Xalqaro valuta jamg‘armasi O‘zbekiston hukumatini Markaziy bank mustaqilligini oshirishga chaqirdi

2017 yilda valuta almashuv kursining nominal qiymati 60 foizgacha qadrsizlangandan so‘ng 2018 yilda nisbatan barqarorlikni saqlab qoldi va natijada so‘m real almashuv kursining qadri oshdi. Shu bilan birga, davlat dasturlari doirasida maqsadli kreditlarning oshishi natijasida iqtisodiyotni umumiy kreditlash hajmining o‘sish sur'ati 50 foizdan yuqori bo‘ldi. Bank tizimi aktivlarining 85 foizi davlat ulushi mavjud tijorat banklari hissasiga to‘g‘ri keladi va ushbu banklarning asosiy vazifasi davlatning investitsion va rivojlanish dasturlarini qo‘llab-quvvatlashdan iborat. Shunga qaramasdan, tijorat banklarining barqarorlik ko‘rsatkichlari ishonchliligicha qolmoqda. Bunda, Markaziy bank o‘zining nazorat salohiyatini takomillashtirish va yangi makroprudensial tartibga solish instrumentlarni joriy qilish orqali kutilayotgan xavf-xatarlarni oldindan baholab o‘z vaqtida zarur choralar ko‘rib bormoqda. 

Tarkibiy va institutsional islohotlar muvaffaqiyatli davom ettirilishi bilan birga kelgusida keng doiradagi islohotlarni amalga oshirish ko‘zda tutilmoqda. Hukumat tomonidan davlat korxonalarini isloh qilish borasidagi chora-tadbirlar davlat aktivlarini boshqarish agentligining tashkil etish, energetika va transport sektorlaridagi majburiyatlarni qayta taqsimlash hamda korxonalarni restrukturizatsiya qilish yoki xususiylashtirishga tayyorlash orqali jadallashtirilmoqda.

Navbatdagi islohotlar narxlarni yanada erkinlashtirish, ishchi kuchi malakasini oshirish, yerga egalik qilish bo‘yicha islohotlarni amalga oshirish, tartibga soluvchi normativlarni optimallashtirish va davlat boshqaruvini yaxshilashga qaratilgan. O‘zbekiston “Barqaror rivojlanish maqsadlari”ni qabul qildi. Bunda asosiy e'tibor ta'lim, sog‘liqni saqlash, jinsiy tenglik, infratuzilma va moliyaviy ommaboplik kabi sohalarga qaratiladi.

Ijrochilar Kengashining bahosi

Ijrochilar Kengashining direktorlari iqtisodiy islohotlarning dastlabki to‘lqini, ya'ni, valuta bozorini erkinlashtirish hamda soliq siyosati sohasidagi islohotlarni qo‘llab-quvvatladilar. Bu islohotlar, o‘z navbatida, barqaror o‘sish sur'atlarini ta'minlashga va yanada ochiq bozor iqtisodiyotiga o‘tishga xizmat qiladi. Kengash direktorlari kelgusida asosiy e'tiborni mamlakatda makroiqtisodiy barqarorlikni saqlab qolish, inklyuziv (keng qamrovli) iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va xususiy sektorda yangi ish o‘rinlarini yaratishga qaratish lozimligini ta'kidlashdi. 

Bundan tashqari, direktorlar inflatsiya darajasini pasaytirish uchun qat'iy pul-kredit siyosatini davom ettirish va iqtisodiyotni kreditlash hajmlari o‘sishini tashqi va ichki barqarorlik talablariga moslashtirish zarurligini ta'kidladilar. Kreditlar o‘sishini maqbullashtirish va iqtisodiy dasturlarga ajratilgan kreditlarni bosqichma-bosqich kamaytirish inflyatsion bosimni cheklash, tashqi savdo defitsitini qisqartirish hamda iqtisodiyotning o‘sish va pasayish sikllari hisobiga yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan zararlarini oldini olishga yordam beradi. 

