«Dahşatli yettilik». Jahon tarixidagi eng kuçli mafiyalar

6. Meksika mafiyasi

Bu jinoyi guruh yoki guruhlar majmuasi Meksikadan ham köproq AQŞda dovruğ qozongan. Ötgan asrning elliginçi yillarida qamoqxonalarda mahalliy yoki boşqa yurtlardan kelgan mahbuslardan himoyalaniş maqsadida tuzilgan guruh tez orada ozodlikda ham quloç yoza boşladi. Asosiy yönalişlari ta'magirlik, bosqinçilik va narkotik moddalar savdosidan iborat. Ölponni tölamaganlarni tez va şafqatsiz öldirişi bilan nom qozongan.

5. Kolumbiya narkokartellari

Kolumbiya mafiyasining asosiy faoliyati AQŞ hududiga narkotik yetkazişdan iborat. Jinoyatçilik kölami şunçalar ulkanki, guruhlar özlarining yaxşi qurollangan qöşinlari, samolyot va vertolyotlari, hatto kiçik suv osti kemalariga ega. Butun dunyoga kokain va geroin tarqatiş ortidan katta mablağ töplagan mafiya öz davlatida siyosatga ham aralaşib ketgan va katta amaldorlarni nazorat qiladi. Oltmişinçi yillarda rivojlana boşlagan Kolumbiya mafiyasi «Medelin», «Kali» kabi yirik guruhlarga ega.

4. Xitoy «Triada»si

Juda qadimiy tarixga ega bölgan bu guruh yoki guruhlar vakillari özlarining ajdodlari Mançjuriyaning Tsin dinastiyasiga qarşi kuraşib, Xitoyni ozod qilganlari bilan faxrlanadilar. «Triada» a'zolari öta oddiy va faqirona körinişlari bilan nom çiqargan. Ammo öz davlatlarida ham, Xitoyning yirik diasporalari bölgan boşqa davlatlarda ham «Triada» atamasining öziyoq kişilarni dahşatga tuşirişga qodir. Qurol, narkotik, taqiqlangan dorilar, kontrabanda mahsulotlari savdosidan taşqari yengiltak ayollar, qimorxonalar, avtomobillar va bandargohlarni ham nazorat qiladi. 3 raqamini ilohiylaştiriş ortidan «Triada» sözi kelib çiqqan. Sönggi yillarda Xitoyda hukumatning qat'iy çoralari natijasida bu jinoiy guruhlar ança çeklangan.

3. Yapon «Yakudza»si

Yaponiyada «Yakudza» xuddi Parijning Eyfel minorasi yoki Nyu-Yorkdagi «Ozodlik» haykali singari osori-atiqa hisoblanadi. «Yakudza» ham uzoq tarixga ega va uning a'zolari özlarini ozodlik uçun kuraşga bel boğlagan samuraylardan kelib çiqqanlarini ta'kidlaşadi. Kunçiqar yurtda «Yakudza» qonun tomonidan taqiqlanmagan, xuddi jamoatçilik taşkiloti singari faoliyat yuritaveradi. Bu guruh yoki guruhlar qat'iy kodeks asosida faoliyat yuritişi belgilangan va uning a'zolari mayda jinoyatçilikka qöl urmasligi kerak.

Şuningdek, allaqanday tatiurovkalari bilan maşhur guruh vakillari rahbarning har qanday buyruğini bajarişi, zarur bölsa uning uçun jonini berişi şart. «Yakudza» ötgan asrning ikkinçi yarmida gullab yaşnagan va hatto hukumat ham u bilan hisoblaşişga majbur bölgan. «Yakudza» faqat jinoiy harakatlar bilan çeklanib qolmay davlat rahbarlarining iltimosiga köra Yaponiyadagi ommaviy tartibsizliklarni bostirişda, «Fukusima» AESi fojiasini bartaraf qilişda ham iştirok etgan.

Ammo sönggi yillarda «Yakudza» işi ança orqaga ketdi. Garçi davlat uning faoliyatini rasman taqiqlamagan bölsa-da, biror şaxs yoki taşkilot mafiya bilan hamkorlik qilsa, uning hisob raqamlari bloklanadi, aksiyalari sotuvdan olinadi va hatto ijaraga olgan binolaridan ham haydab çiqariladi. Bu «Yakudza»ning iqtisodiy noçor holatga tuşişiga sabab böldi va ularning kiçik a'zolari hatto qovun öğirlab qölga tuşganlari ham qayd etildi.

