Qöqon xonligida ot bozorlar nega tez-tez köçirib turilgan? “Zakovat” teleöyinining navbatdagi sonidan reportaj
|16:42 / 10.05.202231 20416 min
Oq hassani körlar işlatadi, oq-qizil hassa kimlar uçun? Adabiyotşunoslar fikriça, qaysi yovuz personaj Ölmas Kaşşeydan ilhomlanib yaratilgan? “Zakovat” teleöyini bahorgi mavsumining törtinçi bahsi natijalari bilan tanişing.
Foto: ZakovatFoto: Zakovat
Mana, ketma-ket uçinçi mavsumdirki, «Zakovat»da qizlar jamoasi munosib iştirok etib, boşqa jamoalar bilan tengma-teng bellaşib kelmoqda. Bahorgi mavsumning 4-öyinida ham xuddi şu holat takrorlandi. Jamoaning final uçun da’vogarlik qilib, vabank olişga jur’at qilgani sözimizning isbotidir.
Jamoa a’zolari:
Madina Mirzarahmatova - Özbekiston milliy universiteti 3-bosqiç talabasi (jamoa sardori);
Maysara Oçilova - Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi mutaxassisi;
Nazokat Abdusaitova - Toşkent davlat pedagogika universiteti 3-bosqiç talabasi;
Nodira Turğunova - Özbekiston davlat jahon tillari universiteti 4-bosqiç talabasi;
Nodira Bahromova - Özbekiston davlat jahon tillari universiteti 4-bosqiç talabasi;
Muazzam Şoumarova - menejyer.
Ötgan öyinda Farrux Rafiqov jamoasining 6:3 hisobida ğalaba qozongani keyingi jamoalarga bosim yuklaşi muqarrar edi. Qizlar ham ana şu yukni yelkalariga olib öyinni boşlagani sezildi.
1-raundda jamoa ötgan öyindagi jamoaning xatosini takrorlab, töğri variantni ötkazib yubordi. Oq-qizil hassa kimlar uçun möljallangani haqidagi savolga jamoa notöğri variantni tanladi. Hisob – 0:1.
2-raundda şamol generatorlari – şamoldan elektr energiyasi hosil qiluvçi moslamalarning ma’lum vaqtlarda tabiatga zarar yetkazişi mumkinligi haqidagi savol öynaldi. Uşbu raundga kelib jamoa özini tezda önglab olgani muhokama ança jonli bölganidan sezildi. Töğri variant ham ilk soniyalardanoq yangradi. Muhokama yakunida jamoa sardori töğri variantni berib, tarozi pallasini tenglaştirdi – 1:1.
Hisob 1:1 bölib turganida boşlovçining jamoa sardoriga «Öyin qanday hisob bilan yakunlanadi deb öylaysiz?» degan savoliga, Madina Mirzarahmatova optimistik ruhda «6:1» deya javob berdi. Qizlardagi öziga bölgan işonçni köriş quvonarli! Köramiz, hisob rostdan ham 6:1 bölarmikan.
3-raund savoli AQŞning faqat ma’lum bir hududida örnatiladigan yöl belgisi haqida böldi. Bu savolda ham jamoada töğri variant çiqqan bölsa-da, yana 1-raunddagidek notöğri variant tanlandi. Hisob – 1:2, tomoşabinlar foydasiga. 6:1 hisobidagi ğalaba rejasi çippakka çiqdi, eh afsus…
4-raundda «Zakovat» sandiqçasi olib çiqildi. 100 yillar avval olingan turli insonlar surati haqidagi savol jamoa uçun öyindagi eng qiyini böldi, deyiş mumkin. Jamoa töğri variantning yaqiniga ham yölamagani buning isboti böldi. Hisob 1:3. Rostdan ham har qanday jamoani qiynab qöyadigan savol!
Mavzuga oid
5-raundda Hindistonda bir toifa ayollarga ma’lum şartlar asosida har oylik pul tölab turilişi haqida qiziq savol öynaldi. Muhokamada töğri yönaliş olgan jamoa qiyinçiliksiz töğri javobga yetib bordi. Qoyil! Hisob – 2:3.
