“Қора қитъа”ни қутқармоқчи бўлган Райан — африкаликлар учун қудуқ қазиб берган 6 ёшли бола

2003 йилда дунёдаги болаларга бериладиган World of Children Awards мукофоти канадалик 11 ёшли Райан Ҳерлякка берилади. Бола бу нуфузли мукофотни бежизга олмаганди. У 6 ёшидан бошлаб пул тўплаб Африкадаги қишлоқларга сув чиқариб беришга ҳисса қўшиб келаётганди.

Ҳа, дунёнинг қайсидир чеккасида олти ёшли болалар ота-онасига арзимаган нарса учун харшаха қилиб юрганда Райан Ҳерляк ўзи ишлаб топган пулларни африкаликлар учун қудуқ қазишга берганди.

Барчаси 1998 йилда Райан биринчи синфда таҳсил олиб юрган пайтида ўқитувчисининг Африка ҳақидаги ҳикояларини тинглашдан бошланади.

Ўқитувчи аёл болаларга Африкада тоза ичимлик суви етишмаслиги, миллионлаб одамлар лойқа сувларни ичишга мажбур бўлиши, уларнинг бир қисмини болалар ташкил этиши ва оқибатда аҳоли орасида турли касалликлар келиб чиқиши ҳақида ҳикоя қилиб беради.

Устозининг ҳикоялари ўша пайтда 6 ёшда бўлган ва тоза сувга мўл Канадада яшаётган Райан Ҳерлякка жуда қаттиқ таъсир қилади.

Ўшанда у аввалига ҳайрон қолади. Оддий бир жўмракни очса сув тушади-ку, африкаликлар нега шундай қилмайди деб ўйлайди.

Шунда ўқитувчиси унга Африкада сув Канадада бўлгани каби сероб эмаслигини, қитъанинг жуда катта ҳудудида ичимлик суви танқислигини, шу сабабли уйларда жўмрак йўқлигини тушунтиради.

Шундан сўнг Райан африкаликларга ёрдам беришга қарор қилади. У сўраб суриштириб, Канадада ташкил этилган WaterCan ташкилоти африкалик болалар учун 70 доллар эвазига қудуқ қазиб бериши ҳақида эшитади.

Шундан сўнг Райан ота-онаси билан маслаҳатлашади. Онаси унга пул йиғиш учун ишлаш кераклигини айтади ва агар уй ишларида ёрдамлашса бу учун пул тўлашини таъкидлайди.

Райан онасига уй ишларида ёрдам беради. Кейин қўшниларга ҳам ёрдам бериб пул ишлайди. Шунингдек, ота-онаси мактабда ишлатиш учун берган пулларни йиға бошлайди.

Райан тўрт ойда 70 доллар пул йиғади ва WaterCan ташкилотига алоқага чиқади. Ташкилот ходимлари унга 70 долларга қудуқ қазиб бўлмаслигини, бу иш учун камида 2 минг доллар керак бўлишини айтади.

Бола тушкунликка тушмайди ва сабр билан пул йиғишда давом этади. У қўшниларнинг юмушларини бажариб, аввалгидан ҳам кўпроқ ишлай бошлайди. Синфдошлари пул йиғишда ёрдамлашади

Ниҳоят Райан бир йил деганда 2 минг доллар йиғади ва 1999 йил январда пулларни африкаликларга қудуқ қазиб бераётган WaterCan ташкилотига юборади.

Ташкилотдагилар Райан юборган пуллар Уганда шимолидаги Анголо номли қишлоқда жойлашган мактабда қудуқ қазиш учун ишлатилишини маълум қилишади. Кўп ўтмай WaterCan ташкилоти ўша мактабда қудуқ қазиб беради.

2000 йилда WaterCan ташкилоти Райанни у йиғган пулларга қазилган қудуқни кўрсатиш учун болани Угандага олиб боради. Райан Анголо қишлоғидаги мактабга боради ва у ерда қилинган ишларни кўради.

Шундан сўнг Райан тўхтаб қолмайди ва Африкада қудуқ қаздириш учун пул тўплашда давом этади. Бу пайтга келиб боланинг бу иши у яшаб келган Онтарио провинциясидаги Кемптвилля шаҳрида шов-шув бўлади ва одамлар унга пул юбора бошлайди.

Шу тариқа Райан икки йилда 61 минг доллар тўлайди ва Африкада кўплаб қудуқлар қазилишига сабабчи бўлади.

Ўша пайтда Райаннинг иши ҳақида хабар топган Канада халқаро ривожланиш агентлиги бола йиғган ҳар бир доллар ёнига икки доллардан қўшишини маълум қилади.

Кўп ўтмай Райаннинг хайрли ишларига АҚШ ва бошқа давлатлар ОАВлари эътибор қаратади, у ҳақда газеталарда мақолалар берилади. Кўрсатувлар суратга олинади. Ҳатто Райанни АҚШда машҳур бошловчи Опра Уинфри олиб борадиган шоу дастурга таклиф этишади.

