонидан олинган. Видеода мажмуанинг икки кириш қисмидаги Инқилоб муҳофизлари белгиси ва ҳарбий-тиббий қўмондонлик белгилари кўринган. Times таҳлилига кўра, ҳарбий бинолар урилган жойлардан қора тутун булутлари кўтарилган.

База ичидаги зарарни ва унга нима сабаб бўлганини тўлиқроқ баҳолаш учун нашр «Planet Labs» провайдеридан янги сунъий йўлдош тасвирларига буюртма берди. Чоршанба куни олинган сурат воқеалар кетма-кетлигини янада тасдиқлади. Тасвирлар шуни кўрсатадики, бир нечта аниқ зарбалар мактаб билан бир қаторда Инқилоб муҳофизларининг камида олтита биносига теккан.

Evidence suggests the Feb. 28 strike that destroyed an elementary school in Minab, Iran, killing at least 175 people (many children), likely occurred during U.S. attacks on a nearby Iranian Revolutionary Guards naval base.

Satellite images, videos, and social media posts… pic.twitter.com/01vaOYRN4K

— Clash Report (@clashreport) March 6, 2026

Ҳарбий-денгиз базаси ичидаги тўртта бино бутунлай вайрон бўлган, яна иккита бинонинг томи марказида зарба излари кўринган, бу эса бундай аниқ нишонли зарбаларга хосдир.

АҚШ айни шу ҳудудларга зарба берганини эълон қилганди

АҚШ расмийлари ўзларининг оммавий баёнотларида ўша куни АҚШ самолётлари мактаб жойлашган минтақада операциялар ўтказганига ишора қилган.

Хусусан, Штаб бошлиқлари бирлашган қўмитаси раиси генерал Ден Кейн чоршанба куни ўтказилган матбуот анжуманида АҚШ кучлари ўша вақтда Эрон жануби бўйлаб зарбалар бераётганини айтганди. У тақдим этган харита операциянинг дастлабки 100 соатида Минобни ҳам ўз ичига олган ҳудуд зарбалар нишони бўлганини кўрсатади.

Худди шу брифингда генерал Кейн Исроил кучлари асосан мамлакатнинг шимолий қисмида ҳаракат қилаётганини айтди. У, шунингдек, Эроннинг жанубий ва жануби-шарқий ҳудудларини нишонга олган бир нечта АҚШ ҳарбий операцияларини санаб ўтди ва у ерда Исроил фаоллиги ҳақида тўхталмади.

Мактаб девор билан ажратилган эди

New York Times томонидан кўриб чиқилган 2013 йилги сунъий йўлдош тасвирларига кўра, мактаб бир вақтлар Инқилоб муҳофизлари ҳарбий-денгиз базасининг бир қисми бўлган. Базанинг бошқа ҳудудларидан шанба куни зарба берилган мактаб биносига йўллар олиб борган. Аммо 2016 йил сентябрдаги сунъий йўлдош тасвирлари шуни кўрсатадики, худди шу бино девор билан ажратилган ва энди база билан боғланмаган.

Оммавий фойдаланиш мумкин бўлган тарихий сунъий йўлдош тасвирлари бинода мактабга хос белгилар, жумладан, вақт ўтиши билан қўшилган спорт майдончаси ва бошқа дам олиш жойлари борлигини кўрсатади.

«АҚШнинг разведка имкониятларини ҳисобга олсак, улар яқин атрофда мактаб борлигини билишлари керак эди», деди Stanford университетининг Инсон ҳуқуқлари ва халқаро адолат марказида дарс берадиган собиқ Давлат департаменти расмийси Бет Ван Шаак.

Нотўғри талқин ва халқаро ҳуқуқнинг бузилиши

АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучларида хизмат қилган ва Пентагонда тинч аҳолига етказиладиган зарар масалалари бўйича катта маслаҳатчи бўлган миллий хавфсизлик таҳлилчиси Уэс Браянт янги сунъий йўлдош тасвирларини кўздан кечирди ва барча бинолар, жумладан, мактаб ҳам нишонга «мукаммал» урилган деган хулосага келди. Трамп маъмуриятини танқид қилиб келган жаноб Браянтнинг айтишича, энг эҳтимолий тушунтириш — бу мактабни «нишон сифатида нотўғри аниқлаш» бўлиши мумкин, яъни кучлар бу ерда кўп сонли тинч аҳоли бўлиши мумкинлигини англамай туриб ҳужум қилган.

АҚШ расмийлари зарба ҳали ҳам тергов қилинаётганини айтишмоқда. Агар «Шажарайи Тоййиба»га тушган бомба Американики экани тасдиқланса, асосий савол шуки, бу хатолик бўлганми ёки мактаб эскирган маълумотлар асосида нишонга олинганми?

Оксфорд университети уруш қонунлари бўйича эксперти Жанина Диллнинг айтишича, ҳужум қилувчилар тинч аҳолига зарар етказилмаслигини таъминлаш учун нишонга олаётган нарсасининг «мақомини текширишлари» шарт. Буни амалга оширмаслик халқаро ҳуқуқни бузиш бўлиши мумкин, дея қўшимча қилди у.

5 март куни Reuters нашрининг манбалари ҳам АҚШ расмийлари мактабга берилган зарба учун масъулиятни ўз зиммасига олишга яқин турганини қайд этган. Хусусан, ҳарбий терговчилари 28 феврал куни Минобдаги қизлар мактабига берилган зарба учун катта эҳтимол билан АҚШ кучлари масъул деган тўхтамга келишмоқда.

Исроил рад қилди, АҚШ ҳамон «ўрганмоқда»

Оқ уй бу далилларга жавобан матбуот котиби Каролин Левитнинг чоршанба кунги сўзларини қайтарган. У АҚШ мактабга ҳаво зарбаси берганми деган саволга «биз билганимизча йўқ. Ҳарбий департамент ушбу масалани ўрганмоқда», дея жавоб берганди.

Ҳужумдан кейинги бир неча кун ичида АҚШ расмийлари масъулиятни на тасдиқлади ва на инкор этди. Мудофаа вазири Пит Ҳегсет чоршанба куни тергов кетаётганини айтди. Исроил ҳарбий вакили Надав Шошани якшанба куни журналистларга «ҳозирча у ўша вақтда, у ҳудудда Исроилнинг бирон бир ҳарбий операциясидан хабардор эмаслигини» билдирди.