Qayd etilishicha, respublika ishchi guruhi ikki oy davomida hududlarda yerosti chuchuk suvlardan foydalanish, daryo o‘zanlarida qum-shag‘al qazish ishlarining yerosti chuchuk suvlarga salbiy ta’sirini o‘rganib chiqdi.
Toshkent viloyatidan oqib o‘tgan Chirchiq daryosi Chirchiq yerosti chuchuk suvlar konini doimiy to‘yintirib turadi. Ushbu konda 5 ta yerosti guruhli ichimlik suvi olish inshootlaridan 3 tasi (Qibray, VU-1, Niyozbosh) daryo o‘zanida joylashgan. Suvli qatlam to‘rtlamchi davr yotqiziqlariga tegishli bo‘lib, qatlamning qalinligi 20-70 metr, Yangiyo‘l va Chinoz shaharlari atrofida 120-350 metrni tashkil qiladi. Ichimlik suvi ta’minoti uchun foydalanilayotgan mazkur inshootlardagi quduqlar chuqurligi Toshkent shahrigacha bo‘lgan hududda 20-70 metr, Yangiyo‘l va Chinoz shaharlari oralig‘idagi hududda 70-350 metrni tashkil etadi. O‘rganish davomida kuzatuv quduqlaridagi yerosti suv sathi 2-5 metrni tashkil qilib, yil davomida tebranishi 1-3 metrni tashkil etgan.
Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumanida joylashgan «VU-1» suv olish inshooti, 180-sonli kuzatish qudug‘ida suv sathi pasayishi kuzatilgan.
Ma’lumot uchun: o‘rtacha yillik yerosti suv sathi 2014 yilda 2,15 metr bo‘lgan bo‘lsa, hozirda 5,38 metr bo‘lib, 3,23 metr sath pasaygani aniqlangan. Inshoot yaqinida qum-shag‘al karerlari mavjudligi ham sizot suvlari 1-2 metr pasayishiga ta’sir etgan.
Zarafshon daryosining mamlakatga kirib kelish nuqtasi – «Ravatxo‘ja» to‘g‘onidan Kattaqo‘rg‘on shahrigacha bo‘lgan oralig‘ida «Zarafshon daryosining hozirgi havzasi» yerosti suv koni joylashgan. Ushbu konga jami 16 ta guruhli yerosti suv olish inshootlari bog‘langan bo‘lib, shundan 4 tasi (Cho‘ponota, Dagbid, Murtak, Damxo‘ja) Zarafshon daryosi o‘zaniga juda yaqin joylashgan.
O‘rganish ishlari davomida ushbu inshootlarning kuzatuv quduqlarida yerosti suv sathi 4,6-10,8 metr chuqurlikda bo‘lib, yil davomida mavsumiy tebranishi 1,0-2,5 metrni tashkil qilgani aniqlangan.
Daryo o‘zanida yerosti suvli qatlamlarining ko‘proq ochilishi, 100-500 metr radiusdagi hududda, birinchi suvli qatlam – grunt suvlari sathining 1-2 metr pasayishiga olib kelgan. Aholining shaxsiy ehtiyojlari uchun ishlatayotgan qo‘lbola quduqlar (kachalka, yerosti quduqlar)dagi suv sathiga ta’sir etmoqda.
«O‘zgidromet» xizmatining 2012-2021 yillar oralig‘ida kuzatuvlar tahliliga ko‘ra, iqlim o‘zgarishi tufayli yog‘ingarchilikning kam bo‘lishi, ayrim yillarda vegetatsiya davrida qurg‘oqchilik ro‘y bergan, Chorvoq suv omboriga (Chirchiq daryosiga) va Zarafshon daryosiga 2013-2014, 2018, 2020 va 2021 yillarda me’yordan 10-15 foiz kam suv kelishi kuzatilgan.
