«Paxta işi»: Bir viloyatning özida xirmonning çorak qismi qöşib yozilgani ma'lum bölib qoldi
|13:30 / 15.02.2020121 7889 min
2019 yilda respublika böylab qariyb 143 ming tonna paxta qöşib yozilgan. Şundan 120,6 ming tonnasi paxta işlab çiqarişlari va klasterlari hissasiga töğri keladi. Surxondaryo viloyatida esa «rasman yetiştirilgan» deb körsatilgan paxta hosilining 26,5 foizi faqatgina qoğozlarda mavjud bölgan.
Özbekistonda «paxta işi» va qöşib yozişlar hamon davom etmoqda. Xususan, Kun.uz tahririyatiga kelib tuşgan ma'lumot, respublikaning Surxondaryo, Farğona, Toşkent, Jizzax, Namangan va Andijon viloyatlarida «Paxta-2019» mavsumida yirik miqdorda közböyamaçiliklar bölganini körsatmoqda. Jumladan, Surxondaryo viloyatidagi 7ta mas'uliyati çeklangan jamiyatlarda umuman qabul qilinmagan 22,3 ming tonna oq-oltin «qabul qilingani» haqida hisobot berilgan.
Kun.uz tahririyati ixtiyoriga Davlat statistika qömitasiga yöllangan xat nusxasi kelib tuşdi. Unda Özbekistonda 2019 yilgi paxta hosili yiğim-terim mavsumiga doir hisobotida qöşib yozişlarga yöl qöyilgani haqida söz boradi.
Jumladan, xatda şunday deyiladi:
«...37ta paxta tozalash korxonalari, 76ta paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlari hamda 7ta mas'uliyati çeklangan jamiyatda 2019 yil hosilidan qabul qilingan paxta xomaşyosi statistik hisobotlar va mavjud hujjatlarga muvofiqligi yuzasidan nazorat tadbirlari ötkazildi. Nazorat tadbirlarida paxta tozalash korxonalari hamda paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlarining statistik hisobotlarida 2019 yil 1 dekabr holatiga qabul qilingan paxta xomaşyosining miqdori 2 mln 830,3 ming tonnani gaşkil etgan yoki Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 22 dekabrdagi «2019 yilda navlari böyiça joylaştirgan va paxta xomaşyosi yetiştirişning prognoz hajmlari töğrisida»gi 1037-sonli qarori bilan tasdiqlangan 2 mln 958 ming tonna prognoz hajmlariga nisbatan 95,7 foizga bajarilgan. Şundan paxta tozalash korxonalariga 775 ming tonna, paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlariga 2 mln 33 ming tonna hamda mas'uliyati çeklangan jamiyatlarga 22,3 ming tonna töğri kelgan.
Ötkazilgan nazorat tadbirlari natijasida haqiqatda qabul qilingan paxta xomaşyosinnig miqdori 2 mln 697,1 ming tonnani taşkil etgan bölib, şundan paxta tozalash korxonalariga 775 ming tonna hamda paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlariga 1 mln 922,2 ming tonna töğri keldi.
Paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlari hamda mas'uliyati çeklangan jamiyatlari tomonidan qabul qilingan paxta xomaşyosi miqdorining statistik hisobotlarida qabul qilingan paxta xomaşyosiga nisbatan 142,9 ming tonnaga (4,5 foiz) köp qöşib körsatilib kelingan. Şundan 120,6 ming tonnasi paxta işlab çiqarişlari va klasterlari tomonidan körsatilgan bölsa, 22,3 ming tonna umuman paxta xomaşyosi qabul qilmagan Surxondaryo viloyatidagi 7ta mas'uliyati çeklangan jamiyatlariga töğri keladi.
Mavzuga oid
Hududlar (viloyatlar) kesimida tahlil qilinganda: Surxondaryoda 71,9 ming tonna (26,5 foiz), Farğonada 37 ming tonna (15,5), Toşkentda 22,9 ming tonna (10,4). Jizzaxda 7,7 ming tonna (3,7), Namanganda 2,6 ming tonna (1,3), Andijonda 0,821 ming tonna (0,3) paxta xomaşyosi haqiqatda qabul qilinganga nisbatan köp körsatilgan.
Surxondaryo viloyatida:
- «Chinoz textile» MÇJ 11,1 ming tonna;
- «Asg-angor paxta tozalash» MÇJ 7,4 ming tonna;
- «Surxondaryo Agroxizmat» MÇJ 9,3 ming tonna;
- «Şaşmoxkaşob» ASF 7,5 ming tonna;
- «Termiz jayxun cluster» MÇJ 3,4 ming tonna;
- «Surxon sifat textil» MÇJ 1,1 ming tonna.