6-raund. Öyin qizğin pallasiga yetib keldi. Bu raund savoli Sergey Yeseninning fors ayollari haqidagi şe’ridan böldi. Bu savolda ham jamoa muhokamani yaxşi olib borib, töğri javobni tez ilğay oldi. Hisob yana tenglaşdi – 3:3.
Raunddan raundga jamoa öyinida jonlaniş kuzatilyapti. Şunday davom etişini kutib qolamiz.
7-raundda blits savollari tuşdi. Turli millatlar bilan boğliq blits savollarining dastlabki ikkitasiga jamoa töğri javob berdi. Ammo uçinçi savol jamoa uçun biroz qiyinlik qilib, notöğri javob berildi. Natijada hisob yana tomoşabinlar tomoniga oğdi – 3:4.
Tomoşabinlar jamoasiga 4-oçkoni ham boy bergaç, endilikda jamoada finalga çiqiş uçun vabank olişdan boşqa yöl qolmadi. Buning uçun esa jamoa avval 5 ta raundni öz foydasiga hal qilişi kerak. Ya’ni, hali jamoa yana 2 oçko olişi kerak.
8-raundda Yevropadagi bir muassasada örnatilgan öziga xos kalendar haqidagi savol öynaldi. Kalendar suratidagi detallarni sinçiklab örgangan jamoa uşbu savolga töğri javob bera oldi – 4:4.
Hisobda doimiy ortda borayotganiga qaramay, xarakter körsatib, yana vaziyatni önglab borayotgan qizlarga qoyil!
9-raundda yana muxlislar jamoasi oldinga çiqib oldi. Qöqon xonligida ot bozorlar nega tez-tez köçib turgani haqidagi savolga jamoada töğri javob bölmadi. Hisob – 4:5.
Endi jamoa yana bir oçkoni qölga kiritmasa, vabank va final orzuligiça qolib ketadi.
10-raundda jamoaning hisobda ortda qolayotgani qöl keldi. Ya’ni, klub yordamidan foydalaniş imkoni paydo böldi. Ölmas Kaşşeydan ilhomlanib yaratilgani aytilgan personajning kim ekanini jamoa topa olmadi. Şunga köra, klub yordamiga suyanildi. Klubda töğri javob borligi natijasida hisob 5:5 körinişiga keldi.
E’tiborli jihati, Farrux Rafiqov jamoasidagilar finalga çiqişga da’vogar bölib turganiga qaramay, klub yordamida qizlarga töğri javobni aytişdan qoçmadi. Naqadar olijanoblik!
Hisob 5:5 körinişiga kelganidan söng, 11-raundda jamoaning vabank, ya’ni “boriga baraka” öyinini tanlaşi muqarrar edi va şunday ham böldi. Jamoa öyini oçilib turgan bilimdon – Nodira Bahromovaga işonç bildirdi. Qolgan iştirokçilar stolni tark etdi.
Hayajonli daqiqalar. Agar Nodira savolga töğri javob bersa, jamoa 6:0 hisobida ğalaba qozonib, Farrux Rafiqov jamoasini kuraşdan çiqarib yuboradi va özidan keyin öynaydigan jamoaga dahşatli bosim yuklaydi. Agar savol topilmasa, jamoaga 0:6 hisobidagi mağlubiyat yoziladi.
11-raundda Urgançdagi Al-Xorazmiy haykali ostidagi zinalarning ramziy ma’nosi haqidagi savol tuşdi. Nodira 1 daqiqa davomida xayoliga kelgan variantlarni ovoz çiqarib öziça muhokama qildi. Zaldagilar sukutda. Jamoadoşini taşqaridan turib kuzatayotgan qizlarning hayajonini ta’riflaşga til ojiz.
Afsuski, Nodira Bahromovada uşbu savolga javob topilmadi. Hisob – 0:6, tomoşabinlar foydasiga.
