O‘zbekiston suv iste’moli yuqori davlatlar reytingiga kirdi

Yangi infografikada davlatlar aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yillik chuchuk suv iste’moli bo‘yicha reyting qilingan. Ma’lumotlar BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO)ning suv resurslari va qishloq xo‘jaligida suvdan foydalanish bo‘yicha global axborot tizimi hamda Jahon bankining aholi statistikasi asosida tayyorlangan.

Hisob-kitoblarga qishloq xo‘jaligi, sanoat va kommunal tizimlarda ishlatiladigan suv hajmlari kiritilgan.

Reytingda kutilmagan natijalar ham bor. Masalan, Turkmaniston paxta yetishtirish uchun yaratilgan ulkan sug‘orish tizimlari tufayli katta farq bilan birinchi o‘rinni egallagan.

Mamlakatda bir kishi hissasiga yiliga 128 228 kub fut, ya’ni 3 631 kub metrdan ortiq suv to‘g‘ri keladi.

Bunday yuqori ko‘rsatkich Markaziy Osiyoning qurg‘oqchil hududlarida paxtachilik uchun qurilgan yirik irrigatsiya tarmoqlari bilan bog‘liq.

Sovet davridayoq Amudaryo suvini quruq qishloq xo‘jaligi yerlariga burish uchun kanallar qurilgan. Aynan shu loyihalar Orol dengizining falokatli qurishiga sabablardan biri sifatida qaraladi.

Bugungi kunda dunyodagi chuchuk suv iste’molining qariyb 70 foizi qishloq xo‘jaligi hissasiga to‘g‘ri keladi.

Shu sababli, suv sarfi yuqori davlatlar orasida qurg‘oqchil yoki yarim qurg‘oqchil iqlimga ega va sug‘orma dehqonchilik rivojlangan mamlakatlar ko‘p.

Reytingning birinchi o‘n beshtaligidan Ozarboyjon, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Eron ham o‘rin olgan.

Bu davlatlarda suvga bo‘lgan talab asosan qishloq xo‘jaligi va daryo suvlarini burishga asoslangan yirik tizimlar bilan bog‘liq. Aholi soni nisbatan kam bo‘lgani uchun jon boshiga to‘g‘ri keladigan ko‘rsatkich yanada yuqori chiqadi.

Biroq reytingdagi barcha davlatlarda yuqori ko‘rsatkich faqat qishloq xo‘jaligi bilan bog‘liq emas.

Amerika Qo‘shma Shtatlari beshinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa, Kanada va Estoniya ham top-20 ro‘yxatidan joy olgan.

Bu mamlakatlarda suv iste’molining katta qismi sanoat ishlab chiqarishi va elektr stansiyalarini sovitish jarayonlari bilan bog‘liq.

Mutaxassislar ta’kidlashicha, sovitish uchun ishlatiladigan suvning katta qismi keyinchalik yana daryo va ko‘llarga qaytariladi. Biroq bu tizimlar mahalliy suv resurslariga baribir katta bosim o‘tkazadi.

Aholi soni kam bo‘lgan davlatlarda yirik irrigatsiya yoki sanoat tizimlari mavjud bo‘lsa, jon boshiga to‘g‘ri keladigan suv sarfi keskin oshib ketadi.

Masalan, aholisi atigi 627 702 nafar bo‘lgan Chernogoriya reytingda ikkinchi o‘rinni egallagan. Bu yerda bir kishi hissasiga yiliga 125 155 kub fut yoki 3 543 kub metr suv to‘g‘ri keladi.