Америкада тарихдаги энг қиммат жаҳон чемпионати бошланмоқда — барчаси мухлислар пули ҳисобига

Шимолий Америкадаги чемпионатга Канада ва Мексиканинг баъзи ёрдами билан АҚШ мезбонлик қилади. У тарихдаги энг даромадли ва тижоратлаштирилган футбол турнирига айланади, деб ёзди BBC.

Халқаро футбол ассоциацияси (ФИФА) бир ойда 9 миллиард доллардан ортиқ даромад олишни кутмоқда. Бу тўрт йил аввал Қатарда ва ундан тўрт йил олдин Россияда ўтказилган жаҳон чемпионатидан камида бир ярим баробар кўпдир. Харажатларнинг асосий юки мухлислар ва мезбон шаҳарлар ва мамлакатлар зиммасига тушади.

Мухлислар тайёр туринг!

Россия ва Қатар мухлислар учун визаларни бекор қилди, транспортни субсидиялади, инфратузилмага сармоя киритди - буларнинг барчаси ўз имижини яхшилаш мақсадида амалга оширилди. Америкага буларнинг ҳеч бири керак эмас.

АҚШ, Мексика ва Канадада стадионлар аллақачон қурилган. Ушбу мамлакатларнинг ҳеч бири вақтинчалик енгилликлар билан меҳмондўст бўлмаган.

Бундан ташқари, АҚШда спорт - бу йилига бир-икки марта юзлаб, ҳатто минглаб доллар эвазига ўтказиладиган қимматбаҳо кўнгилочар, шоу ва тантанали чиқишлардир. Буларнинг барчасидан битта хулоса келиб чиқади: мухлислар тайёрланиши керак. Америкада уларни ҳамма нарсага улкан нархлар кутмоқда.

Биринчидан, ФИФА тарихда биринчи чипталарга марта динамик нарх белгилашни жорий этди. Бошқача айтганда, талаб юқори бўлса, чипталар нархи ошади. Натижада финалга чиққан жамоа мухлислари Америкадаги чипталар учун Қатар ёки Россиядаги чипталарга қараганда беш баравар кўп пул тўлайди, деб ёзди Financial Times.

Финал чипталари нархи 4 минг доллардан бошланиб, қарийб 9 минг долларгача етади. Бу шунчаки чипта бўлиб, бокслар ва бошқа эксклюзивлар 10-20 мингдан бошланиб, 70 минг долларгача етади.

Бу чемпионат мухлисларга алоҳида молиявий оғриқ ваъда қилаётганининг иккинчи сабаби эса масофалардир. Стадионга киришдан ташқари, улар ўртасидаги қатновларга ҳам пул сарфлашга тўғри келади. Қатар ва Россиядан фарқли ўлароқ, бу узоқ ва қиммат.

Чемпионат 16 та шаҳарда ўтказилмоқда: АҚШда 11 та, Мексикада 3 та ва Канадада 2 та. Улар ўртасидаги масофа жуда узоқ, у ердаги меҳмонхоналар аллақачон нархни ошириб юборган.

Натижада, энг камтарона ҳисоб-китобларга кўра, финалга чиққан жамоа мухлиси меҳмонхоналар, парвозлар ва чипталар учун 12 мингдан 30 минг долларгача пул сарфлаши керак бўлади. Шунингдек, турнирнинг 40 куни давомида стадионлар ўртасида 6 минг километрдан ортиқ масофани босиб ўтиши ҳам. Бундай ҳолат мухлисларни қониқтирмайди - буни фактлар кўрсатмоқда.

Олдиндан сотиб олинган чипталарни қайта сотиш мумкин бўлган расмий сайтда улар ҳозирда деярли 180 мингтани ташкил этади, нарх эса сўнгги ойда 20 фоизга пасайган, деб ҳисоблади FT. ФИФА ҳар бир қайта сотувдан комиссия олишини ҳисобга олсак, ҳозир жаҳон чемпионати чипталаридан қутулиш фақат зарар келтиради.

