Olamlarga rahmat qilib yuborilgan, anbiyoyu mursalinlar xotami, başariyatning eng uluğ vakili sayyidimiz Muhammad (sollallohu alayhi va salam)ni yaxşi köriş va u zotning muhabbatini boşqa barça insonlar muhabbatidan ustun qöyiş dinimiz talabidir. Anas (raziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan hadisi şarifda Payğambarimiz (sollallohu alayhi va salam) şunday marhamat qilganlar: «Birortangiz, toki Men unga otasi, bolasi va jamiki insonlardan mahbubroq bölmagunimça (komil) mömin bölolmaydi» (Imom Buxoriy rivoyatlari).
Abdulloh ibn Hişom (raziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh (sollallohu alayhi va salam) bilan birga edik, U zot Umar (raziyallohu anhu)ning qölidan tutib turardilar. Umar (raziyallohu anhu): «Yo Rasulalloh, Siz menga özimdan boşqa hamma narsadan mahbubroqsiz», dedi. Şunda Nabiy (sollallohu alayhi va salam): «Jonim qölida bölgan zotga qasamki, unday bölmaydi (ey Umar!), toki, Men senga özingdan ham mahbubroq bölmagunimça (iymoning komil bölmaydi)», dedilar. Şunda Umar (raziyallohu anhu): «Allohga qasamki, mana endi şunday böldi. Endi Siz menga öz nafsimdan ham suyukliroq böldingiz», dedi. Şunda Rasululloh (sollallohu alayhi va salam): «Ana endi (bilding va töğri aytding) ey Umar», dedilar» (Imom Buxoriy rivoyatlari).
Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ni yaxşi köriş va seviş vojib ekanligiga dalillar juda ham köp. Ulardan biri quyidagi hadisdir. Anas (raziyallohu anhu) Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ning şunday deganlarini rivoyat qiladi: «Uç xil xislat borki, ular kimda (mujassam) bölsa, u kişi iymon lazzatini topadi: «Alloh va Uning Rasuli unga ulardan boşqa barça narsalardan sevimliroq bölsa», «Va biror kişini yaxşi köradigan bölsa, faqat Alloh uçun yaxşi körsa» hamda «Kufrga qaytişni olovga taşlanişni yomon körgandek yomon körsa» (Imom Buxoriy rivoyatlari).
Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ni yaxşi köriş U zot bilan jannatlarda birga bölişga sabab böladi. Anas ibn Molik (raziyallohu anhu)dan rivoyat qilinişiça, bir kişi Nabiy (sollallohu alayhi va salam)dan qiyomat haqida sörab: «Qiyomat soati qaçon?», dedi. Nabiy alayhissalom unga: «Qiyomat uçun nima tayyorlagansan özi?» dedilar. U «Heç narsa!», - dedi – «Lekin, men Alloh va Uning Rasulini yaxşi köraman». Şunda Nabiy (sollallohu alayhi va salam): «Sen özing yaxşi körganlaring bilan birga bölasan!», dedilar. Anas (raziyallohu anhu) aytadilar: «Biz heç narsadan Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ning mazkur «Sen özing yaxşi körganlaring bilan birga bölasan!», degan sözlaridan xursand bölganimizçalik xursand bölmaganmiz». (Imom Buxoriy, Imom Muslim, Imom Termiziy va Imom Abu Dovud rivoyatlari)
Uşbu hadisi şarifdan olinadigan saboqlardan biri şuki, inson solih zotlarni ixlos bilan yaxşi köradigan bölsa, garçi ular kabi amal qilolmagan bölsa ham qiyomatda ular bilan birga böladi. Zero agar ulardek amalda peşqadam bölganda ularning biri bölib qolar va muhabbatning unga foydasi tegmasdi.
Mavzuga oid
Muhabbat qalblarni birlaştiradi. Qalblar yaqin bölsa, amallar örtasidagi tafovut qiyomat kuni örtadan kötariladi. Şuning uçun ham bir kişi Nabiy (sollallohu alayhi va salam) huzurlariga kelib: «Yo Rasulalloh (sollallohu alayhi va salam), bir inson bir qavmni yaxşi köradiyu, lekin (amalda) ularga yetişa olmagan. Şu kişi haqida nima deysiz?» deganda, Rasululloh (sollallohu alayhi va salam): «Kişi sevganlari bilan birga bölur». (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyatlari), deganlar.
Abu Zarr (raziyallohu anhu)dan rivoyat qilinişiça, u kişi (Payğambarimizga): «Yo Rasululloh, bir kişi bir qavmni yaxşi köradiyu lekin ularning amalidek amal qilolmaydi?», dedi. Şunda Nabiy (sollallohu alayhi va salam): «Sen, ey Abu Zarr, albatta yaxşi körganlaring bilan birga bölasan», dedilar. Şunda Abu Zarr (raziyallohu anhu): «Men Alloh va Rasulini yaxşi köraman», dedi. Nabiy (sollallohu alayhi va salam) yana: «Sen yaxşi körganlaring bilan bölasan», dedilar (Imom Ahmad, Abu Dovud va Doramiy rivoyatlari).
Yuqoridagi hadisi şariflardan kelib çiqadigan xulosa şuki, qaysi bir musulmon Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ni çin dildan yaxşi körsa, albatta, jannatda U zot bilan hamroh böliş baxtiga muyassar böladi.
