Insonlar uçun qurilgan aeroport, qulay jamoat transporti va bepul hojatxonalar – Turkiya safari taassurotlari
|23:57 / 09.09.202154 79411 min
“Davlat tiliga hurmat yuksak darajada, mamlakat böylab barça jamoat hojatxonalari bepul, jamoat transporti turlari böyiça aholiga tanlov imkoniyati berilgan bu mamlakatda “Barçasi inson uçun” tamoyili ustuvorlik qiladi”. Kun.uz muxbiri Turkiya safari taassurotlari bilan bölişdi.
Avgust oyining bir haftasini Turkiya safariga bağişladim. Turkiyaning olti şahri: Istanbul, Anqara, Köniyo, Kappadokiya, Antaliya va Pamukkale şaharlarida bölib, mamlakatning ança joyini aylanib çiqdik. Yevropa va Osiyoni boğlab turuvçi, xalqaro yölak vazifasini ötovçi mamlakatdan örganişimiz lozim jihatlar talaygina. Sayohat qiliş qançaga tuşişi, turk madaniyati, bozorlari, aeroportlari va boşqa muhim ma'lumotlarni e'tiboringizga havola etamiz.
Aeroportdan aeroportgaça
Biror xorij mamlakatiga borganda birinçi taassurotimiz, tabiiyki, öşa yerning aeroporti bilan boğliq böladi. Mamlakat haqida ilk bahoni aeroportdan boşlaymiz. Sayohat davomida menda Özbekiston va Turkiya xalqaro aeroportlarini taqqoslaş imkoni böldi. Bunda bir neçta muhim jihatlarni sanab ötiş kerak.
Birinçidan, valuta ayirboşlaş.Aeroportda sömni dollarga almaştiraman, deb öylagandim. Ammo adaşibman. Xalqaro aeroport böyiça yagona (!) bölgan valuta ayirboşlaş şoxobçasiga borib, xodimga sömni dollarga almaştirmoqçi ekanligimni aytdim. U bu yerda faqatgina dollar sömga almaştirilişi, agar sömni dollarga almaştirmoqçi bölsam, aeroportga yaqin bankka soat 9.00 dan borişim mumkinligini aytdi. Istanbulga reysimiz soat 7.40 da edi. “Şu yerda almaştirib beraqoling”, degan iltimosimga “Biz ayirboşlaş şoxobçasimiz, bank emas”, degan javobni oldim. Ehtimol, bank filialini şu yerda taşkil qiliş qiyin bölsa kerak.
Söngra aeroport xodimlaridan biriga muammomni aytganimda, taşqaridagi kirakaşlar almaştirib berişlarini aytdi. Aeroport hududidan çiqib, ularning oldiga bordim va 200 dollarni almaştiriş uçun bankdagi kursdan 150 ming söm köproq tölaşimga töğri keldi. Ham vaqtim, ham naqdim, ham asablarimdan ayrildim. Dollarni sömga aylantiriş mumkin bölgan joyda sömni dollarga ayirboşlaş, nahotki, ilojsiz?
Turkiya aeroportida har qadamda ayirboşlaş şoxobçalariga duç kelasiz. Istalgan mamlakat valutasini turk lirasiga yoki aksinça; uyga ketişdan oldin ortib qolgan lirangizni özbek sömiga muammosiz almaştirib ketişingiz mumkin. Valuta almaştirmoqçi bölsangiz, bu işni aeroportdan taşqarida, şahar içkarisida amalga oşirgan ma'qul. Çunki aeroportda kurs pastroq baholanadi. Şuningdek, dam oliş kunlari turk lirasi kursi pasayarkan. Bu holat dam oliş kuni sayyohlar oqimi köpayişi bilan boğliq bölsa kerak. Bizdagiga öxşab Turkiyada ham banklarning valuta kurslarida farq bor.
Mavzuga oid
Ikkinçidan, özbek aeroportida yölovçilarni aeroportdan samolyotgaça eltib qöyuvçi avtobus xizmatini takomillaştiriş kerak. Avtobus salonda tik turib ketişga joy qolmagunça joyidan siljimaydi. Sanitariya-gigiyena, masofa saqlaş talablari amal qilmaydigandek, göyo. Qolaversa, konditsioner faqatgina avtobus harakatlanganda işga tuşadi.
Turkiya aeroportida esa bunday avtobuslar yöq. Aeroportdan çiqmasdan turib, heç qanday trapsiz maxsus yopiq yölak orqali samolyotga çiqiş imkoniyati mavjud.
Uçinçidan, til masalasi. Bort kuzatuvçilari asosan rusiyzabon qizlar ekan. Ularning özaro muloqotda rus tilidan foydalanişini tuşunsa böladi, ammo yölovçilarga, avvalo, davlat tili – özbek tilida murojaat qilişsa, maqsadga muvofiq bölardi. Yölovçi özbekçani tuşunmasagina boşqa tilda muloqotni olib boriş kerak.
