Eksportga narx belgilaş: «eski hammom, eski tos...mi?»​

Uçraşuvlarning birida yuqori mansabni egallab turgan davlat xizmatçilaridan biriga töğridan-töğri savol berib davlat nega bunday yöl tutayotganini söragan edim. Javob esa oddiy tarzda jarangladi: 

«Biz fermerlar mahsulotlarini örtakaşlarga sotiş orqali daromadlarini tuşirib yuborişlarini oldini olişni istaymiz. Özlari mustaqil tovar yetkazib berişlari uçun eng unumli yöllarni izlasin. Agar Rossiyada arzon bölsa, boşqa joyga sotişsin».

Boşqa bir mansabdorning keltirgan vaji esa undanda qattiqroq edi: «eksportçilar işlab topgan valutalarining aksariyat qismini xorijda qoldirib, bizga esa olayotgan foydalarining faqat bir qisminigina körsatişlarini istamaymiz».

Agar öylab qaralsa, ikkala javob ham umuman tanqidga bardoş bera olmaydi, avvalambor, mahsulot egasi unga töla egalik qiladi, oldingidek hozir valuta daromadini majburiy sotiş yöq, eksport esa soliqlardan holi, şu sababli davlat eksportçilar mahsulotlarini qanday tasarruf qilayotgani, daromadini qay tarzda taqsimlayotgani bilan işi bölmasligi kerak. 

Mantiqan öylansa, qanday qilib va nima uçun soliq va majburiy sotişlar yöq bölib turgan şaroitda oddiy fermer va işlab çiqaruvçilar öz pullarini yaşirib yurişlari kerak? 

Umuman olganda esa, Boltiqböyi davlatlaridagi banklar bilan boğliq mojarolar va bölib ötgan barça korrupsion janjallardan söng, şunisi aniqki, hamyurtlarimizning öz mablağlarini çetda saqlaşlari vatanimizda saqlaşlaridan ança xavotirli hamda qiyinroq bölib bormoqda», — deydi tadbirkor.

Zafar Hoşimov öz munosabatida «narxlar nazoratini nima uçun bekor qilmaslik kerak», degan savolga mansabdorlar tomonidan keltirilgan vajlarning qançalik sust ekanligiga ortiqça töxtalib, maydalaşib ötirmasdan misollarga qaytişni taklif etadi.

«Gilos yetilganidan söng uzoq saqlanmasligini inobatga olsak, fermerlar ötgan yilgi hosillarining aksariyat qismini içki bozorda sotişganini taxmin qiliş muşkul emas. Köpçilik aynan çeklovlar sabab hosilini import uçun 2$ dan olişga tayyor bölgan xaridorlariga sota olmadi, bunday xaridorlar esa, darhaqiqat, bor edi, oxir oqibatda içki bozorda 5000-7000 sömdan sotişga majbur bölişdi (1$dan kam). Hosil möl bölgani içki bozorda dehqonlarimizga qarşi işladi. 

Biz tarmoğimizda ötgan yili mavsumida gilosni örtaça 5000-6000 sömdan xarid qildik, bu esa sönggi bir neça yil içida rekord darajada past narx edi. 

Endi fermerlarning zararini bir hisoblab köring-a...​

Bozorni tan olmaslik mumkin, ammo bu bilan bozor mavjud bölmaydi, degani emas. Yuzaga kelgan vaziyat sabab mamlakatda Kavkaz mamlakatlaridan sayyor olibsotarlar paydo böldi va gilosni 0,5-0,8$dan sotib olişdi, mahsulotni yuk qilib qöşni mamlakatlarga qinğir yöllar bilan, va yana, gilosni karam ostiga berkitib Qirğiziston va Qozoğistonga olib çiqişdi, u yerdan hujjat qilib, Rossiyaga olib ketişdi. Tabiiyki, u yerda ança baland narxda sotişdi, dehqonlarimiz rizqini kesişdi. Minimal belgilangan narxlar dehqon va işlab çiqaruvçilarni heç qanday himoya qila olmadi. 

Natijada esa, mahalliy fermerlarimizni himoya qiliş örniga ularni olibsotarlar qarmoğiga çeklovlarimiz bilan ilintirib berdik. Bunday egri yöllar bilan sotilgan molning daromadi esa bizga qaytib kelmasligi endi aniq. 

Özimiz qazigan öraga özimiz tuşdik. 

Işonçim komilki, işlab çiqaruvçi va fermerlarimizning davlat «himoyasi» ortidan körgan jabrlari haqidagi hikoyalari bundan-da uzunroq. 

Ötgan yoz oxirida eksport uçun davlat tomonidan narx belgilanişi bekor qilinganida barçamizning yelkamizdan toğ ağdarilgan edi, göyo. Gilos mavsumi qöldan boy berilgan bölsa-da, nimalardir qutqarib qolinib, odamga öxşab yaxşilab eksport qilingani aniq. Faoliyatim sabab qişloq xöjalik işlab çiqaruvçilari bilan tez-tez uçraşib turaman. Çinakam ma'nodagi zahmatkaş uşbu insonlar yangi mavsumga katta umid boğlaganlar. 

Keling, ular uçun duoda bölaylik, eksport uçun narx nazorati belgilab, örnatib umidlarini yakson qilişmasin. Bu gal tekstilçilarni xam qöşib duo qiling», — deya fikrini yakunlagan u.