Şubhasiz, öyinni qizğin tarzda olib borgan qizlar jamoasi körsatuv ixlosmandlari uçun tomoşabop öyin körsatdi. Natija esa jamoa uçun alamli yakun topdi va finalga çiqiş imkoniyati boy berildi.
Öyin stenogrammasi bilan quyida tanişişingiz mumkin.
1-raund. Savol muallifi - Alişer Mamatov, Jomboy tumani.
Boşlovçi: Ekranga qaraymiz! Közi ojizlar hassasi oq rangda bölişi butun dunyo böyiça kelişib olingan. Ammo qizil-oq rangdagi hassalar ham bor.
Diqqat savol: Qizil-oq rangli hassalar qanday ma’noda işlatiladi?
Javobni Nodira Turğunova beradi: Bizning fikrimizça, bunday turdagi qizil-oq rangli aralaş hassalarga ega bölgan insonlar közida rang ajratiş muammosiga ega, ya’ni bu fanda daltonizm deb ataladi. Mana şunday xususiyatga ega bölgan insonlarda xuddi şunday hassalar bölişi mumkin.
Töğri javob: Ensiklopediyadan olingan ma’lumotda, oq rangdagi, ya’ni öng tomondagi hassani közi ojizlar işlatadi. Qizil-oq rangdagi hassani közi ojiz va eşitiş qobiliyati yöq kişilar işlatişadi.
Hisob: 0:1
Savol muallifi - Alişer Mamatov 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
2-raund. Savol muallifi - Siroj Rajabov, Toşkent şahri.
Boşlovçi: Diqqat bilan ekranga qarang!
Yevropa va AQŞdagi bu kabi arzon, sifatli, tabiatga zarari yöq bölgan şamol generatorlari surati namoyiş etilmoqda. Lekin ba’zi paytlari ularni tabiatga zarari bölar ekan. Şuni oldini oliş maqsadida ayrim joylardagi generatorlar bir neça kun töxtatib turilar ekan.
Diqqat savol: Qaçon va nima sababdan bu şamol generatorlari töxtatib turiladi?
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Ma’lum bir mavsumda deyildi, demak quşlar öz uyini özgartirayotgan vaqtda ularga xalaqit bermaslik uçun, ularni öziga jalb qilmasligi uçun töxtatib turilgan.
Töğri javob: Tabiatni muhofaza qiliş idoralari şamol generatorlari bahor va kuz oylarida töxtattirib qöyişadi. Ular quşlarni köçiş vaqtida töxtatib turiladi. Çunki quşlar töda-töda bölib köçiş davomida pala-partişlik qilib, parraklar orasida qolib ketişadi.
Hisob: 1:1
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
3-raund. Savol muallifi - Husniddin Töxtayev, Vobkent tumani.
Boşlovçi: Ekranga qaraymiz!
Bu ogohlantiriş belgisini AQŞda hamma joyda ham köravermaysiz. AQŞning bir hududida bu belgilar örnatiladi.
Diqqat savol: Aynan qaysi hududida?
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Bu belgini Alyaskada körişimiz mumkin, yirtqiç hayvonlardan özingizni, bolalaringizni saqlang degan ma’noda.
Töğri javob: AQŞning Meksika bilan çegara qismidagi trassalarda haydovçi ehtiyot bölib hayda, kutilmaganda migrant çiqib qoladi yöldan, oilasini yetaklab degan ma’noda.
Hisob: 1:2
Savol muallifi Husniddin Töxtayev 2 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
4-raund. Savol muallifi - Jamşid Rahmonov, Töraqörğon tumani.
Boşlovçi: Marhamat zakovat sandiqçasi olib çiqilsin!
Endi ekranga qaraşingizni sörayman.
Yuz yillar oldin tuşirilgan suratlar. Sandiqça içida yuz yillar oldin tuşirilgan bu suratlarni öşa vaqtlarda umumlaştirgan nimadir bor.
Diqqat savol: Sandiqçada nima bor?