Sahobai kiromlar Nabiy (sollallohu alayhi va salam) ni qattiq yaxşi körganlar. Hadisi şariflarda aytilganidek, U zotni özlaridan ham kuçliroq yaxşi körganlar. U zotning muhabbatini boşqa barça insonlar muhabbatidan ustun qöyganlar. Tarix kitoblari sahobai kiromning Payğambarimiz (sollallohu alayhi va salam)ga nisbatan aql bovar qilmas muhabbatlariga dalolat qiluvçi fidokorona işlari bilan tölib toşgan. Ulardan ba'zilarini e'tiboringizga havola qilamiz.
Abu Bakr (raziyallohu anhu)ning çanqoği
Abu Bakr (raziyallohu anhu) hikoya qiladi: «Madinaga hijrat qilayotgan paytimiz edi. Juda ham taşna edim. Suv qöşilgan sut keltirib, uni Nabiy (sollallohu alayhi va salam) ga uzatar ekanman, «Içing yo Rasulullah!», dedim. Nabiy (sollallohu alayhi va salam) uni içdilar va mening çanqoğim bosildi”.
Izoh: Payğambarimiz (sollallohu alayhi va salam) davrlarida arablar yangi soğilgan sutga suv qöşib içişni yaxşi körardilar. Çunki, suv uni sovutar va mazasini ham şirinroq bölişiga sabab bölardi. Yangi soğilgan sutni issiq holda içişni xuşlamasdilar.
Uşbu voqeada Abu Bakr (raziyallohu anhu)ning Payğambarimiz (sollallohu alayhi va salam)ni qay darajada yaxşi körgani, U zotga nisbatan neçoğli fidokorligi namoyon böladi. Kişi qay bir insonni çin dildan yaxşi körsa, uning ehtyojini öz ehtiyojidan ustun qöyadi. Unga foyda yetkazişga, undan zararni daf qilişga haris böladi.
Abu Bakr (raziyallohu anhu) otasining islomga kelişi
Abu Bakr Siddiq (raziyallohu anhu) keksa otasi Abu Quhofani Nabiy (sollallohu alayhi va salam) huzurlariga Islomni qabul qilganligini e'lon qiliş uçun olib kelganlarida Abu Quhofa Nabiy (sollallohu alayhi va salam)ga qöllarini uzatar ekan, Abu Bakr (raziyallohu anhu) yiğlab yuboradilar. Nabiy (sollallohu alayhi va salam) bundan hayron bölib: «Nega yiğlayapsiz?», deb söraganlarida Abu Bakr Siddiq (raziyallohu anhu): «(Yo Rasulalloh sollallohu alayhi va salam), qaniydi hozir, otamning qöli örnida amakingiz (Abu Tolib)ning qöli bölib, u kişi Islomga kelgan bölsa va şu iş bilan Alloh Sizning közlaringizni quvnatsa, mana şu men uçun mahbubroq edi», dedilar («Al-isoba»: 4/116; «Al-kanz»: 7/111).
Savbon (raziyallohu anhu)ning hadigi
Bir kuni Rasululloh (sollallohu alayhi va salam) kun böyi xodimlari Savbonning köziga körinmadilar. Oxiri, U kişi kelganlarida Savbon: «Yo Rasulalloh, meni yolğizlatib, soğintirib qöydingiz», dedi va yiğlab yubordi. – «Şunga yiğlaysanmi?!», dedilar Rasululloh (sollallohu alayhi va salam). – «Yöq, ey Rasululloh», dedi Savbon (raziyallohu anhu), - «Lekin, men jannatdagi Sizning makoningiz haqida öyladim, söng özimning makonim haqida öyladim. Va (Siz bilan bitta makonda bölolmayman, deya, Sizdan ayro tuşib), vahşat va yolğizlikka duçor bölişim haqida öyladim». Şunda mana bu oyat nozil böldi: «Kimda-kim Alloh va Payğambarga itoat etsa, ana öşalar payğambarlar, siddiqlar, şuhadolar va solih kişilardan iborat – Alloh in'omiga sazovor bölgan zotlar bilan birga bölurlar. Ular esa eng yaxşi hamrohlardir» (Niso surasi, 69-oyat).
Tönkaning soğinçdan yiğlaşi
Nabiy (sollallohu alayhi va salam) öz masjidlarida juma kunlari hali U kişiga minbar tiklanişidan oldin bir daraxt tanasining yonida turib, mav'iza qilardilar. Şunda sahobalar xutba davomida U kişini körib turişlari oson bölardi. Payğambarimiz mazkur daraxt tanasini uşlab turib, va'z qilardilar. U kişiga minbar qurib berilgaç, uni tark etib, minbarga çiqib ma'ruza qiladigan böldilar. Bir kuni Nabiy (sollallohu alayhi va salam) dan ajragani uçun boyagi tönkaning ingrayotganini eşitdik, deya hikoya qiladilar sahobai kiromlar. Şunda Nabiy (sollallohu alayhi va salam) minbardan tuşib kelib, tönkani oldiga keldilar va uni silar ekanlar: «Şu yerga kömilib, söngra jannatda men bilan birga bölişga rozimasmisan?!», dedilar. Şundan söng tönka tinçlandi.
Payğambarimiz (sollallohu alayhi va salam) ni yaxşi körişda heç bölmasa bir qurigan daraxt tanasiçalik bölaylik, zinhor bu sohada tönka bizdan ustun bölib qolmasin!
Rahmatulloh Sayfuddinov
Yunusobod tumani boş imom-xatibi,
Toşkent Islom Instituti öqituvçisi,
«Mirza Yusuf» jome masjidi imom-xatibi