Kiçik ofisdan Xitoyning yirik kompaniyasiga aylangunça bosib ötilgan Didi Chuxing tarixi
|19:32 / 06.08.201812 3789 min
Biznes asosçisi Çen Veyu qanday qilib önlab mana şunday loyihalar orasidan ajralib çiqdi, nima uçun kompaniya Uber raqobatçilarini qöllab-quvvatlamoqda?
Foto: South China Morning Post
Didi Chuxing — taksi, avtobus, limuzin, xususiy avtolarga buyurtma beradigan Xitoydagi xizmat. Kompaniya asosçisi - Çen Vey, bir vaqtning özida ijroçi direktor. Vey 33 yoşda, Forbes’ga köra, Osiyodagi milliarderlar reytingida 333-örinni egalladi va Forbes Asia böyiça 2016 yilda yil tadbirkoriga aylandi.
Uning kompaniyasi 56 milliard dollarga baholanyapti. Bu dunyodagi eng qimmat xususiy korxona bölib, Disruptor 50 reytingida törtinçi örinda, öz investoriga eng köp daromad olib kelgan kompaniyalar öntaligida uçinçi örinni egallagan.
Taqqoslaş uçun, olti qit'ada 500 dan ortiq şaharda işlaydigan Uber 68 mlrd dollarga baholanyapti. Bu Xitoyning 400 ta şahrida filiallarga ega Didi’ga qaraganda bir yarim marta qimmatroqdir. Veyning sözlariga köra, Xitoyda taksi haydovçilarining 80 foizi Didi tizimidan foydalanadi. Bu holat kompaniyani monopoliyaçiga aylantiradi.
2000-2008 yillar: taqdirga ta'sir qilgan xato
Çen Vey
Foto: Bloomberg
Çen Vey Xitoyning şarqiy provinsiyasi Tszyansida tuğilgan. Otasi – amaldor, onasi esa matematika öqituvçisi. Maktab davridanoq matematika fanini özlaştiriş unga oson bölgan. Biroq abituriyentlar uçun test vaqtida Vey sönggi sahifani unutib, yakunlovçi uçta savolga javob bermagan.
Mavzuga oid
Umumiy balni pasaytirişdi va obröli oliy ta'lim muassasasi örniga Pekin kimyo-texnologiyalar universitetga öqişga kirişga, axborot texnologiyalar örniga biznes-menejmentni tanlaşga töğri keldi.
Vey ilk marta universitetda öqiş vaqtida işga kirdi. U suğurta agenti bölib işladi, biroq bitta ham polis sotolmadi.
Menejyer yordamçisi uning keyingi lavozimi edi. Vakansiyalar yarmarkasida kompaniya tibbiyot muassasasi sifatida körsatilgan. Biroq keyinroq Vey massaj salonlaridan biriga işga kirgani ma'lum böldi.
2008-2012 yillar: sotuvçidan tadbirkorlikka
Öqişni tugatganida Vey 22 yoşda edi, u Alibaba’ning savdolar bölimiga işga ötdi. U 1500 yuan haq olardi (225 dollarga yaqin). Rahbariyat unga uşbu lavozimda diqqatini qaratdi. Çen Vey Alibaba va Alipay’da jami sakkiz yil işladi. U öz lavozimining “eng yuqori çöqqisi”ga yetdi va 2011 yilda döstlari bilan şaxsiy işi haqida muhokamalar qila boşladi.
Vey restoran biznesi, dizayn-studiya, yetkazib beriş xizmati yoki ta'lim sohasida kompaniya oçiş haqida öylardi. Uni taksiga onlay beriş böyiça Buyuk Britaniyaning Hailo kompaniyasi tajribasi öziga jalb qildi.
2012 yilda dösti Van bilan Alibaba’dan ketiş va şaxsiy biznesini boşlaşga qaror qildi. Van asosiy investorga aylandi. Startapni işga tuşiriş uçun 800 ming yuan (121 ming dollarga yaqin) ajratdi. Hozir uning uluşi 1 mlrd. dollarga teng.
2012-2015 yillar:100 m² lik ofisdan yirik xitoylik kompaniyasiga aylangunça
Didi’ning ilk ofisi bor-yöği 100 m²ni egallagandi. Dastlab kompaniya DidiDache (滴滴打车) deb nomlangan. Sözma-söz tarjima qilinganida “Bip-bip taksi çaqiriş».
Startda loyiha öziga öxşagan önlab servislar bilan raqobatlaşişiga töğri keldi. Yondaşuvlar bir-biridan farq qilardi. Masalan, Yaoyao Taxi aeroportlardagi taksi haydovçilarini qamrab olgandi. Boşqa kompaniyalar esa qimmatbaho avtomobillarga ixtisoslaşişga harakat qilişardi. Ba'zi raqobatçilar haydovçilar uçun ilovalar örnatilgan bepul smartfonlarni tarqatişardi.
Didi boşqaça yeçimni tanladi.
Kompaniya diqqatini xususiy taksilarga qaratdi.
Haydovçi va yölovçilar diqqatini jalb etiş uçun Didi maxsus bepul mobil ilovani işlab çiqdi.
Ilova temir yöl bekatlari, şuningdek, smartfonga ega haydovçilar uçun reklama qilinardi. Sarafan radiosi ham qöl keldi: haydovçilar hamkasblariga Didi haqida gapirib berişdi. Öşa vaqtdayoq Didi’ning raqobatçisi Uber bölgan. Ularning pozitsiyalari teng edi, çunki Uber ham bozorga endigina kirib kelgandi.
