Tilla taqinçoqlar xaridi – oltinga investitsiya degani emas

Yaqinda yaqin qarindoşlarimdan biri eski tilla taqinçoqlarini sotdi. Ötgan yillar davomida jahon bozorida oltin narxi ança oşgan bölsa-da, uning buyumlarini juda arzon narxda qabul qilişdi. Bu esa unga juda alam qildi. Keyin u yangi, zamonaviyroq taqinçoq töplamini sotib oldi va buning uçun yana ança miqdorda qöşimça haq tölaşiga töğri keldi. Nega?

Çunki taqinçoq sotib olayotganda biz faqat oltinning özi uçun haq tölamaymiz. Uning narxiga quyidagilar ham kiradi:

• zargarning mehnati;
• taqinçoq dizayni;
• qimmatbaho toşlar va bezak elementlari;
• sotuvçining ustamasi;
• baʼzan brend va moda.

Ammo taqinçoqni sotiş vaqti kelganda, bularning aksariyatining qiymati yöqoladi. Taqinçoqni asosan vazni va probasi böyiça baholaşadi.

Natijada inson avvaliga taqinçoqni tayyorlaş, sotiş va boşqa barça xarajatlarni öz içiga olgan qimmat narxda sotib oladi, keyin uni deyarli lom narxida sotadi va şundan keyin yana yangi taqinçoqni xuddi öşa ssenariy asosida xarid qiladi. Bu – investitsiya emas. Bu – yuqori xarajatli tilla isteʼmolidir.

Albatta, ayollarimiz taqinçoqlarni estetik, oilaviy va hissiy qadriyati uçun sotib oladi. Yoki ular töy, sovğa yoki şaxsiy zavq uçun xarid qilinadi. Ammo iltimos, buni tillaga investitsiya deb atamang.

Endi yaxşi yangilik haqida. Bugun Özbekiston aholisi uçun ança oqilona muqobil variant mavjud – banklar orqali sotib oliş va sotiş mumkin bölgan 999,9 probali tilla quymalari. Jumladan, Özbekistonda bunday imkoniyatni taqdim etayotgan banklardan biri – Hamkorbank. Ularning narxi jahon bozoridagi tilla qiymati asosida şaffof şakllantiriladi, sotiş va qayta sotib oliş narxlari esa muntazam eʼlon qilib boriladi. Hamkorbankda ham 999,9 probali ölçovli tilla quymalarini xarid qiliş mumkin. Bankning rasmiy maʼlumotlariga köra, 5, 10, 20, 50 va 100 grammli quymalar taklif etiladi. Hamkorbankdagi tilla quymalari haqida batafsil maʼlumot oliş mumkin.

Quyma sotib olganingizda asosan tillaning özi uçun haq tölaysiz. Hamkorbankda tilla quymalari turli oğirliklarda taklif etiladi, bu esa mablağ imkoniyati va jamğariş maqsadiga qarab mos variantni tanlaş imkonini beradi.

Bu yerda keyinçalik sotiş paytida qiymati yöqolib ketadigan zargarlik işi, dizayn yoki moda uçun tölov yöq. Albatta, sotib oliş va bankning qayta sotib oliş narxi örtasida farq mavjud, ammo u minimal. Bu – şaffof investitsiya xarajati bölib, har safar yangi taqinçoq tayyorlaşga ketadigan takroriy yöqotiş emas.

Tillaning narxi qisqa muddatda sezilarli darajada özgarişi, hatto keskin pasayişi ham mumkin. Şuning uçun uni qisqa muddatda foyda oliş vositasi sifatida köriş töğri emas. Ammo uzoq muddatli davrda tilla öz qiymatini saqlab qoliş va inflyatsiya taʼsiridan boylikni himoya qilişda muhim aktivlardan biri hisoblanadi. Tillaning asosiy vazifasi – boylikni tez köpaytiriş emas, balki uning xarid qobiliyatini uzoq muddatda saqlab qolişdir.

Tilla yana bir muhim ustunlikka ega – yuqori likvidlik. Yaʼni, zarurat tuğilganda uni nisbatan qisqa vaqt içida naqd pulga aylantiriş mumkin. Köplab boşqa aktivlardan farqli ravişda, tillani sotiş uçun oylar yoki yillar kutiş talab etilmaydi – uni bir neça kun içida sotib, mablağni qayta tasarruf etiş mumkin.

Şu sababli tillaga sarmoya kiritişning maqsadi uning narxi qisqa muddatda qança oşişini kutiş emas. Uning asosiy qiymati – boylikni uzoq muddatda saqlaş, inflyatsiyadan himoya qiliş va zarurat tuğilganda pulga tezda aylantiriş imkonini taʼminlaşdadir.

