Filmdan so‘ng: Buxoriy e'tirofiga sazovor bo‘lgan alloma

Har gal hasadgo‘ylar fitna bilan uning hayotiga xavf solmoqchi bo‘lganda vahimaga tushmaydi, oh-voh solmaydi. Shunchaki Allohga tavakkal qiladi, qiblaga yuzlanadi. Alaloqibat, fitnadan unga gard ham yuqmaydi.

Keksaygan chog‘ida: «Agar xotiram pand berib, xato qila boshlagan bo‘lsa, hadis yozishni yig‘ishtirishim kerak, toki odamlarni to‘g‘ri yo‘ldan adashtirmay», deya mulohaza qiladi.

Kinoasarda detallardan ham o‘rinli foydalanilgan. Ko‘ngil qo‘yganiga muhabbat qirmizi olma orqali izhor qilinishi, ota-onaning farzandiga «siz» deb murojaat qilishi ibratlidir. Salbiy va ijobiy qahramonlarning liboslaridagi ranglar orqali xarakter yaqqolroq ochib berilgan.

Ammo filmda bir qator tushunarsiz holatlar ham ko‘zga tashlanadi. Muhammadning ko‘ngil qo‘ygan qizi boshqasiga unashtirilgani ma'lum bo‘ladi. Oshiq yigit g‘amga botadi. Shundan so‘ng uning oila qurishi bilan bog‘liq hech qanday holat kuzatilmaydi, tomoshabinda u yetisholmagan muhabbatiga sadoqat saqlab, toq o‘tgan degan tasavvur uyg‘onadi. Vaholanki, hech bir tarixiy manbada bu holat haqida ma'lumot uchramaydi.

Film avvalidagi holat: bir qulning o‘z xojasidan qochib ketayotgani, uning qo‘lga tushirilishi, qozining hukm chiqarishi va bunga kichkina Muhammadning guvoh bo‘lishi ko‘rsatilgan. Qozining chiqargan hukmi ham, bu voqeaning film asosiy fabulasi bilan bog‘liqligi ham o‘ta mavhum.

Shuningdek, personajlarning yoshi juda ko‘p nuqtalarda tushunarsizlikni keltirib chiqargan. Muhammad va uning saboqdoshi Ja'far bolalikda tengqur qilib ko‘rsatilgan. Buxoroda madrasa ta'limini olayotganda esa Ja'farning yoshi anchagina kattaroq qilib ko‘rsatiladi: Muhammad endigina yigitlik ostonasiga qadam qo‘ygan, Ja'far esa ko‘rinishidan 40ni urib qo‘yganga o‘xshaydi. Film yakuniga yetib, personajlarning umri yakuniga yetay deb qolganda esa Muhammad soqoli ko‘ksiga yetgan mo‘ysafid, Ja'far esa nisbatan yoshroq qilib ko‘rsatilgan.

Filmning kulminatsion nuqtasi sifatida ikki muhaddis – Imom Buxoriy va Imom Termiziyning uchrashishini qayd etish mumkin. Sanadiga (rivoyat qilgan kishilar ro‘yxati) ko‘ra hadislarni saralagan Termiziy Buxoriyning e'tirofiga sazovor bo‘ladi. Al-Buxoriyning «Sen mendan foyda olgandan ko‘ra, men sendan ko‘proq foyda oldim», degan so‘zlari Termiziyning aqliy salohiyati uchun eng yuksak baho edi. Al-Buxoriy vafoti haqida xabar topganda Muhammad ota-onasi dunyodan o‘tgandagidan ham ko‘proq g‘am chekadi. Ba'zi manbalarga ko‘ra, hatto ko‘zyosh to‘kaverganidan ko‘zlari nursiz bo‘lib qoladi.

Umuman olganda, film muvaffaqiyatli chiqqan deyish mumkin. Faqat odamlarni jalb qila olish kerak. Mazmun jihatdan tosh bosadigan bunday filmlarga seanslar ham kam ajratiladi, talabgorlar ham shunga yarasha. Demak, yoki bizga tarixning qizig‘i yo‘q, yoki milliy kinematografiyadan qo‘l yuvib bo‘lganmiz...

Saodat Abdurahmonova