Farğona viloyatida:
- «Global textile solutions» MÇJ 6,7 ming tonna;
- «Bulut textile» MÇJ 6,6 ming tonna;
- «Fergana-oseana» MÇJ 6,4 ming tonna;
- «Baxodir loğon tekstil» MÇJ 5,2 ming tonna;
- «Expo Kollor Prin Teks» MÇJ 4,8 ming tonna;
- «Fergana spinning» MÇJ QK 4,4 ming tonna;
- «Real Trans Logistics» MÇJ 2,9 ming tonna.
Toşkent viloyatida:
- «Maxim Gold Tex» MÇJ 7,9 ming tonna;
- «Nature Cotton» MÇJ 7,9 ming tonna;
- «Abc Oqqorgon Agro Classter» MÇJ 7,1 ming tonna.
Jizzax viloyatida:
- «Jizzax Industrial töqima» MÇJ 5,2 ming tonna;
- «Jizzax kenteks» MÇJ 2,5 ming tonna qöşib yozilgan.
Surxondaryodagi 7ta mas'uliyati çeklangan jamiyatlarda umuman paxta qabul qilinmagan bölsa-da:
- «Bandixon Zarafshon agrofirma» MÇJ 6,9 ming tonna;
- «Muzrabot gallakori agrofirma» MÇJ 4,4 ming tonna;
- «Oq toshobodlik gallakor agrofirma» 3,5 ming tonna;
- «Sariosiyo meva sabzavot» MÇJ 1,9 ming tonna;
- «Surxon eksport» MÇJ 4,1 ming tonna;
- «Uz trade agro» MÇJ 0,7 ming tonna;
- «Surxon gold fresh» agrofirmasi MÇJ 1,4 ming tonna qabul qilgani haqida hisobot taqdim etgan.
Yuqoridagilardan kelib çiqib, statistika hisobotlariga mavjud boşlanğiç hujjatlarga asosan ortiqça paxta xomaşyosini körsatgan paxta töqimaçilik işlab çiqarişlari va klasterlari, mas'uliyati çeklangan jamiyatlari mansabdor şaxslariga nisbatan çoralar köriş va statistika hisobotlaridan çiqariş böyiça tegişli çora-tadbirlar körişingizni va natijasi yuzasidan 15 kun muddat içida axborot berişingizni söraymiz», - deyiladi rasmiy xatda.
Uşbu xat moliya vaziri örinbosari Yorqin Tursunov imzosi bilan Davlat statistika qömitasiga yuborilgan. Kun.uz muxbiri mazkur ma'lumotlar qançalik haqiqatga mosligini aniqlaş maqsadida Davlat statistika qömitasi bilan boğlandi. Qömita vakili haqiqatdan ham uşbu xatlar idoraga kelib tuşganini tasdiqladi.
Şu örinda, e'tiboringizni xatda qayd etilgan 2ta raqamga qaratiş orqali ularning iqtisodiy zarar kölamini tasavvur qilişga harakat qilib köramiz.
Respublika böyiça jami 142,9 ming tonna paxta qöşib yozilgani aniqlangan. Takrorlaymiz, bu hali qayd etilgani. Paxta punktlarida «issiğida sodir bölgan» yonğinlar bois qoğozda «yonib ketgan» paxta hosilini bilmaymiz.
Xullas, tahririyatda mavjud ma'lumotlarga işonadigan bölsak, 142,9 ming tonna – 142 900 000 kg yöq paxtani davlat xarid qilgan bölib çiqmoqda. Uşbu terilmagan paxta uçun iş haqi, yöl-transport va yoqilği-moylaş xarajatlari ham amalga oşirilgandir, ehtimol.
Yuqoridagi kilogramni paxta terimçilariga tölangan iş haqining örtaça miqdoriga köpaytirsak, haqiqatda terilmagan paxta uçun tölangan mablağ kölami kelib çiqadi. Biz terilgan 1 kg paxta uçun örtaça iş haqini 1000 söm deb oldik:
Ma'lumki, 2019 yilda 1 tonna paxtaning davlat xaridi narxi qöşimça qiymat soliği bilan birga 4 mln 300 ming (1 kg – 4300) söm etib belgilangan.
Şundan kelib çiqib hisoblanganda 142 900 000 * 4 300 söm = 614 470 000 000 (614 mlrd 470 mln) söm terilmagan paxtaning davlat xaridiga ajratilgan bölib çiqadi.
Ikkita holatdagi jami summa 757 370 000 000 (757 mlrd 370 mln) sömni taşkil etmoqda.
Davlat rahbariyati tomonidan amalga oşirilayotgan şaffoflik, paxta hosilini yiğib oliş va qöşib yoziş bilan boğliq holatlar böyiça nazorat kuçaytirilişining Hukumat qarorida ta'kidlanişi, onlayn elektron tarozilar örnatilgani haqida bong urilganiga qaramay, «qöşilgan» paxta hosilining kölami kişini hayratga solmay qöymaydi.
