So‘nggi vaqtlarda Uy-joy kodeksining 27- va 28-moddalariga kiritilgan o‘zgartirishlar faol muhokama qilinmoqda. Ularga muvofiq, yer uchastkasini davlat yoki jamoatchilik ehtiyojlari uchun olish maqsadida uy (kvartira) buzilganda kompensatsiya faqat mulkdorga taqdim etiladi. Bundan avval mazkur moddalar nafaqat mulkdorlar, balki ularning oila a'zolari hamda bu uyda doimiy yashovchi fuqarolarga ham kompensatsiya to‘lanishini ko‘zda tutar edi.
Ushbu o‘zgarishlar atrofida nima uchun shuncha gap-so‘z chiqayotgani va noroziliklar bildirilayotgani biroz tushunarsiz. Yuridik nuqtayi nazaridan, mazkur o‘zgarishlarni kiritish yo‘li orqali mulkdor bilan doimiy yashab kelayotgan shaxslar huquqlari buzilayotgani yo‘q, lekin mulkdorning kompensatsiyaga nisbatan qonuniy huquqiga aniqlik kiritilmoqda va kafolatlanmoqda. O‘z pozitsiyamni quyidagi dalillar bilan izohlayman.
Birinchidan, Uy-joy kodeksiga o‘zgartirishlar kiritishdan oldin qonunchilikda buziladigan uy o‘rniga faqat mulkdorga kompensatsiya berilishini ko‘zda tutuvchi me'yorlar o‘rnatilgan edi. Xususan, fuqarolar huquqiy munosabatlarining barcha sohalarini tartibga soluvchi qonunchilik hujjati hisoblanuvchi Fuqarolik kodeksida (206-modda) yer uchastkasi buzilganda mulkdorga (boshqa shaxslarga emas) yetkazilgan zararlarni teng qoplovchi mulk taqdim etilishi belgilangan. Shuningdek "Xususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida"gi Qonunning 19-moddasida ham shunday me'yor nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, Uy-joy kodeksining 27-moddasiga o‘zgartirish kiritilishidan oldin xuddi shu modda bilan buzilayotgan uy va taqdim etilayotgan uy bahosi o‘rtasidagi farq mulkdorga (yoki taqdim etilayotgan uy narxini oshirgan taqdirda mulkdor tomonidan) kompensatsiya sifatida to‘lanishi ko‘zda tutilgandi.
Shundan kelib chiqib, Uy-joy kodeksiga o‘zgartirish kiritish yo‘li orqali qonunchilik hujjatlari tizimi o‘zaro muvofiqlashtirilganiga oid xulosa qilish mumkin. Shuni inobatga olish lozimki, xorij (masalan, RF, Ozarboyjon, Qozog‘iston) qonunchiligida ham yer uchastkalari buzilishi munosabati bilan yetkazilgan zarar faqat mulkdorga to‘lanadi.
Ikkinchidan, Uy-joy kodeksining 27- va 28-moddalarida foydalanilgan tushunchalar qonunni amaliyotda qo‘llash jarayonida noaniqlik va nomuvofiqliklarga olib kelardi. O‘zgartirilgan moddaning avvalgi tahrirlarida "shuningdek bu uylarda doimiy yashovchi fuqarolarga" tushunchasi qo‘llangan. Mazkur moddada ushbu uylarda doimiy istiqomat qiluvchi kishilar qanday jihatlarga qarab aniqlanishi (doimiy propiska bo‘yichami yoki yashash joyi bo‘yicha) belgilab berilgan. Amaliyotda uy buzilish vaqtida doimiy propiskasi bo‘lgan va unda yashovchi shaxslar hisobga olingan.
