Oddiy kulchadan restoran taomlarigacha - dunyo mamlakatlarida o‘quvchilar qanday ovqatlanadi

Shundan so‘ng, Britaniya hukumati kambag‘al toifadagi oila farzandlarini issiq va foydali taom bilan ta’minlash tizimini qayta joriy qilgan.

«Maktab fermalari» - sog‘lom ovqatlantirish garovi

Braziliya, AQSh, Kanada va Yaponiyada bepul ovqatlantirish tizimi bilan birga «maktab fermalari» davlat dasturi ham yo‘lga qo‘yilgan. Bunda o‘quvchilar maktab tomorqasida meva va sabzavotlarni yetishtirishda bevosita ishtirok etadi, foydali mehnat qilib, tomorqadan foydalanish sirlarini o‘rganadi. Urugvayda esa o‘quvchilarga sigir sog‘ish, oddiy ovqatlarni mustaqil tayyorlash ham o‘rgatib boriladi.

Maktab o‘quvchilari qanday ovqatlarni iste’mol qiladi?

Hindiston

Mamlakatning barcha davlat maktablarida bepul ovqatlantirish dasturi amal qiladi. Har kuni 150 million o‘quvchi bepul taom bilan ta’minlanadi – mislsiz raqamlar. Taomlar oddiy: guruch, kulcha non, sabzavotli yoki baliqli karri, bir stakan sut yoki yogurt, qaynatilgan tuxum.

Hindiston bepul ovqatlantirish orqali bolalarni ta’limga jalb qilish ko‘rsatkichlarini ham sezilarli darajada oshirgan. Bundan tashqari, ushbu tizim kasta – ijtimoiy tabaqalanishga qarshi kurashda yordam bermoqda: turli toifadagi oila bolalari birgalikda, bir xil taomni yemoqda.

Yaponiya

Agar oilada maktabdagi tushlikning pulini to‘lash imkoniyati bo‘lmasa, farzand bepul taom bilan ta’minlanadi. Yaponiyada maktabdagi ovqatlantirish – ta’lim jarayonining uzluksiz qismi. Bola har kuni maktabga dasturxoncha, ovqat cho‘plari va tish cho‘tkasini olib kelishi shart. Taomnomaga sho‘rva, guruch yoki kartoshka qaylasi, go‘sht yoki baliq, non va albatta sut kiritiladi.

Yapon o‘quvchilari partada o‘tirgan holda, dasturxoncha to‘shab ovqatlanishadi. O‘qituvchilar ham ular bilan birga ovqat yeydi. Qoida bo‘yicha tushlikni maktab direktori boshlab beradi, u ham taomnomadagi ovqatdan tanovul qiladi.

Braziliya

Barcha davlat maktablari o‘quvchilarni majburiy ravishda bepul ovqatlantiradi. Dastur 60 yildan buyon amal qilmoqda. Kundalik taomnomadan guruch, tovuq va mol go‘shti, no‘xat, yams, meva va sabzavotlar, sut, sharbatlar va kokos suvi o‘rin olgan.

Gazlangan ichimliklar taqiqlangan. Ovqatlarning turi hududga ham bog‘liq – har bir hudud ro‘yxatga o‘z an’anaviy taomlarini kiritadi.

Finlandiya

Barcha o‘quvchilar uchun bepul tushlik dasturi 1948 yildan beri amal qiladi. Taomnomaga go‘sht, baliq, meva va sabzavotlar, sut mahsulotlari, turli sho‘rvalar kiritilgan.

Finlandiyada turli din vakillari, vegetarianlar, allergiyasi bor bolalar uchun alohida taomlarga buyurtma bersa ham bo‘ladi.

Fransiya

Maktabdagi tushlikning qiymati oilaning daromadiga bog‘liq. Har bir o‘quv yilining boshida ota-onalar maoshi, ijtimoiy to‘lovlar haqida to‘liq ma’lumotnoma, shuningdek soliq deklaratsiyasini taqdim qilishi lozim. Mana shu ma’lumotlar va oila a’zolari sonidan kelib chiqib oilaviy koeffitsiyent aniqlanadi. Shu asosda tushlik qiymati belgilanadi.

Fransiya maktablaridagi ovqatlar restorannikidan qolishmaydi. Masalan, taomnomada greypfrut, yashil loviya bilan grilda pishgan tovuq go‘shti, guruch bo‘tqasi, mandarin, sarimsoq va bodringli salat, baliq va kartoshka, yogurt kabilarni uchratish mumkin. Ovqatlanish uchun tanaffus 1-2 soat qilib belgilangan.

O‘zbekistonda bolalarga qanday ovqatlar beriladi?

Hozircha ratsion to‘liq shakllantirilmagan. Prezident 10 fevralga qadar bunga aniqlik kiritish haqida topshiriq berdi. Ammo dunyo tajribasidan kelib chiqadigan bo‘lsak, ovqatlar yengil hazm bo‘ladigan, salomatlik uchun foydali, vitaminlarga, mikro va makronutriyentlar me’yoriga ega bo‘lishi kerak. Taomnoma meva va sabzavotlardan iborat, ammo turli shirinliklardan xoli bo‘lishi lozim.  

Bepul ovqatlantirish tizimi muhim ijtimoiy ahamiyatga ega tadbirlardan biridir. Agar to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, ko‘plab muammolar yechilishiga, ta’lim sifati yaxshilanishiga, bolalar salomatligi mustahkamlanishiga olib keladi. O‘zbekistonda bu jarayonning qanday kechishi va natijalarini vaqt ko‘rsatadi.

Nurmuhammad Said