Direktorlar valuta kursining o‘zgaruvchanligini saqlab qolishni ma'qullashdi, bu iqtisodiyotning moslashuvchanligini oshirishga imkon beradi. Shuningdek, ular Hukumatni Markaziy bankning mustaqilligini oshirishga chaqirishdi. 

Direktorlar Hukumatning umumiy budjet defitsiti va davlat qarzini o‘rta darajada saqlab qolishga qaratilgan fiskal siyosatdagi ehtiyotkorona yondashuvni qo‘llab-quvvatladi. Ular Hukumatning 2019 yilda maqsadli kreditlarni kamaytirish va 2020 yilgi budjetda barcha budjetdan tashqari operatsiyalarni qamrab olish borasidagi maqsadlarini ijobiy baholadilar. O‘zbekistonda yuqori investitsion talab mavjud bo‘lgan sharoitda, xarajatlar o‘sishini maqbullashtirilishi makroiqtisodiy barqarorlikka ijobiy ta'sir ko‘rsatishi mumkinligini ta'kidladilar.

Direktorlar Hukumatning soliq sohasidagi islohotlarini amalga oshirishdagi qarorini yuqori baholadilar hamda ushbu islohotlarni puxta amalga oshirish, zarur hollarda, ayniqsa davlat korxonalaridan soliq tushumlari kamayishi kuzatilgan hollarda qo‘shimcha chora-tadbirlarni qo‘llashga tayyor turishni tavsiya qildilar. 

Banklarning barqarorlik ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lishiga qaramay, direktorlar davlat banklarida uzoq vaqtlardan beri yechilmay kelayotgan moliyaviy aktivlar bilan bog‘liq muammolarni hal qilish va ularning boshqaruvini yaxshilash zarur deb hisoblaydilar. Ular bank tizimini restrukturizatsiya qilish strategiyasini ishlab chiqish, ilg‘or xalqaro tajribalarga mos keluvchi nazorat salohiyatini oshirish hamda makroprudensial instrumentlardan yanada faol foydalanish bo‘yicha Hukumat sa'y-harakatlarini qo‘llab-quvvatladilar.

Tarkibiy islohotlarning murakkabligini hisobga olgan holda, direktorlar mamlakat Hukumatiga yangi ish o‘rinlari yaratishga hamda muammolarni bartaraf etishga qaratilgan islohotlarning ustuvorligidan kelib chiqib, ularning ketma-ketligini belgilab olishni tavsiya qildilar. Ular biznes muhitini yaxshilash, shu jumladan, biznes yuritishda xarajatlarni qisqartirish va davlat boshqaruvini mustahkamlash borasidagi sa'y-harakatlarni ma'qulladilar.

Direktorlar korporativ boshqaruvni yaxshilash va xususiylashtirishga ruxsat berish yoki aksiyadorlar sonini ko‘paytirish orqali davlat korxonalarini isloh qilish zarurligini ta'kidladilar. Oldindan aniqlash mumkin bo‘lgan tartibga solish va me'yoriy-huquqiy bazani ta'minlanishi xususiy tadbirkorlik hamda xorijiy investitsiyalar hajmining kengayishini rag‘batlantiradi. Direktorlar O‘zbekistonning aholi savodxonligini oshirish, shuningdek, huquqiy, me'yoriy va institutsional islohotlarni olib borish orqali korrupsiyaga qarshi kurashishni yanada kuchaytirishni borasidagi ishlarni tamomila qo‘llab-quvvatladilar. Ular Hukumatni iqtisodiy ma'lumotlar sifati va shaffofligini yaxshilash borasidagi ishlarni davom ettirishga chaqirdilar.

Direktorlar Hukumatning “Barqaror rivojlanish maqsadlari”ga asoslangan inklyuziv o‘sish borasidagi chora-tadbirlar dasturini, shu jumladan, kadrlar tayyorlash, mehnat bozorida faol dasturlarni moliyalashtirishni kengaytirish, mehnat muhojirlarini qo‘llab-quvvatlash va mehnat bozorida islohotlar olib borish yo‘li bilan aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamiga yordam ko‘rsatish rejalarini ma'qulladilar.