Fuqarolik huquqiy munosabatlardan kelib chiquvchi nizolarni, shu jumladan, tadbirkorlik sub'yektlari o‘rtasida vujudga keluvchi xo‘jalik nizolarini hakamlik sudlari tomonidan ham hal etilayotgani mamlakatimizda bozor munosabatlarini yanada chuqurlashtirish va tadbirkorlikni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik faoliyatining jadal rivojlanishini ta'minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmoni ham bu yo‘lda qo‘yilgan muhim qadamlardan biri bo‘ldi.
Mazkur hakamlik sudlari o‘z faoliyatlarini xolislik, qonuniylik asosida mustaqil ravishda hakamlik muhokamasi taraflarining tortishuvi va teng huquqligini ta'minlagan holda hamda tadbirkorlarga keng imkoniyatlar yaratish va ularga yordam berish maksadida amalga oshirmoqdalar.
Afsuski, hakamlik sudi orqali nizolarni hal qilish imkoniyati, uning afzalliklari haqida joylarda olib borilayotgan tushuntirish ishlari yetarli emas. Ko‘pgina huquqshunoslar va mutaxassislar hakamlik huquqi mavjudligini yetarli anglab yetmayapti. Jamoatchilik hakamlik sudlarining samarali faoliyati haqida zarur darajada xabardor qilinmayapti.
Shu o‘rinda hakamlik sudlari haqida qisqacha ma'lumot berib o‘tsak. Hakamlik sudi nodavlat sud tizimi bo‘lib, uning asosiy vazifasi fuqarolar va tadbirkorlarga huquqiy yordam ko‘rsatish, ularning huquq va erkinliklarini himoya qilishdan iboratdir.
Hakamlik sudining xo‘jalik sudlari va fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlardan farqli jihatlari quyidagilarda o‘z aksini topadi:
1. Hakamlik sudi tomonidan nafaqat xo‘jalik ishlari balki fuqarolik ishlari ham ko‘rib chiqib, hal etiladi.
2. Xo‘jalik sudlarida faqat yuridik shaxsga oid xo‘jalik nizolar, Fuqarolik sudlarida faqat fuqarolarga oid nizolar ko‘rib chiqiladi.
3. Hakamlik sudlari, jumladan, yuridik shaxslar o‘rtasidagi nizolarni, fuqarolar o‘rtasidagi qarz oldi-berdisiga oid nizolarni ko‘rib chiqadi. Fuqarolar o‘rtasida qarz shartnomasi yozma tilxat bor yoki yo‘qligidan qat'i nazar hakamlik sudi nizolarni ko‘rib chiqib, qonuniy qaror qabul qiladi.
4. Hakamlik sudlarida ish tezkorlik bilan hal etiladi (chunki hakamlik sudida faqat bitta instansiya nazarda tutilgan bo‘lib, boshqa sudlar kabi appelyatsiya, kassatsiya, nazorat instansiyalari mavjud emas. Hakamlik sudining qarori yakuniy hisoblanadi).
5. Asosiy maqsad taraflarning kelishuviga yo‘naltiriladi va taraflar o‘rtasidagi hamkorlik saqlab qolinadi. Birinchi o‘rinda taraflarni murosaga keltirish yo‘llari izlanadi, keyinchalik ham hamkorlik qilishlari uchun oralaridagi munosabatlar buzilmasligi yo‘lida harakat qilinadi.