Asosiy muammo biz qança tilla sotib olişimizda emas. Muhimi – uni nima maqsadda, qaysi şaklda sotib olişimiz va nima uçun saqlaşimizda. Şu nuqtai nazardan, banklarda taqdim etiladigan standart oltin quymalari, jumladan, Hamkorbankdagi 999,9 probali quymalar, tillani jamğarişning amaliy şakllaridan biri bölişi mumkin.

Hoziroq qilişga arziydigan uçta iş:

Köplab özbek oilalarida tilla bilmasdan turib jamğarilgan boylikning 25-50 foizini taşkil qilişi mumkin. Ayniqsa, oila boşqa investitsiya vositalaridan deyarli foydalanmasa. Ammo bu diversifikatsiya emas. Bu – kapitalning bitta aktivda töplanişidir.

Bundan taşqari, uşbu kapitalning sezilarli qismi eng xarajatli şakl – zargarlik buyumlari körinişida bölişi mumkin.

Agar maqsad gözallik, oilaviy anʼana, qizga sovğa yoki yaqin inson xotirasi bölsa, taqinçoqlar öz örniga ega. Ularni saqlang va ularga investitsiya deb qaramang.

Ammo maqsad kapitalning bir qismini aynan tillada saqlaş bölsa, unda 999,9 probali standart quymalar ança mantiqiy tanlov hisoblanadi. Özbekistonda bunday quymalarni banklar orqali xarid qiliş imkoniyati mavjud, jumladan, Hamkorbankning bank xizmatlari ofislarida ham tilla quymalarini xarid qiliş mumkin.

Haqiqiy özgariş 583 probadan 999,9 probaga ötiş emas. Eng muhim özgariş – hissiy yoki isteʼmol maqsadida taqinçoq jamğarişdan, kapitalni ongli ravişda taqsimlaşga ötişdir.

Investitsion oltinning vazifasi uning egasini quyidagilardan himoya qilişdir:

• inflyatsiya;
• milliy valyutaning qadrsizlanişi;
• geosiyosiy beqarorlik;
• moliya bozorlaridagi inqirozlar.

Ammo oltinning özi pul oqimini yaratmaydi. U ijara haqi, dividend yoki biznes foydasidan uluş tölamaydi.

Tilla, avvalo, diversifikatsiya qilingan investitsiya portfelining bir qismi hisoblanadi. Maqsad va tavakkalçilik darajasiga qarab, umumiy boylikning taxminan 5-10 foizini tillada saqlaş köpinça maqbul deb baholanadi. Özbekistonda investitsion tillaga qiziqqanlar uçun banklar orqali 999,9 probali oltin quymalarini xarid qiliş imkoniyati mavjud. Masalan, Hamkorbank orqali ham turli oğirlikdagi oltin quymalarini xarid qiliş mumkin.

Köpçilik oilalar uçun jamğarmaning 5-10 foizini tillada saqlaş oqilona yondaşuv hisoblanadi. 10-15 foizgaça bölgan uluşni esa, odatda, tillaga nisbatan qöşimça ehtiyoj yoki aniq maqsad mavjud bölgan holatlarda maqbul yuqori çegara sifatida köriş mumkin.

Bundan ança yuqori uluş esa himoya emas, balki joriy daromad keltirmaydigan bitta aktivda kapitalni haddan taşqari jamlaşdir.

Hali kapitali katta bölmagan yoş oila heç bölmaganda minimal oltin zaxirasini şakllantirişi mumkin. Masalan, uni bosqiçma-bosqiç 50 grammga yetkaziş maqsad qilib qöyilişi mumkin. Biroq bu universal moliyaviy qoida emas va bunday jamğarma xavfsizlik zaxirasi, uy-joy, taʼlim yoki daromad keltiruvçi investitsiyalar hisobidan şakllantirilmasligi kerak.

Bundan ham kattaroq xavf – yana ön yil davomida zargarlik buyumlarini investitsiya deb hisoblaş, ularni har almaştirganda muntazam mablağ yöqotiş va şu bilan birga oila kapitaliga nisbatan haddan taşqari katta uluşni daromad keltirmaydigan aktivda saqlaşdir.

Özingizni tekşirib köring:

• Oilangizga haqiqatan qança tilla tegişli?
• U qaysi şaklda saqlanmoqda?
• U umumiy boyligingizning qança qismini taşkil qiladi?
• Va bu şakl haqiqiy moliyaviy maqsadingizga mos keladimi?

Uşbu maqolani yaqinlaringiz bilan ulaşing.

Tilla taqinçoği bilan investitsion oltinni farqlay oliş – jamiyatimizdagi moliyaviy savodxonlikning eng muhim böşliqlaridan biridir.

Xondamir Nusratxujayev,

Islom moliyasi böyiça xalqaro ekspert, AAOIFI kengaşining sobiq aʼzosi (2016–2023), Xalkaro islom bankçiligi eksperti, mufeed moliya kanal muallifi.