Turkiya aeroportida imkoniyati çeklangan yölovçilarning ham manfaati hisobga olingani meni judayam xursand qildi. Hojatxonalarda imkoniyati çeklanganlar uçun maxsus xonalar mavjud. Undan taşqari, Air Clinic deya nomlanuvçi xizmat xodimlari imkoniyati çeklangan yölovçilarga maxsus aravaçalarda individual xizmat körsatişadi, yölovçini kerakli manzilga kuzatib qöyişadi.
Jamoat transporti
Istanbulda jamoat transporti tizimi juda yaxşi yölga qöyilgan. Tramvay, metro, avtobus, taksi xizmatidan foydalaniş mumkin. Tramvay har 2-3 daqiqada keladi. Tramvaylar harakatlanadigan yölakda ba'zi hollarda avtomobillar ham ötib turarkan. Metrobus (tez harakatlanuvçi avtobus) tizimi ham juda yoqdi: şahardagi tirbandliklarni bartaraf etiş uçun yaxşi yeçim öylab topilgan. Metrobuslar uçun alohida yölak qilingan bölib, transport oqimi uning harakatiga ta'sir ötkazolmaydi. Jamoat transportidan foydalaniş uçun yagona transport kartasi amal qiladi.
Bu esa tölovlarni qulay amalga oşirişga yordam beradi.
Bundan taşqari, şaharda avtobus yönalişlari ham bor. Istanbulning eski şahar qismi – Sulton Ahmaddan taşqari (u yerda faqat tramvaylar yuradi) barça qismida avtobuslar harakatlanadi. Şaharda taksi ham bölib, uning narxi ança qimmat ekan. Aslida, bu ham juda töğri yondaşuv: tizim şunday yölga qöyilganki, odamlar iloji boriça xavfsiz jamoat transportidan foydalansin. Jamoat transporti turlarini köpaytiriş orqali odamlarga tanlov imkoniyati berilgan. “Barçasi inson uçun” tamoyili ustuvorlik qiladi.
Tilga va milliy ötmişga hurmat
Özini hurmat qilgan xalq, avvalo, ona tilini hurmat qiladi. Bu borada turklar yetakçi. Aeroportda e'lonlar avval turk tilida, söng ingliz tilida yozilgan. Xorijliklar mahalliy aholiga turk tilida murojaat qilişsa, buni ular özlariga nisbatan alohida hurmat-e'tibor sifatida qadrlaşadi. Turk tilini eng boşlanğiç darajasida bilaman. Safarimiz davomida ğij-ğij xato bilan murojaat qilsam ham, turklar ustimdan kulişmadi, aksinça, xatolarimni töğrilab, imkon qadar tuşunişga harakat qilişdi.
Turkiya davlati asosçisi Anqaradagi Mustafo Kamol Otaturk maqbarasiga borganimda, bir voqea yodimda qoldi: Otaturk ziyoratgohiga kirib borayotganimda turk ota va qizning suhbatini eşitib qoldim. Çamasi 6-7 yoşlardagi qiz otasidan bu yer qanday joy ekanligini söradi. Otasi ham erinmasdan bu yer zamonaviy Turkiya asosçisi Kamol Otaturkning maqbarasi ekanini aytdi. Şuningdek, u Otaturkning mamlakat uçun qilgan işlarini sanay ketdi. Bolalarga ilk yoşlaridanoq milliy ğururning singdirilişi meni hayratga soldi.
Bepul jamoat hojatxonalari
Sayyohlar oqimi yuqori bölgan har qanday davlatda jamoat hojatxonalaridan foydalaniş bepul qilib qöyilgan. Turkiya bundan mustasno emas. Men tanlagan sayohat paketi mamlakatning 6 ta şahrini qamrab olgan bölib, bir joydan ikkinçi nuqtaga avtobusda borişga töğri keldi. Tabiiyki, yölda yonilği, ovqatlaniş va boşqa şaxsiy ehtiyojlar tufayli töxtaganimizda, jamoat hojatxonalarining barçasi bepul ekanligiga guvoh böldim. Tahorat oliş uçun ham şaroitlar bor. Aslida, hojatxonalarni pulli qilib ança daromad oliş mumkin, ammo bu töğri yöl emasligiga sayyoh sifatida amin böldim.
Jamoat hojatxonalari savdo dökonlari, yonilği quyiş şoxobçalari negizida taşkil qilingan. Agar hojatxona pulli bölsa, yölovçi, tabiiyki, öşa yerdagi savdo dökonlaridan xaridni amalga oşirmaydi yoki kamroq mahsulot sotib oladi. Çunki unga hojatxona uçun pul tölagani malol kelişi mumkin. Toza, yetarli şaroitga ega hojatxonadan foydalangan odam yaxşi kayfiyatda böladi va savdo dökonlaridan köproq mahsulot xarid qiliş ehtimoli ham yuqori böladi. Bu esa jamoat hojatxonalarini pulli qilib foyda olgandan köra ança samarali va köproq daromad keltiruvçi yondaşuvdir. Özbekistondagi pulli va Turkiyadagi bepul hojatxonalardan foydalangan yölovçi sifatida şularni his qildim. Demak, bizda ham buni amalga oşiriş imkonsiz emas.