ФИФА трансляция сотувидан 4 миллиард, чипталар сотишдан эса 3 миллиарддан ортиқ даромад олишни мўлжалламоқда. Натижада, Жаҳон чемпионатидан тушган умумий даромаднинг атиги 1,8 миллиардини ҳомийлар, жумладан, ФИФА яқинда 2034 йилги чемпионатни ўтказиш ҳуқуқини берган Саудия Арабистони шайхлари тўлайди. Яъни, тарихдаги энг қиммат жаҳон чемпионати тўловларининг деярли 80 фоизини мухлислар тўлайди.

Чемпионатга мезбонлик қилиш фойдалими?

Даромадларнинг аксариятини ФИФА ўзига қолдиради - нафақат чипталар ва маҳсулотлар, балки стадионлар яқинидаги автотураргоҳлардан тушган пулларни ҳам. Қабул қилувчи шаҳарлар сайёҳлар оқими, бандлик ва солиқларнинг ўсишига умид қилиши керак. Лекин ҳаммаси ҳам оддий эмас.

Финал деярли Нью-Йоркда (аслида қўшни Нью-Жерсида, лекин бу узоқ эмас) бўлиб ўтади. ФИФА ҳисоб-китобларига кўра, натижада АҚШ молия пойтахти ишбилармонлик фаоллиги ва туризмнинг ўсиши туфайли қўшимча 26 минг иш ўрни ва ярим миллиард доллар қўшимча солиқ олади.

Бироқ, Американинг Goldman Sachs банки футбол учун истеъмол харажатларининг ўсиши одатда бошқа барча нарсалар учун истеъмол харажатларининг пасайиши билан бирга келишини таъкидлайди. Футбол билан боғлиқ ҳар қандай сармоявий кўтарилиш охир-оқибат пасайишга олиб келади. Мухлислар оқими бошқа сайёҳларни чўчитади.

Бундан ташқари, агар ўйинлардан келадиган даромадлар ФИФАга ўтса, хавфсизлик, транспорт ва бошқа харажатлар муниципалитетлар зиммасига тушади. Politico нашрининг ҳисоб-китобларига кўра, АҚШ 11 шаҳрининг ҳар бири чемпионатни ўтказиш учун 100 дан 200 миллион долларгача маблағ сарфлайди, Конгресс эса уларга ёрдам сифатида атиги 635 миллион доллар ажратган ва ҳатто максимал дотациялар (Майами ва Атланта учун 74 миллиондан) ҳам кутилаётган харажатларни қопламайди.

Эҳтимол, узоқ муддатли истиқболда ишбилармонлик фаоллигининг жонланиши ва солиқларнинг ошиши бунга арзир? Йўқ. Америка иқтисодиётининг умумий ҳажми 32 триллион долларни ташкил этади. ФИФА унга қўшимча атиги 17 миллиард доллар ваъда қилмоқда.

Британиянинг Barclays банки таҳлилчиларининг фикрича, футбол турнири Америка иқтисодиётига сезиларли таъсир кўрсатмайди.

Биринчидан, рекорд даражадаги қиммат чипталарга бўлган талаб кутилганидан паст бўлмоқда. Иккинчидан, футбол чемпионатлари ва олимпиадалари анъанавий равишда фақат стадионлар қурилиши босқичида иқтисодий фаоллик ва бандликни рағбатлантиради.

Россия ўз чемпионатига 14 миллиард доллар сарфлади, Қатар умуман мамлакатни 200 миллиард долларга қайта қурди, ҳатто ундан ҳам кўпроқ, деб ҳисоблади ХВЖ.

Америка ҳеч нарса қурмади. Минимал капитал харажатлар билан у тарихдаги энг қиммат чемпионатни қабул қилмоқда. Барча даромадлар ВИП-ложаларда реклама, чипталар ва шампан виноси савдосини таъминлайди.

«Спорт ва маданий тадбирлар асосан инфратузилма - стадионлар ва транспортга киритилган инвестициялар туфайли ишбилармонлик фаоллиги ва бандликни жонлантиради», деб огоҳлантирди Barclays таҳлилчилари.

АҚШ ўзига хос вазиятга тушиб қолди: буларнинг барчаси аллақачон қурилган. Шунинг учун иш билан бандликнинг ҳар қандай ўсиши фақат хизмат кўрсатиш соҳасига таъсир қилади ва бу фақат айрим ҳудудларда ва қисқа вақт ичида содир бўлади.