“Сунъий интеллект қадриятли инсонни енга олмайди” – эксперт билан суҳбат

Олимлар сунъий интеллект ривожи уч босқичдан иборат бўлишини айтади. Ҳозирги биринчи босқич – ҳар бири алоҳида йўналишларга ихтисослашган чатботлар даври. Жанубий Кореядаги Гачон университети сунъий интеллект профессори Жумабек Алихонов Kun.uz билан суҳбатда СИнинг меҳнат бозорига таъсири ва технологиянинг кейинги авлодлари қандай бўлиши ҳақида сўзлаб берди.

“Сунъий интеллектсиз ишларингиз секинроқ битади”

Сунъий интеллектни ўрганиш жуда муҳим, сабаби – биринчи ўринда сиз бозорда актуал қолишингиз керак. Бу нима дегани? Масалан, сунъий интеллектни билган адвокат бир соатда маълум бир ишларни бажаради, билмаган адвокат ўзи ҳар битта ҳужжатларни таҳлил қилиб, айтайлик, 10 кун вақт сарфлар.

Иккинчидан, сунъий интеллект бу – от. Отингиз бўлмаса, ишларингиз секинроқ битади: манзилга секин борасиз, қимматроққа борасиз, ўзингиз қийналасиз, ёки умуман қила олмайсиз.

Учинчидан, одамлар қилишни истамаган майда-майда зерикарли нарсаларни аста-аста сунъий интеллектга ўтказишимиз керак.

Сунъий интеллектдан тўғри фойдаланиш

Сунъий интеллектдан тўғри фойдаланиш учун сунъий интеллектнинг ўзи нималигини яхши тушуниб олишимиз керак. Масалан, ChatGPT каби чатботларни ишлатаётганда промпт ёзиш. Кўпчилик саволини оддийгина сўраб қўя қолади. Лекин сунъий интеллект саволингизга ким сифатида жавоб бериши керак, жавоб бераётганда ўзини кимдек тутиши керак, экспертми, устозми ёки дўстми, контекст нима – буларнинг барчаси промптга киритилса, жавоб анча сифатлироқ чиқади.

Бу нарса role-play дейилади, яъни ChatGPT ўзини ким деб ҳисоблаб жавоб бериши кераклигини унга айтишингиз керак. Чунки ChatGPT – ниҳоятда катта ҳажмдаги маълумотларни ёдлаб олган модел, яъни унда маълумотлар жуда кўп. Биз промптни қанчалик аниқлаштириб берсак, шунга яраша сифатли жавоб чиқиб келади.

СИ ортидаги хавф

Сунъий интеллект олиб келаётган хавфлардан биттаси – касбларни остин-устун қилиб ташлаши. СИ такрорланувчи ишларнинг ҳаммасининг ўрнини эгаллайди. Ҳатто жарроҳлик амалиёти қилишни ҳам сунъий интеллект олади, чунки бу – такрорланувчи иш. Одамлар жарроҳлик операциясини қийин нарса деб ўйлайди, тўғри, лекин бу – такрорланувчи жараён. Операциялар бир-бирига ўхшайди. Сунъий интеллект маълумотларни ўрганиб ишлагани учун, такрорланувчи ишларда маълумотни йиғиш имкони бор бўлгани учун, ана ўша касбларни ўрганиб олади.

Энди, қайси касбларни биринчи олади деганда, икки хил касбларни айтиш мумкин: осон касблар ва қиммат касблар. Яъни пастдан осон касблар кетяпти, тепадан қиммат касблар кетяпти. Нега? Осон касблар тушунарли, улар учун шаблонларни ўзлаштириш етарли. Қийин касбларни эгаллаши эса – бозор талаби. Агар мен сунъий интеллект компанияси муҳандиси ёки бошлиғи бўлсам, янги маҳсулотимни юқори нархда сотиш учун қарайман: докторлар кўп пул топяпти ва буларнинг иши такрорланувчи. Шу ишни биринчи оламиз деб туриб, шунақа маҳсулотлар яратаман.

Лекин битта жойи бор, механик касблар хавфсиз. Дурадгорларнинг ишини ҳали-бери сунъий интеллект олиши қийин. Ёки далада ишлаётган одамларнинг ишини олиш қийин. Рақамли шаклдаги, такрорланувчи характерга эга, интеграция қилиш осон бўлган касблар эса тез кетади.

Сунъий интеллект даврида қайси касблар йўқолади дегандан кўра, қайси одамлар хавфда дейиш тўғрироқ. Қисқаси, ишининг устаси бўлмаган одамлар хавфда.

Турли соҳаларда СИ

Зўр дарс ўтадиган юқори савияли ўқитувчилар кўп эмас. Сунъий интеллект эса ана шундай сифатли ўқитувчилар аудиториясини кўпайтириб бера олади. Бу – юқори технологик видеодарслар орқали бўлади. Ўқитувчи қиёфасидаги сунъий интеллект менинг қиёфам ва билимларимни ўзлаштириб, менинг ўрнимга бошқа минглаб одамларга дарс ўтади.

