Özbekiston matbuot va axborot agentligi boş direktori vazifasini bajaruvçi Komiljon Allamjonovga oçiq xat
Jurnalistika sohasida yigirma yildan ortiq işladim. Yozmagan, örganmagan, kötarmagan mavzum qolmadi. Topganlarimdan yöqotganlarim köp böldi. Ammo har qanday vaziyatda ham kasbimni yaxşi köraman.
Yangi yilga sanoqli kunlar qoldi. Eski yilni tugatiş arafasida ğalvirni suvdan kötaramiz. Öz-özimizga hisob beramiz. Qilgan ba'zi işlarimizdan könglimiz töladi, ba'zilaridan tölmaydi, ulgurolmaganlarimizni kelgusi yilga qoldiramiz.
Har sohada özgarişlar, har sohada yangiliklar... ba'zida şoşib qolayapmiz. Jurnalistlarning şart-şaroiti yaxşilanişi haqidagi gaplarga ham bir yildan oşdi. Ozroq natijalarga erişgandekmiz. Erkin söz, erkin fikr aytiş huquqi berildi. Şart-şaroitimiz, obuna muammolaridan ham köra, erkin fikrimiz erkin yuzaga çiqayotganidan köproq xursandmiz. Ammo bugun jurnalistikamizning ahvoli qay darajada? Bizga qanday jurnalistika kerak?
Bizga yaxşi jurnalistlarni talaşadigan, «mana bu maqolani yozib bering, sizga boşqalardan köproq pul tölayman», deb savdolaşadigan jurnalistika kerak.
«Rim ta'tillari» haqidagi kinoni eslab köraylik-a? Malikaning hayoti haqidagi maqola uçun muharrirning muxbir bilan suhbati epizodi. Albatta moddiy ahvoli yaxşi bölmagan ommaviy axborot vositalari yaxşi jurnalistdan hadeb maqola söraşga istihola qiladi-da. «Bizga şu mavzuni yozib bering», deb söray desa moddiy ahvol çatoq, şu bois til qisiq. Baribir hamkasblarimning bağrikeng. Maqolasi çiqqaniga xursand. Yaxşi maqola yozsangu qalam haqi olmasang ham çiqqaniga xursand bölib yuraverasan. Bu bizning beqadrligimizni körsatmaydimi? Ba'zida gazetalar maqola sörasa, «qalam haqi berolmaymiz-da opa», degan ming istihola bilan aytadigan gaplarini eşitmaslik uçun ham darrov rozi bölib qöya qolaman. Çunki ularni tuşunaman. Bizga muharrirlari istagan muxbirga istagan mavzuda boşini baland kötarib buyurtma berişi uçun moddiy tomondan qöllab- quvvatlangan jurnalistika kerak.
Çegaralarni buzib yaxşi bir maqola yozganingda, çegarani buzib öşa yaxşi maqolangni tezda sahifaga qöyib yuboradigan muharrirlari bor, sen çegarani buzib yozgan, rahbaring çegarani buzib qöygan maqola uçun qayerlargadir javob berişiga töğri kelganida seni himoya qiladigan, qöllab-quvvatlaydigan, hatto qölingga kişan urilsa olib qola oladigan uyuşmasi bor jurnalistika kerak bizga.
Nimaga har bir tahririyatda nari borsa ikki yoki uç nafargina yaxşi jurnalist böladi. Qolganlar-çi, ular nega özini körsatmaydi? Agar mana şu iqtidori bor ikki uç nafar jurnalist «erkalatilsa», rağbatlantirilsa, nohaqlikka uçramasa, yaxşi yozgan maqolalari uçun boşqalarga örnak qilinsa ularning ham qalbidagi çöğ alanga oladi. Atrofidagi yuragi öt hamkasbining alal-oqibat heç narsaga erişmayotganini körgan boşqalar albatta hafsalasiz bölib qoladi-da. Bizga muxbir biror maqola ustida stolni muştlab muharriri bilan tortişib qolsa-da, muharriri uni qöyib yubormaydigan jurnalistika kerak.
Mavzuga oid
Biz tanlovlarga tavsiyanoma, pasport nusxasi, ma'lumotnoma va papka-papka maqola topşiramiz. Ammo jurnalist uçun hujjatbozlikning nimaga keragi bor? Axir uning yozayotgan maqolasi, kötarib çiqayotgan mavzusi barça hujjatdan a'lo, aniqroq emasmi?
Bundan ön yillar oldin bir opa kelib «maqolalarimni çiqarib bering, men «Eng aziz, eng uluğ» tanlovining ğolibi bölganman, endi «Oltin qalam» tanloviga topşirmoqçiman», dedi. Ism-familiyasiga qaradim notaniş, qiziği, şifokor ekan. Gazetalardan birining buxgalterdan qarindoşi bölgan opa «Oltin qalam»ni oldimi-yöqmi, bilmayman. Çunki men uning maqolasini qayta yozgim kelmadi, ammo bizga har bir gazeta, jurnal, radio, televideniye va saytlarni monitoring qilib boradigan, tinimsiz yaxşi maqolalari bilan tanilgan jurnalistlarga özlari çaqirib ğoliblikni beradigan, tanlovlarda sof jurnalistlari ğolib böladigan jurnalistika kerak.