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Sandiqça içida közgu bor.
Töğri javob: Bir neça ön yillar avval, 1914 yilgaça ataylab pasport uçun suratga tuşilmagan. Qanday surat bölsa, uni bosib çiqaraverişgan. Sandiqçani oçamiz, içida nima borligi ma’lum böldi. Bu – pasport edi!
Hisob: 1:3
Savol muallifi Jamşid Rahmonov 3 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
5-raund. Savol muallifi - Qurbongul Karimova, Navoiy şahri.
Boşlovçi: Milliarddan oşiq aholisi bölgan Hindistonda unday ayollarga har oyda maoş tölab turişadi. Milliarddan oşiq aholisi bölgan Hindistonda ularga bepul tibbiy xizmat ham körsatiladi. Ularning davlat bilan şartnomasi bölib, agar şartnomani buzişsa, katta jarimaga tortilişar ekan.
Diqqat savol: Gap qanday ayollar haqida ketmoqda?
Javobni Nodira Bahromova beradi: Ta’kidlab ketdingiz, Hindiston aholisi milliarddan köp. Jamiyatga bu işsizlar köpayişiga olib kelişi mumkin. Boşqa ijtimoiy muammolarni keltirib çiqarişi mumkin. Şuning uçun ayollar turmuş qurmasdan, farzand körmasliklari uçun ularga ma’lum bir maoş belgilab qöyiladi. Masalan, farzandli bölsa, uni farzandi boqişi mumkin. Turmuş qurmagan bölsa, davlat özi ta’minlab turadi. Bu aholi haddan taşqari köpayib ketişining oldini oladi.
Turmuşga çiqmagan ayollar.
Töğri javob: Davlat turmuş qurmagan ayollar bilan şartnoma tuzgan.
Hisob: 2:3
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
6-raund. Savol muallifi - Davlat Boboyev, Taxiatoş şahri.
Boşlovçi: Davlat klassik şe’riyatga qiziqar ekanlar. Xususan, Sergey Yesenin şe’riyatiga. "Fors taronalari" rukni ostida yozilgan turkum şe’rlardan birini eşitib köringlar:
Oy nuriga ğarq bölgan Şeroz,
Parvonadek uçar yulduzlar.
Menga yoqmas örtonaman rost,
Eronlik (forslik) dilrabo yuzlar.
Oxirgi qatorda eronlik sözi ostida ikkita söz qolib ketgan, özgartirilgan demoqçiman.
Diqqat savol: Şe’rdagi eronlik sözi ostiga yaşirilgan ikkita sözni toping.
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Paranji yopingan.
Töğri javob: Niqob taqqan dilrabo yuzlar.
Hisob: 3:3
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
7-raund. Blits. Savollar muallifi - Odil Hamroyev, Navbahor tumani.
Blits savollari millatlar bilan boğliq.
1-savol:
Boşlovçi: Suratga e’tibor qiling!
Diqqat savol: Uşbu suratni ikki söz bilan nomlang.
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Şved elçisi.
Töğri javob: Şved elçisi.
2-savol:
Boşlovçi: Ikkinçi suratni tomoşa qilamiz.
Diqqat savol: Uşbu suratni ham ikki söz bilan nomlang.
Javobni Nodira Bahromova beradi: Arman radiosi.
Töğri javob: Arman radiosi.
3-savol:
Boşlovçi: Uçinçi suratni tomoşa qilamiz.
Diqqat savol: Uşbu suratni ham ikki söz bilan nomlang.
Javobni Nodira Turğunova beradi: Fors körfazi.
Töğri javob: Fin qöltiği.
Hisob: 3:4
Savol muallifi Odil Hamroyev 4 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
8-raund. Savol muallifi - Abduvali Karimov, Baxmal tumani.
Boşlovçi: Marhamat ekranga qaraymiz!
Yevropadagi qaysidir muassasaga kiraverişda şu kabi öziga xos kalendarni köriş mumkin.
