Asrlar o‘tsa ham g‘isht binokorlikda muhim mahsulotligicha qolmoqda. Ayniqsa O‘zbekiston hududida u asosiy qurilish mahsulotlaridan biri. Ammo so‘nggi paytlarda g‘ishtning bahosi muntazam ravishda oshib boryapti. Qanday omillar bunga sabab bo‘layotganini tahlil qilishga urinamiz.
Balandparvoz tuyular, ammo bu haqiqat – so‘nggi yillarda O‘zbekiston haqiqiy ulkan qurilish maydoniga aylandi. Avvaliga xususiy sektor vakillari yirik qurilishlar olib borishgan bo‘lsa, oxirgi ikki yil davomida davlat tomonidan ham ulkan bunyodkorlik loyihalari amalga oshmoqda. O‘zbekistonda qurilish materiallariga, xususan g‘ishtga bo‘lgan talab muntazam oshib borishi bejiz emas albatta. Lekin uning narxi ham doim ko‘tarilib ketayotgani o‘yga toldirmay qo‘ymaydi. Buning sabablarini o‘rganish maqsadida soha vakillarini suhbatga tortdik.
Birinchi suhbatdoshimiz yirik ishlab chiqaruvchi rahbari, quruvchi-muhandis Davron Yusupov bo‘ldi.
– Davron aka, avvalo bir narsani aniqlab olsak, nega hamma sohalarga kirib borayotgan innovatsion loyihalar qurilishda sustroq ketyapti? Masalan, g‘isht hamon asosiy qurilish materialiligicha qolmoqda, o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarilmayapti.
– Bu fikringizga qo‘shilmayman. Bizda ham an'anaviy pishiq g‘isht o‘rnini bosuvchi bir qator mahsulotlar ishlab chiqarish o‘zlashtirilgan va bu sanoat ham kengayib boryapti. Masalan, penablok, gazoblok kabi mahsulotlar bemalol g‘isht o‘rnini bosa oladi va g‘isht tanqis bo‘lgan paytlarda ko‘pchilik quruvchilar ulardan foydalandi.
– Unda g‘isht nega hamon tanqis, narxi ham oshib boryapti?
– Chunki qurilish hajmi keskin oshdi. Shaxsan prezident, hukumat har jihatdan yirik qurilishlarni rag‘batlantiryapti va bu holat hali uzoq davom etadi. Bir o‘ylab ko‘ring, har bir tuman, har bir qishloqqa qator-qator namunali uylar qurildi. Shaharlar markazlarida yuzlab ko‘p qavatli uylar qad rostlayapti, eski, xom g‘isht yoki paxsaning o‘rnini mustahkam pishiq g‘isht egallamay qolmaydi.
– Faqat talabning ortib ketgani tufayli ishlab chiqaruvchilar narxni oshirib yubordilarmi?
– Yo‘q, albatta. Bu yerda tabiiy gaz bahosi ham juda muhim. So‘nggi yillar statistikasiga e'tibor qarataylik – bir kubometr gaz bahosi 265 so‘m bo‘lgan paytlarda bir dona standart pishiq g‘isht (keyingi o‘rinlarda - g‘isht) bahosi 450-500 so‘m atrofida edi. Keyin gaz bahosi avval 500 so‘m, keyin 1000 so‘m qilib belgilandi. Tabiiyki, bu ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'sir etmay qolmadi. Bundan tashqari, o‘tgan yili qish oylariga kelib ko‘pchilik zavodlar gaz ta'minotidan uzilib qoldi. Ana shunday omillar qo‘shilib, o‘tgan yili talab taklifga nisbatan bir necha barobar ortib ketdi va g‘ishtning bahosi eng yuqori narx – 1300-1400 so‘mgacha ko‘tarilib ketdi. Bu holat davlat rahbariyati nazaridan chetda qolmadi va zavodlar gaz ta'minoti yaxshilandi. Qolaversa, ijtimoiy ahamiyatga ega arzon uy-joylarga mahsulot yetkazib beruvchilar uchun soliq yengilliklari berildi. Ana shu rag‘batlantirishlardan so‘ng yana ishlab chiqarish hajmi osha boshladi va tabiiyki narx tushishi kuzatildi. Hozirgi kunda g‘isht bahosi o‘rtacha 1000 so‘m atrofida.
