Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh rashk qiladi. Mo‘min ham rashk qiladi. Allohning rashki – mo‘minning Alloh xarom qilgan narsasini qilmog‘idir”, dedilar”. Termiziy va Buxoriy rivoyat qilishgan.
Rashk aslida sherikchilik mumkin bo‘lmagan narsaga sherikchilik qilish oqibatida haq egasining g‘azabi qo‘zishini anglatadi. Ko‘proq er-xotinning bir-birini boshqalardan qizg‘anishini rashk deb atash odatga aylangan (“Zikr ahlidan so‘rang”, 3-juz).
Alloh taolo yer yuzida ne turli mavjudotlarni yaratgan bo‘lsa, ularning har biriga turli salbiy va ijobiy hislatlarni ham jamlagan. Ana shunday, ham salbiy, ham ijobiy deb hisoblash mumkin bo‘lgan hislatlardan biri – o‘zinikini qizg‘anish hissi bo‘lib, u insonda ham, boshqa mavjudotlarda ham bor. Bu hisni insonlarga xoslanganda uni “rashk” deb nomlanadi. Qarangki, aksar jonzotlar o‘z makonini, juftini va bolalarini qizg‘anadi. Bu yo‘lda ular halokatga uchrasalarda, o‘zi kabilarni va boshqa turdagi jonzotlarni yo‘q qilishga ham tayyor bo‘ladilar. Chunki, ularda maqsadga erishish hissi kuchli bo‘lib, hayvoniylik hissini jilovlash uchun aql bo‘lmaydi. Hamma gap ham ana shunda, ya'ni insonni boshqa jonzotlardan ajratib turadigan bosh mezon aql hisoblanadi. Modomiki, aql Alloh taolo bergan imon bilan sug‘orilgan bo‘lsa, insondagi rashk tuyg‘usini jilovlab turadi.
Qalb ko‘zining zaifligidan yoki umuman ojizligidan, aslida, ijobiy his sanalgan rashk ham hozirgi kunda salbiy illatga aylanib bormoqda. Uning me'yori buzilishi oqibatida qanchadan-qancha kelishmovchiliklar bo‘layapti, munosabatlarga darz ketayapti, mehr-oqibat ko‘tarilib, natijada oilalarning buzilishiga olib kelayapti. Keling, bir fikr yuritib ko‘raylik. Nima uchun rashkni ijobiy hislat deb sanayapmiz? Rashk – bu insonning bir-biriga qay darajada qadrli ekanligini, e'zozini va ikkinchi tomonning hayotida tutgan o‘rnini belgilab beruvchi vosita, ya'ni yoqimli his sanaladi, aslida. Chunki, inson juftini qizg‘anishi bilan unga bo‘lgan e'tiborini va mehrini ifoda etadi.
Rashk kabi ikki juftning o‘rtasida kechadigan hislar samimiy va aslicha bo‘lishi uchun, avvalambor, ikki juftning munosabati ishonch, samimiylik poydevoriga barpo etilgan bo‘lishi kerak. Tasavvur qiling, bir-biriga aslida ishonmaydigan va shubha bilan qaraydigan ikki juft o‘rtasida qanday rashk bo‘lishi mumkin? Kundalik hayotimizda turli oilaviy janjallarga sababchi bo‘layotgan nizolar, baqir-chaqirlar, ikki juftning bir-birini turli bo‘lmag‘ur ishlarda ayblashlari, ayol erini hurmat qilmaydigan, erkak ayolini e'zozlamaydigan munosabat – bu rashkmi? Aslo! Bu aslida oilada o‘z o‘rnini yo‘qotgan erkak va ayolning raqobatiga, bir-biriga kim zo‘rligini ko‘rsatish borasidagi musobaqaga o‘xshaydi, ko‘proq. Bu janjallashayotgan ikki shaxsning o‘rtasida bir-biriga ro‘kach qilayotgan fidoyilik u yoqda tursin, biroz bo‘lsada iliqlik borligiga shubha qilasiz. Ular ba'zida bu rolga shu darajada kirishib ketadilarki, oilaviy mustahkamlikni asrash kabi niyatdan asar ham qolmaydi, balki maqsad faqat g‘olib bo‘lish bo‘ladi. Oqibatida, vaziyat yanada chigallashadi, juftlar yanada bir-birlaridan uzoqlashadilar va keyingi jangga tadorik ko‘riladi.