Diqqat savol: Nuqtalarga diqqat qilib ayting, bu qanday muassasa?
Javobni Nodira Bahromova beradi: Tuğuruqxona.
Töğri javob: Tuğuruqxona.
Hisob: 4:4
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
9-raund. Savol muallifi - Xudoyberdi Ergaşev, Farğona şahri.
Boşlovçi: Qöqon xonligida ot bozorlari aniq bir yerda bölmagan, köçib turgan. Negadir ot bozori joyini tez-tez özgartirib turişgan.
Diqqat savol: Qanday sabab tufayli ot bozorlarining joyi özgarib turgan?
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Bilamizki, otning göngi juda hidli böladi, aynan öşa yer hidlanib ketmasligi uçun tez-tez joyini özgartirib turişadi.
Töğri javob: Eski otbozor örniga madrasa, saroylar qurilgan. Yuzlab otlar kunda bu yerni bosib turganidan keyin tuproqlari çökib, ziçlaşib borgan. U yerda baland-baland imoratlar quriş maqsadga muvofiq bölgan.
Hisob: 4:5
Savol muallifi Xudoyberdi Ergaşev 5 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
10-raund. Savol muallifi - Feruz Usmonov, Mirobod tumani.
Boşlovçi: Rus adabiyotşunoslarining fikriça, uning obrazi aynan Ölmas Kaşşey personajidan olingan emiş. Kaşşey azal-azaldan rus ertaklari yovuz personaji bölib tanilgan. U ham zamonasining eng yovuz insoni sifatida nom qozongan. Yana bir e’tiborga molik jihati ikkalasining ismida ölim mujassam. Ölim söziga yaqin narsalar bor.
Diqqat savol: Jahonga maşhur Ölmas Kaşşeyning analogini toping.
Jamoa klub yordamidan foydalandi.
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Klub yordami bilan Voldemort obrazi degan fikrga keldik.
Töğri javob: Voldemort.
Hisob: 5:5
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
Jamoa “Boriga baraka” öyinini öynaydi.
Öyin qoidasi: Jamoada bir iştirokçi qoladi. Jamoa savolga töğri javob bersa, 6-0 hisobida ğalaba qozonadi, aks holda esa 0-6 hisobida yutqazadi.
Öyinda jamoadan Nodira Bahromova qoladi!
11-raund. Savol muallifi - Marjona Ozodova, Yangiariq tumani.
Boşlovçi: Urgançdagi Al-Xorazmiy haykalini tomoşa qilamiz ekrandan.
Haykal poyiga asta zinapoyalardan çiqib boriladi. Haykaltaroş zinalarni aniq maqsad tufayli ikki qavat qilib qurgan. Birinçi qavati bor va ikkinçi qavati.
Diqqat savol: Nega zinapoyalarni ikki qism qilib qurişgan va ularda qanday ma’no bor?
Javobni Nodira Bahromova beradi: Aytaylik, tepadagi zinapoyalar kiçkinaroq, pastdagilar nisbatan kengroq. Öylaşimça, ilm ahli keladigan bölsa yuqoridagi zinalarda turib rasmga tuşişadi, qolganlar esa pastda.
Töğri javob: Haykalning birinçi yarusida 10 ta zina bor, ya’ni 0 dan 9 gaça bölgan raqamlar ifodalangan. Tepadagisi esa 4 ta, bular – qöşiş, ayiriş, köpaytiriş va böliş (+, -, * va /) amallaridir.
Hisob: 0:6
Savol muallifi Marjona Ozodova 6 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
Tuğuruqxonadagi kalendar haqidagi savol öyinning eng yaxşi savoli deb topildi hamda savol muallifi Abduvali Karimov 5 mln söm pul mukofotiga ega böldi.
Öyinning eng faol bilimdoni deb Nodira Bahromova topildi hamda u 5 mln söm pul mukofotini qölga kiritdi.
Şuningdek, öyinning töliq videosini uşbu havola orqali Youtube saytida ham tomoşa qilişingiz mumkin.
