Kun.uz'dan «innovatsion» luğat: «trendsetter»dan «startap»gaça

Gadjet (gadget) – çeklangan vazifalar doirasida asqotadigan texnik uskunalarning umumiy nomi.

Jyetlag – insonning biologik soatlari va iş vaqtining mutanosib kelmasligi oqibatida yuzaga keladigan jismoniy noqulaylik.

Insayd (inside) – biror taşkilotga tegişli axborotning boşqa manbalar ixtiyoriga borib tuşişi.

Klaster (cluster) – bir hududdagi bir neça korxona yoki tadbirkorlarning kreativ yeçim uçun umumiy intilişi.

Loukoster (lowcoster) – nisbatan arzon çiptalar taklif etadigan aviakompaniya.

Loft – inglizça «loft» (çordoq) sözidan. Turarjoy yoki idora uçun qayta jihozlangan sanoat, işlab çiqariş uçun möljallangan eski işçi maydon.

Mastxev (must have) - kerakli va zarur buyum.

Trend – mavsum xiti, eng dolzarb, sönggi urf.

Trendsetter – jamiyatga trend olib kiradigan innovator insonlar.

Fudkort (food court) – restoran yoki savdo markazining ovqatlaniş hududi, fudkortda bir neçta tamaddixonalar bölişi mumkin.

Çellenj (challenge) – çaqiriq, bajariş lozim bölgan topşiriqqa çorlov.

Kollaboratsiya (collaboration) – umumiy manfaatga birga erişiş uçun ikki yoki undan köproq kişining şerikçiligi.

Startap (startup) – ingliz tilidan olingan bölib, luğaviy ma'nosi «start oluvçi», «boşlanğiç» demakdir. Dastlab 1973 yilda «Forbes» jurnalida işlatilgan. Yoş tadbirkorlar amalga oşirmoqçi, tezda muvaffaqiyatga erişiş niyatida bölgan loyihalar.

HR (human resources) – zarur mahorat va tajribaga ega mutaxassislarni yollaş, işga oliş, kadrlar masalasi bilan şuğullanuvçi mutaxassis.

Xeyter (hater) – ingliz tilidagi «hate» – nafratlanmoq fe'lidan olingan bölib, taniqli insonlar yoki özi taniydigan, qaysidir jihati yoqmaydigan insonlarni ijtimoiy tarmoqlarda asossiz tanqid qiladiganlar.

Frilanser (freelancer) – ingliz tilidan olingan söz bölib, «erkin rassom». Uşbu söz ilk bor 1819-yilda «Ayvengo» asarida işlatilgan bölib, mustaqil sarboz ma'nosini anglatgan. Bugun esa frilanser deganda odatda rasmiy va doimiy iş joyi bölmagan, masofadan buyurtmaga işlaydigan erkin ijodkor tuşuniladi.

Xab (hub) – ingliz tilidan olingan söz bölib, «markaz» ma'nosini anglatadi. Köptarmoqli tizim. 1. Kompyuterlarni Ethernet tarmoğiga ulovçi konsentrator vositasi. 2. Töqnaş keluvçi reyslarda yölovçilar almaşuvçi aeropunkt.

Ha, aytgança, Oksford luğati an'anaviy tarzda yilning eng zamonaviy va yangi sözini e'lon qilib boradi: bu yilgi söz – «toxic». Ya'ni özbek tilida – zaharli. Kollins luğati esa «fake news» (ya'ni «yolğon xabar») sözini yil sözi deb topgan.

Özbekiston jamiyati jahon hamjamiyatiga darvozalarini kattaroq oçdimi, jamiyat globallaşib borgani sari tilimizga bu kabi internatsional sözlarning kirişi ham köp kuzatilaveradi. Turizm salohiyatini oşiriş va investitsion diplomatiyani yaxşiroq tuşuniş uçun bu kabi sözlarni nafaqat yon daftarçangizda, balki xotirangizda saqlaşingiz foydadan xoli bölmaydi.

Internatsional sözlarni muomala va muloqotda qöllaş özbek tiliga bölgan hurmatsizlik hisoblanmasligini eslatib ötgan bölardik. Bu gaplarga esa quyidagiça javob beramiz.

Quyida muallif Rahmon Qöçqorning «Kitob dunyosi» gazetasida e'lon qilingan maqolasidan fikrlarni e'tiboringizga havola etamiz:

«Muhtaram döstlar, ona tilimiz — insoniy tafakkurning eng buyuk egalari öy-muşohadalarini bildirmoqlariga ham bemalol yaragan özbek tili «katta xolamizdan qolgan» tomorqa emas. Uning bağriga sörab-söramay kirib olib, istagan noma'qulçilikni qiliş uçun heç kimga izn berilmagan. Agar bu tilda astoydil sözlaşmoqçi, inçunun, ijod qilmoqçi bölsak, marhamat qilib uning hurmatini, qadrini joyiga qöyaylik».

Hozir özbek tilida işlatiladigan sözlarning katta qismi fors-tojik, arab va rus tillaridan özlaşganligini yoddan çiqarmaslik kerak.

Şu örinda özbek tili leksikologiyasida uning boyiş manbalari sirasiga taşqi manbalar ham kirişini eslatib ötiş joiz. Özbek tilining leksikasi fan-texnika, san'at, işlab çiqarişning taraqqiyoti bilan boğliq holda boyiydi.