Qança xarajat ketadi?
Turkiyaga bir kişining bir haftalik sayohatiga örtaça 1000-1500 dollar sarflanadi. Qança köp odam bilan sayohat qilsangiz, narx optimallaşib boraveradi (sayyohlik agentligi orqali). Onam bilan ikki kişilik sayohat paketini sotib olganimda, jami 2000 dollar sarfladim. Faqatgina tuşlik xarajatlari bundan mustasno. Sayyohlik agentliklari orqali ketiş qulaymi, degan savolga şunday javob bergan bölardim: men kabi birinçi marta xorij safariga çiqayotganlar sayyohlik kompaniyalari orqali sayohat qilgani ham xavfsiz, ham köp tomonlama qulay. Siz oldindan tayyorlangan dastur böyiça harakatlanasiz. Bu esa vaqtni töğri taqsimlaşga yordam beradi.
Biroz bölsa-da tajriba orttirgaç, keyingi sayohatlarni özingiz mustaqil amalga oşirişingiz qulay böladi. Çunki bunda Istanbuldagi köplab mahalliy sayyohlik kompaniyalari xizmatidan foydalanib, arzonroq takliflarni qabul qilişingiz mumkin. Yoki mustaqil ravişda sayohat qiliş imkoni ham mavjud. Sayyohlik agentliklari mijozlarga ma'lum dastur böyiça xizmat körsatadi va bunda odatda guruh bölib harakatlanasiz. Bu esa mustaqil qaror qabul qiluvçi erkin sayyohlarga qiyin bölişi mumkin. Undan taşqari, YouTube’da Turkiya haqidagi sayohat vloglarini tomoşa qilib ham köplab foydali ma'lumotlarga ega böliş mumkin.
Ovqatlaniş, mehmonxona va kiyim-keçak...
Umuman olganda, örtamiyona ovqatlaniş muassasalarida narxlar Toşkentdagi bilan deyarli teng. Ba'zi joylarda ança arzonga ovqatlaniş mumkin. Masalan, Anqarada ikki kişilik tuşlik uçun 89 lira (qariyb 11 dollar) töladik. Istanbulda dengiz böyidagi qahvaxona va restoranlar esa nisbatan qimmatroq ekan. Negaki bunda siz dengiz manzarasidan ham bahra olişingiz mumkin böladi. Mehmonxona xarajatlari haqida gapirsam, Özbekiston bilan soliştirganda, juda qimmat emas. Şahar markazida joylaşgan, booking.com platformasida eng yuqori baho olgan mehmonxonalardan birining ikki kişilik xonasida bir kunlik tunaşga 107 dollar ketadi. Narxlar tez-tez özgarib turadi.
Turkiyada eng rivojlangan sohalardan biri bu töqimaçilik sanoatidir. Özbekistonda Turkiya kiyim-keçaklari qadrlanişi heç kimga sir emas. Kiyimlar narxlariga keladigan bölsak, Turkiyaning özidan xarid qilganingiz uçun narx ança arzonga tuşadi. Savdo markazlarining ayrim maşhur brendlaridan xarid qilsangiz ham, Özbekistondagi şu kabi savdo nuqtalaridagi narxdan bir neça baravar arzonga tuşişi mumkin.
Turklar savdolaşişni yaxşi körişarkan. Bozor yoki boşqa savdo dökonlarida savdolaşsangiz, arzonroqqa sotib olasiz. Turk tilida savdolaşsangiz, imkoniyatlaringiz oşadi. Boşqa holatlarda ham turk tilini bilişingiz köplab ustunliklar beradi.
Öta muzday içimlik, aççiq çoy, rang-baranglikni sevuvçi xalq
Turklarning maşhur aççiq çoyini eşitmaganlar kam bölsa kerak. Öta aççiq çoyni içiş turk bölmaganlar uçun qiyinçilik tuğdiradi. Şaxsan özim çoyga 3-4 qoşiq şakar solib içdim. Yuqori qon bosimi bölganlar bu çoyni içmaganlari ma'qul. Turklar faqatgina qora çoy içişarkan, kök çoyni heç qayerda uçratmadim.
Yana bir qiziq holat: turklar issiq ob-havoda salqin içimliklarni öta muzday holatda içişarkan. Avvaliga içimliklarni sotib olişga ikkilandim, çunki tomoq oğriğidan körqdim. Issiqda çanqoqni bosiş uçun muzday içimlikni içişga töğri keldi, tomoq oğriği bezovta qilmadi. Agar Özbekistonda bölganimda, aksinça holat bölişi aniq edi. Bu Turkiya iqlimi bilan ham boğliq bölsa kerak. Bizda quruq havo bölsa, u yerda havo harorati mö'tadil va namlik yuqori.
Turk xalqi rang-baranglikni sevadi. Köçalarda jamiki ranglarni uçratişingiz mumkin. Odamlar yorqin tusda kiyinişni yoqtirişadi.