Ёки молиявий ишларни олсак. Мен компания бухгалтери сифатида компания учун 100 хил хизматдан фойдалансам, ҳар ой уларнинг ҳаммасига тўлов қилиб чиқишим керак. Агар “от минишни” ўрганиб олсам, бу ишни менинг ўрнимга сунъий ёрдамчи бажара олади. У келган инвойсларни олиб, ўзи таҳлил қилиб туриб, менинг розилигим билан ҳисобимдан пулни олиб, уларга тўлаб қўйиши мумкин. Шунда мен ҳар ой 100 хил тўловни амалга ошираман деб, икки соат вақтимни сарфлаб ўтирмайман.

Тиббиёт соҳаси. Масалан, Жанубий Кореяда бир амалиёт бор: бемордаги симптомлар ёзилса, шунга мос касалликлар рўйхати, яъни эҳтимолий ташхислар чиқиб келади. Лекин бу – сунъий интеллект эмас, оддий алгоритм. Агар энди бу тизимга сунъий ақлни жорий этсак, технологиянинг имкониятлари анча кенгаяди, шифокорнинг вақтини тежайди.

Масалан, бемор шифокорнинг олдига келади, шифокор у билан савол-жавоб қилади. Бу суҳбатни сунъий интеллект эшитиб туради ва дарров ўзи ташхис қўйиб, керакли чораларни тавсия қилади. Шифокор эса СИ хулосасини кўриб чиқиб, хато жойи бўлса тузатади: “Фалон гапни нотўғри эшитибсан”, “Жумабекнинг генетикасида мана бунақа муаммо бор, сен буни ҳисобга олмадинг” дейди ва ҳоказо.

Шифокорнинг асосий иши – бемор билан гаплашиб, тўғри ташхис қўйиш. Қолган ишларни СИ бажараверади: дори ёзиб, рецептни принтердан чиқариш каби майда ишларни автоматлаштириб ташлаш мумкин. Лекин эртага бирор хато ўтадиган бўлса, жавобгар сунъий интеллект эмас, шифокор бўлади. Яъни ҳар қандай қарорнинг ортида барибир масъул инсон туриши керак.

Худди шундай, суд-ҳуқуқ тизимини олсак. Терговчи ёки судялар бирор вазиятга баҳо бериши учун баъзан минглаб ҳужжатларни ўрганиб чиқишига тўғри келиши мумкин. Уларга давлат томонидан фақатгина битта ёрдамчи берилган, дейлик. Демак, ишни ўрганишга жуда кўп вақт кетади. Нима қиламиз? Сунъий интеллектни тушунган одам минглаб ҳужжатларни унга таҳлил қилдиради.

Сунъий интеллект ривожининг кейинги босқичи

Ҳозир олимлар ўртасида энг кенг тарқалган қарашга кўра, сунъий интеллект ривожи уч босқичдан иборат бўлади.

Улар айтишади, ҳозирги сунъий интеллект – Narrow AI, яъни тор ихтисослашган сунъий интеллект. Масалан, фақатгина тилни биладиган битта модел бор, фақатгина гаплашадиган, овозни тушунадиган битта модел бор, видео генерация қиладиган битта модел бор. Яъни алоҳида-алоҳида моделлар бир неча хил интеллект функцияларини бажаради. Бу – тор доирадаги сунъий интеллект дейилади. Бу – биринчи даража.

Кейинги иккинчи қадам – AGI ҳисобланади, яъни инсон каби ҳамма функцияни бажарадиган сунъий интеллект. NVIDIA шу йил феврал ойида Physical AI деган роботларни чиқарди. Бу роботлар инсон каби кўринишга эга, “мияси” бор, эшитиш, ҳид билиш, таъм билиш, сезиш каби рецепторларга эга. Бу иккинчи даражага энди ўтишяпти.

Учинчи даража бор. Бу Super AI дейилади. Бу босқичда сунъий интеллект ҳар битта интеллектуал функцияда инсондан ўзиб кетади.

Ҳозир кўпчилик ишлатаётган СИ – бу технологиянинг энг примитив кўриниши. Буёғига фақат олдинлайди. Сабаби, ҳамма маълумотлар рақамли кўринишда жамланиб, сунъий интеллект моделлари кучайиб боряпти.

Лекин бизни хотиржам қиладиган нарса шуки, СИ – барибир сунъий. Жуда қиладиган бўлса, мана шу танамиз қилаётган ишни қилади. Қалбимиз, руҳимиз қиладиган ишларни қила олмайди. Шунинг учун ўз руҳиятини, шахсиятини ривожлантирган одамни СИ енгиб кета олмайди. Ўзлигини англаган, ўз руҳиятини тушунган шахс СИни худди чавандоздек от қилиб минади. Акси бўлса, қадриятларимизни йўқотиб қўйсак, унда СИдан қўрқишимиз керак.