Tanlovlarimizga boşqa soha odamlari suqilib kirgani yetmaganidek jurnalistning yelkasiga oftob tegib çetga çiqiş imkoni paydo bölganda bu yerga ham boşqa soha odamlari tiqiştirilayotganiga nima deysiz?
Hamkasbimiz Nazokat Azim Abduqunduzova Xitoyga jurnalistlar borişi kerak bölgan qandaydir tadbirga tadbirkorlar jurnalist bölib borgani haqida «Facebook» tarmoğida qoldirgan postini öqigandim. Turli tadbirlarga jönatilayotganlar orasida jurnalistlar qolib boşqa soha xodimlarini tiqiştirayotganlar kimlar? Nega biz jurnalistlar heç qaysi sohaning tanlovlariga boş suqmaymiz. Ular uyuştiradigan tadbirlardan qolsak qolamizki, aralaşmaymiz. Jurnalistika sohasi bedarvozaki qölidan ikki qator yoziş kelgan odam bir yumalab jurnalistga aylanib qoladi.
Nima uçun oçerk, reportaj, feleton degan janrlar yöqolib qoldi, deb ayyuhannos solamiz? Çunki özga soha odamlarining jurnalistikaga öralaşib qolgani matbuotni bugun şungaça olib keldi. Axir faqatgina jurnalistika fakultetida janrlar böyiça saboq beriladi. Hozirgi davrni bilmayman, ammo bizning davrimizga heç kim öqişga adaşib kirib qolmasdi. Hamma kasbini sevib, istab jurnalist bölardi. Ehtimol şuning uçun ham öşa payti jurnalistika gullab-yaşnagandir.
Haqiqat jarçisi jurnalistning pora olişini unçalik ham tasavvur qilolmayman. Mutaxassisligi boşqa böla turib sohamizni asl jurnalistlardan ham a'lo darajada özlaştirib ketgan jurnalistlar ham köp oramizda. Ammo ta'magirlikni asl jurnalistdan ham köra öz sohasida işlamay bizga kelib qolganlar qilayotgani köpçilikni taşkil qiladi, afsus!
Alam qiladigani — boşqa sohadan kelib osongina bizda işlab ketib haqiqiy kasbiga sodiq bölib işlayotgan jurnalistlarning nomiga osongina doğ tuşirayotganidir. Jurnalistlar ta'magirlik qilsa buning yomonligini biladi, bilib turib qilişi endi jinoyat.
Ammo... yaqinda institutda dars berib yurgan bir inson işidan haydalgaç tuppa-tuzuk maqolalar yoza boşladi. Hatto gazetamizda çop ham etdik. Oxirgi kelganida undan eşitgan gaplarim.... «Mana şu maqolam uçun menga order berişdi», dedi u tibbiyotga oid bir gazetani körsatib. Men notöğri eşitib «orden berarkanmi bir maqola uçun», deb söradim. U bölsa: «Men bir şifoxonani tanqid qilaman, degandim, tanqid qilmasin deb qörqib order töğrilab berişdi», dedi.
Bilasizmi, u bu gapni faxrlanib aytdi! Men uning uyalmaganidan hayratlandim. Demoqçimanki, bu jurnalistikaning nima ekanligini bilmagan, his qilmagan odamning gapi. Uning nazarida jurnalistlar şunday qiladi va bu odatdagidek hol.
Nima uçun jurnalist boşqa sohada işlamoqçi bölsa noloyiq topiladi? Garçi bip-binoyiday öqituvçilikni eplasa ham uni hatto öqituvçilikka qabul qilişmaydi. Ammo jurnalistikaga eng bölmaganda jurnalist etikasi haqida zarraça fikrga ega bölmagan odamni işga olamiz. Axir yaxşi yozadi, degani YaXŞI jurnalist degani emas-ku?!
Jurnalist şuhrat qozoniş uçun jurnalist bölmaydi. U şu kasbni tanlaganda şuhrat qozoniş haqida öylamaydi. Uni faqat maqolalari piar qilişi mumkin. Hamkasblarim orasida yaxşi yozadigan, bir neça yillab har qanday mavzuni qoyilmaqom qilib yoza oladigan lekin heç qaçon «men» deb kökragiga urganlarni körmadim. Çunki u şunçaki işini qiladi. Ammo aksariyat hollarda öz sohasini qoyillatmagan, ikki-uçta şov-şuv böladigan maqola yozib qöygan, olomonni ortidan ergaştirib, tinimsiz gapini faqat «men» bilan boşlaydigan, özidan qahramon yasab olganlarning köpçiligi jurnalistning qattiq nonini hatto uşatişga ham urinib körmagan. Şundaylarga duç kelganimda «körmaganning körgani qursin», degan maqol esimga tuşadi.
