12 avgust kuni Markaziy bankda bo‘lib o‘tgan media muloqotda tartibga solish qumdoni haqida batafsil tushuntirish berildi. Kun.uz berilgan ma’lumotlar asosida yangi tizim borasida sharh tayyorladi.
Yangi tizim haqida qisqacha
Moliyaviy xizmatlar qumdoni – yangi moliyaviy xizmatlarni joriy qilish uchun sinovdan o‘tkazishni tartibga soluvchi huquqiy rejimdir.
Masalan, biror tashabbuskor yangi moliyaviy xizmatni yo‘lga qo‘ymoqchi bo‘lsa va qonunchilikda unga oid norma bo‘lmasa, huquqiy tartibga solinmagan yoki noaniqliklar mavjud bo‘lsa, tashabbuskorlar shu tizimdan foydalangan holda, yangi xizmatni sinovdan o‘tkazishi mumkin bo‘ladi.
Sinovdan muvaffaqiyatli o‘tgan xizmatlarga doir normativ hujjatlar ishlab chiqilishi mumkin.
Nega endi “qumdon”?
Buyuk Britaniyada joriy qilingan bu tizim (regulyatory sandbox)da bolalar o‘ynaydigan qumli maydoncha ramz qilib olingan bo‘lib, tizim yangi moliyaviy xizmatlarni sinovdan o‘tkazish uchun sinov maydonchasini yaratib berishni nazarda tutadi.
Bundan kimga nima foyda?
Tizim moliyaviy bozorda yangi moliyaviy xizmatlarni ko‘paytirishga va bu orqali iste’molchilarga ko‘proq qulayliklar yaratishga yordam beradi.
“Oddiy aholiga shu paytgacha bo‘lmagan xizmatni bor qilib yoki bor xizmatni yaxshilab beradi. Aytaylik, hozirgi kunda qaysidir xizmat bozorda yo‘q, qumdon esa – iste’molchi uchun xizmatlar ko‘lamini yoki bor xizmatni yaxshilab berish uchun platforma.
Masalan, Islom moliyasi bo‘yicha xizmatlarni olaylik. Bizda Islom moliyasiga oid qonunchilik to‘liq yo‘lga qo‘yilmagan. An’anaviy banklar odamlarga 100 so‘m berib, 120 so‘m qaytarib berish talabini qo‘ysa, Islom moliyasida bu shartlar iste’molchining e’tiqodiga to‘g‘ri kelmasligi mumkin. Bunda bank iste’molchiga kerak bo‘lgan biror tovarni avval o‘zi sotib olib, keyin uni mijozga sotishiga to‘g‘ri keladi. Mana shu savdo-sotiqqa nisbatan an’anaviy banklar uchun qonunda to‘siq bor. Ya’ni bank iste’molchiga tovar olib bera olmaydi, lekin tovar uchun pul berishi mumkin. Ammo, yuqorida aytganimizdek, iste’molchi foizli kredit olishga e’tiqodi yo‘l qo‘ymasligi mumkin. Bunda bu yangi xizmat turiga ehtiyoj paydo bo‘lishini anglatadi. Xuddi shu yangi xizmat turi qumdon tizimi asosida sinovdan o‘tkazilishi mumkin. Bu bitta misol xolos.
U xalqaro tajribadagi yangi moliyaviy xizmatlarda risk bo‘lishi mumkinligi va bizga to‘g‘ri kelish yoki kelmasligini aniq bilmaganimiz uchun ularni darrov joriy qila olmaymiz. Bu tizim aynan shu risklarni baholash uchun sinov o‘tkazishga yordam beradi”, – deya tushuntiradi Markaziy bank departament boshlig‘i Sanjar Nosirov.