2001 йилда Райан Ҳерляк Африкада одамларга тоза ичимлик суви чиқариб беришда бевосита қатнашиш учун “Райан қудуқлари” (Ryan‘s Well Foundation) деб номланган хайрия фондини ташкил этади.

Райаннинг кейинги фаолияти

Райан ўрта мактабни битирган пайтида у ташкил этган хайрия фонди анча кенгайган ва жуда кўп жойларида муҳтожларга қудуқлар қазиб бераётганди.

Масалан, биргина 2015 йилнинг ўзида Ryan‘s Well Foundation Африкадаги бир қанча давлатларда 900 та қудуқ қазиб беради ва 800 мингдан ошиқ одамнинг тоза ичимлик суви билан таъминланишига ҳисса қўшади.

Райан ташкил этган хайрия фонди аввалига Африка давлатларида қудуқ қазиган бўлса, кейинроқ унинг географияси кенгаяди ва бошқа қитъаларга ҳам кириб боради.

Шунингдек, фонд қурғоқчилик ҳукм сурадиган давлатларда қудуқ қазиб берган бўлса, ёғинлар кўп тушадиган давлатларда ёмғир сувларини йиғадиган сиғимлар ўрнатиб беради.

Жумладан, Ҳиндистон, Кариб денгизи ҳавзасидаги Гаити, Гватемала каби давлатларда шундай қилинган ва уларда аҳоли сувга муҳтож жойларга ёмғир сувларини йиғадиган сиғимлар барпо этилган.

Райаннинг хайрли ишлари бир қатор таниқли шахсларнинг эътиборини тортади ва улар хайрия фондининг фаол тарғиботчисига айланади.

Масалан, АҚШда таниқли бошловчи Опра Уинфри, Британия қироли Чарлз Учинчи, таниқли Ҳолливуд актёри Мэтт Дэймон, англиялик антрополог Жейн Гудолл шулар жумласидан.

Сўнгги йилларда Райаннинг фонди ҳар йили миллионлаб доллар йиғмоқда ва у бу пулларга дунёнинг турли бурчакларида тоза ичимлик суви чиқариш учун қудуқ қазимоқда.

Хайрия фонди маълумотларига кўра, биргина 2025 йилда дунёнинг 17 та давлатида 1800 та қудуқ қазилган ва натижада 1,6 млн нафар одам тоза ичимлик сувидан баҳраманд бўлган.

Ҳозирги пайтда Райаннинг фонди 12 давлатда ҳамкорларга эга. Улар тоза ичимлик сувига энг муҳтож бўлган ҳудудларни аниқлайди ва бу ҳақда хайрия фондига маълум қилади.

Фонд улар берган маълумотлар асосида қудуқ қазувчиларга буюртма беради ва шу йўл билан одамлар тоза сув билан таъминланади.

2019 йилда Райан Ryan‘s Well Foundation хайрия фондининг ижрочи директорига айланади ва ҳозиргача у шу вазифада ишламоқда.

Шунингдек, у дунёнинг турли давлатларида бўлиб маърузалар ўқийди, ўз тажрибалари билан ўртоқлашади. Ичимлик суви муаммо бўлган ҳудудларда масалани қандай осон ва тез ечиш бўйича ўз маслаҳатларини беради.

Райаннинг мукофотлари

Юқорида айтиб ўтдик, Райан илк нуфузли мукофоти – World of Children Awards мукофотини 2003 йилда 11 ёшда эканида олади.

2004 йилда у АҚШ таниқли ҳуқуқшуноси Пол Харрис номидаги стипендияга сазовор бўлади. 2010 йилда Райан My Hero Projekt лойиҳаси соврини билан тақдирланади.

Шунингдек, унга Онтарио провинциясининг олий мукофоти Онтарио ордени, Канаданинг “Хизматлари учун” медали, Британиянинг “Герцог Эдинбургский олтин мукофоти, халқаро “Волф” мукофоти, ЖАРнинг Нелсон Мандела номидаги мукофотлари берилади.

Райаннинг фаолияти ҳақида бир нечта ҳужжатли филм суратга олинган, кўплаб кўрсатувлар тайёрланган.

Райан ҳеч қачон хайрия фонди офисида ўтирмайди. У доимо ишлар қандай кетаётганини билиш мақсадида турли давлатларда айланиб юради. Райанни ҳали у давлатда, ҳали бу давлатда сувга муҳтож одамлар ва мактаб ўқувчилари қуршовида кўриш мумкин.

Райан Ҳерляк ҳозир 33 ёшда ва ўз хайрия фонди билан дунё бўйлаб қудуқлар қазишда ва ёмғир сувларини тўплаш учун сиғимлар тайёрлаб беришда давом этмоқда.