«Facebook» tarmoğida «Xalq bilan muloqot guruhi» bor. Yaqinda (bloger ham degim kelmaydi) bir yoş qiz post qöyibdi. Uzoq yillar şu sohada işlagan bir hamkasbimizning «bilmagan narsamiz haqida yozişimiz kerak emas», degan gapiga «Falonçi, sizning rostdan ham heç narsaga aqlingiz yetmaydi», degan javob qoldiribdi.
Afsuski, köpçiligimiz şundaylarga munosib javob qaytarmaymiz, göyoki özimizga ep körmaymiz. Ular esa har doim yozadigan narsasini men deb boşlab minbardan tuşgisi kelmaydi. Demak, soha mutaxassislarinigina işga oladigan, men öz sohamga adaşib kiribman, jurnalist bölmoqçiman deganlarni qayta öqitib, keyin işga oladigan jurnalistika kerak bizga.
Bizga har kuni maqola yozsang-da, yonib-kuyib qaysidir masalani kötarib çiqsang-da yana maqola, yana maqola bering deb talaşadigan, öşa kötarib çiqqan masalangga mas'ul xodimlar heç qanday javob bermaganda ikki oyoğini bir etikka tiqib qöyadigan, muxbirga yordam beradigan rahbarlari bor jurnalistika kerak .
Öz içki muammolarimizni hal qilolmayotgan hafsalasiz jurnalistika bilan biz jamiyatga qanday yordam bera olamiz?
Kuni keça şifokorga yuragidan şikoyat qilgan hamkasbim bilan dorilarni qidirib dorixonalarga kirdik. Bir dorixonadan dorilarni topdik va hisoblatdik. Yonida 200 ming pul bilan dorixonaga kirgan hamkasbim dorilarining jami 800 ming sömga yaqinligini eşitib davolanişdan voz keçdi.
Bilasizmi, menga qaysi gapi ta'sir qildi: «Döxtirlar vahima qilaveradi, şunçaki çarçaganman, dam olsam ötib ketadi», dedi va davolanişdan voz keçdi. Soğliqdan a'losi bormi, dersiz. Ammo u oşib borsa bir yarim millionlik oyligi bilan qayoqqaça boradi. Farzandining kontrakti uçun olingan kreditga har oy sakkiz yuz ming tölaydi. Demoqçimanki, mana şu hamkasbimga öxşagan jurnalistlar oramizda juda köp. Bizga eng bölmaganda öz muammosi çetda qolib boşqalar uçun jon kuydiradigan jurnalistning soğliği uçun maoşi önglangan jurnalistika kerak.
Obuna masalasi juda tortişuvlarga boy böldi. Tuman gazetalariga ham toş otildi. Ammo aholisining ikki foizginasi internetdan foydalanib turgan, hattoki şahar markazlarida ham internet tezligi ayançli bölgan yurtimizda bugun nega tuman gazetalarini qöllab-quvvatlamasligimiz kerak?
Nafaqat gazetalarning moddiy ahvoli çatoq, biz bugun kelajak farovonligiga köproq foydasi tegyapti, deb umid qilib turganimiz saytlarning ham moddiy ahvoli yaxşi emas. Iş sörab yaqinda taniqli saytlardan biriga borganimda töğrisi şart-şaroitini körib butun jurnalistikaning ahvoli şunday ekanligini öyladim. Bizga muxbirlari maoşidan köngli töq, viloyatlarga çiqib maqola yozişi uçun xodimining safar xarajatlarini kötaradigan, şikoyat bilan keluvçilar şart-şaroitimizning noçorligini körib «ahvoli şu ekan, bizga qanday yordam bera olardi», deya ruhi tuşib ketmaydigan şart-şaroitga ega jurnalistika kerak.
Yangi yilga sanoqli kunlar qoldi. Yangi yildan biz jurnalistlarning umidimiz katta. Yoş bolalar mö'jizaga işonganidek, biz ham mö'jizaga işonamiz. Jurnalistikaning buyuk depressiyadan çiqib ketişiga umid qilamiz...
P.S Jahon adabiyotini öqib ulğaydim. Xorij kinolari jonu dilim. Ammo öz vatanimga muhabbatim çeksiz. Adabiyoti, san'ati, tarixi, urf-odatlari, ana'analari betakror yurtimni yutuğu kamçiliklari bilan qadrlayman. Har qanday vaziyatda ham çetda yaşayotganlarni oqlamayman, ularga havas ham qilmayman. (Öqişga, sayohatga, malaka oşirişga ketgan hamyurtlarim bundan mustasno.) Turmuş örtoğimni öqişidan jönatmoqçi bölişganida ham, moddiy tomondan juda-juda qiynalgan paytlarimiz xorijdan yaxşi iş çiqqanida ham biror marta ketiş haqida öylamaganman. Ammo, faqat... hayotimning mazmuniga aylangan, har kuni ertalab yangi mavzu yoziş iştiyoqi bilan uyğonişga da'vat etadigan kasbim,ya'ni, jurnalist bölib çet elda yaşamayotganimga armon qilaman, şu öy qalbimni kemiradi, azob beradi...
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