«Yakudza» a'zolari milliy politsiya tomonidan hisoblab boriladi va sönggi 13 yil davomida ularning soni muntazam ravişda kamayib bormoqda. 2017 yil yakuniga mafiya tarkibida 34,5 ming a'zo bölgan va bu bunday hisob-kitoblar olib borilayotgan deyarli 70 yillik tarixdagi eng past körsatkiçdir. 1964 yilda «Yakudza» a'zolari soni eng çöqqiga çiqqan va unda 184 ming kişi qayd etilgan. Öz vaqtida «Yakudza» şunçalar qudratli guruh bölganki, öz a'zolari uçun muntazam çop etiluvçi maxsus jurnal ham ta'sis etgan.

2. Italiya+AQŞ. «Cosa Nostra»

XIX asrga kelib köplab sitsiliyaliklar yangi imkoniyatlar izlab Amerikaga yöl olişadi. Tez orada ular AQŞning yirik şaharlarida «Cosa Nostra» («Bizning işimiz») deb nomlangan, rasman Sitsiliya oilalari tarmoği deb yuritiluvçi jinoiy guruhlarga asos soldilar. «Cosa Nostra» a'zolari ötgan asrning oltmişinçi yillarida özlarining şuhrat çöqqisiga çiqişdi. Ular haqida asarlar yozildi va qölma-qöl bölib öqildi, filmlar işlandi.

Don Korleone, Al-Kapone, Frenk Kostello kabi nomlar jarangdorligi bilan birga butun Amerika va unga yondoş davlatlarni dahşatga solardi. Jinoiy guruhlar nazorat qilmaydigan hudud, suqilib kirmagan sohaning özi yöq edi. Qurol, narkotik, spirtli içimliklar (ayniqsa, ular rasman sotilişi taqiqlangan paytda katta foyda keltirgan), kazinolar, mehmonxonalar, fohişalar... Bular «Cosa Nostra» faoliyatining bir qismi edi xolos. Mafiya siyosatda ham, davlat rahbarlari orasida ham öz odamlariga ega edi.

Ammo yillar ötib davlat hammasini öz nazoratiga ola boşladi, guruhlar bir-birlarini qirişga kirişib ketdilar, ularga daromad berib turgan sohalar nazoratdan çiqib ketdi. Hozirgi kunda bu guruh köproq öşa tarixiy şuhrati bilan faxrlanadi.

1. Rus mafiyasi

Bu nom ostida nafaqat ruslar, balki kelib çiqişi sobiq ittifoq davlatlaridan bölgan barça jinoiy guruhlar ataladi. Rus mafiyasi (yoki «qizil mafiya») ötgan asrning 60-yillarida paydo bölgan va «qonundagi öğrilar» nomli vakillari köpaygan 80-90-yillarda juda kuçayib ketgan. Öşa yillarda bolalar va ösmirlarning ulğayganlarida mafiya safiga qöşilişni orzu qilişlari bejiz emasdi. Har bir yirik şahar özining jinoiy guruhiga yoki guruhlariga ega bölib, ular deyarli hamma sohaga kirib borgan, butun aholini xavotirda saqlaşar, bir-birlari bilan uyuştirgan qonli uruşlarida bir vaqtning özida yuzlab odamlar halok bölardi. Ayniqsa, Kavkaz va rus guruhlari örtasidagi ziddiyatlar dahşatli keçgan.

Rossiya IIV ma'lumotlariga köra 2000 yilda 130ta sindikatga birlaşgan 964ta yirik jinoiy guruh qayd etilgan. Birgina 2001 yilning özida 11,5 mingdan ortiq «mafioz» jinoiy javobgarlikka tortilgan.

Yaponçik, Tayvançik, Otari Kvantraşvili, Ded Hasan, Tariel Oniani, Şakro Molodoy kabi sönggi avlod mafiyasi yetakçilarining nomiyoq kişilarni dahşatga solişga qodir. Ular Rossiya bilan çeklanib qolmay Yevropa qit'asi, AQŞ, Kanada va boşqa yirik davlatlarda ham öz faoliyatlarini yölga qöyişgan.

Ammo oxirgi yillarda rus mafiyasi ham odatdagi jinoyatçilikdan voz keçib, yirik biznes va siyosatga kirişib ketgan. Rossiya va sobiq ittifoqning boşqa davlatlaridagi uyuşgan jinoyatçilik kölami 90-yillarga nisbatan keskin kamaygan.

Sönggi ma'lumotlarga qaraganda rus mafiyasi vakillari 1991 yildan buyon 150 milliard dollarni Rossiyadan olib çiqib ketişgan va dunyo böylab a'zolari soni 500 ming kişidan ortiq.

Abror Zohidov