Didi servisi ommaviylaşib bordi. Biroq 2012 yilning oxirida Pekinni qor bosmaguniça unda sezilarli ösiş kuzatilmadi. Öşanda aholi yöllardagi tirbandliklar sabab ommaviy ravişda ilovadan foydalanişni boşlaşdi. Öşa kuni buyurtmalar soni 1000 tadan ortdi. Vey öşa qorböronni baxtli hodisa sifatida yodga oladi: “Agar öşa qor bölmaganida Didi bugun mana şu yerda bölmasdi”.
Mana şu voqeadan keyin servisning işi önglandi, biroq köpgamas. Alibaba raqobatçi servis Kuaidi Daçe’ga investitsiya kiritişga qaror qildi. Bunday yirik kompaniyaning kömagi Xitoydagi startaplar uçun hal qiluvçi hisoblanadi. Didi esa öz örnida Xitoy giganti Tencent yordamidan foydalandi.
2014 yilda Tencent Didi mijozlariga WeChat yordamida haq tölaşga ruxsat berdi. Didi faol tarzda çegirmalar kiritib, sayohatlarni subsidiyalaşni boşladi, kun davomida xizmat körsatilgan mijozlar soni uç milliongaça yetdi. Bu natija kompaniyaga 2 mlrd yuan – 303 mln dollarga aylandi.
Qarama-qarşilik kuçaydi. Didi’ning investori rossiyalik Yuriy Milner tomonlarni keliştiriş yölini topdi. 2015 yilning fevral oyida Didi va Kuaidi örtasida muzokaralar boşlandi. Kompaniyalar birlaşişdi. Mijozlari köp bölgani bois Didi yangi kompaniyada 60 foizlik uluşga ega böldi, Vey esa uning rahbariga aylandi.
2015-2016 yillar: David Goliafga qarşi
2014 yilda Didi boş operatsion direktor lavozimiga Goldman Saçs’ning Osiyo hududidagi asosiy investitsiyalar sektorining boşqaruvçi direktori bölgan Jin Lyuni işga oldi. Yarim yillik faoliyati davomida Jin Didi’ga 700 mln dollar moliyalaştirişga erişdi.
Trevis Kalanik
Foto: Gazeta.ru
Çen bir kuni Didi Uber’dan özib ketişi aytdi, Xitoy bozori juda katta va köplab xitoylik şaharlar yöl harakati hamda atrof-muhit ifloslanişini nazorat qiliş uçun xususiy avtomobillarga egalik qiliş, ulardan foydalanişni nazorat qiladi.
Didi eski çizma böyiça harakat qilişni boşladi: haydovçilarni subsidiya qilar va bozorni egallardi. Kompaniya subsidiyalarga 1 mlrd yuan sarfladi. Keyinçalik ular taşqi investitsiyalarni jalb etişni boşlaşdi: 2016 yilning bahorida AppleDidi’ga 1 mlrd dollar sarmoya kiritdi, Saudiya Arabistoni Davlat invest fondi Uber’ga 3,5 mlrd investitsiya olib kirdi. Biroq sarmoyalar sabab investorlar kompaniya qarorlariga ta'sir ötkazişlari mumkin edi. Natijada Uber va Didi muzokaralarni boşlab yuborişdi.
2016 yilda Çen Vey Uber’ning Xitoydagi vakolatxonasini sotib oldi. Uber kompaniyaning 17 foizi va 1 mlrd. dollar naqd pul oldi.
2017-2018 yillar: kengayiş strategiyasi
Foto: NDTV
Kompaniyaning rejalari katta edi, şu jumladan – Osiyo bozoridan taşqariga çiqiş. 2015 yildayoq kompaniya Janubi-şarqiy Osiyo, Hindiston, Şimoliy Amerikadagi Grab, Lyft va Ola bilan hamkorlik töğrisida kelişib olgandi.
Uber’ning qamrovi Didi’nikiga qaraganda 550 ta şaharga köproq. Xitoydagi muvaffaqiyatsizlikdan keyin Uber öz birlaşiş ta'sirini MDH mamlakatlariga ötkaza boşladi. Masalan, Rossiyadagi “Yandeks.Taksi” bilan birlaşdi. Hozirda Uber va Didi Lotin Amerikaga kirib borişni istaşyapti, çunki Meksika va Braziliya bozorlari dunyoda eng tez ösayotgan bozorlardan sanaladi.
2017 yilning avgustida Didi Estoniya Taxify transport-logistika kompaniyasi bilan hamkorlikni yölga qöydi. Didi korxona uluşini ham qölga kiritdi. Hamkorlikdan maqsad – Yevropa, Afrika va Osiyo mamlakatlarida logistika sohasidagi rivojlantiriş.
2018 yilning iyul oyida Booking.com turarjoyni bron qiliş servisi va Didi hamkorlik qila boşlaşdi: Booking.com taksi servisiga 500 mln dollar sarmoya kiritdi, şuningdek, Osiyodagi barça sayyohlarga Didi xizmatlaridan foydalanişni taklif etmoqda. Öz navbatida, Didi ilovasiga Booking.com yordamida turarjoyni bron qiliş imkoniyatini qöşdi. Bunday hamkorlik Didi’ga Osiyo bozoridagi ta'sirini kengaytiriş imkoniyatini berdi.
Hozir Didi bir sutkada 30 mln tagaça taksida yetkazişni amalga oşirmoqda, ilovada 450 mln mijoz va 4 mln haydovçi röyxatdan ötgan. 2028 yilda kompaniya 10 mln ta elektromobil sotib olişni rejalaştirmoqda. Maydoni 100 m² bölgan ofis örniga hozirda Didi 5000 nafar xodim işlaydigan bir neça beş qavatli binolarga ega.
