O‘zbekiston – Vengriya: Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi muloqot va hamkorlik

Uchinchidan, ikki davlatning ham Turkiy davlatlar tashkilotida ko‘p tomonlama muloqotda o‘ziga xos mavqega va rivojlanish istiqbollariga egaligi, mintaqa  muammolarini kun tartibiga aylantirish bo‘yicha pragmatik va konstruktiv yondashuv hamda tashabbuskorlik kuzatilmoqda. Vengriyaning Turkiy davlatlar tashkilotidagi faoliyatida Osiyoga yo‘nalishi oshib borayotganligini, Sharq va G‘arb o‘rtasida ko‘prik bo‘lishidagi harakatini kuzatish mumkin. Bu borada Vengriya va O‘zbekiston o‘rtasidagi va TDT doirasidagi hamkorlik munosabatlari ham xuddi shunday ruhda rivojlanmoqda.

To‘rtinchidan, Vengriya – Yevropaning eng tez o‘sib borayotgan iqtisodiyotlaridan biri, qishloq xo‘jaligi, savdo, turizm, moliya va axborot texnologiyalari sohalarida ulkan salohiyatga ega davlat. Budapesht asosiy e’tiborni milliy ishlab chiqaruvchilarga va ularni globallashuvdan o‘ziga bozor qurish uchun foydalangan yirik korporatsiyalar manfaatiga zid ravishda qo‘llab-quvvatlashga qaratyapti. O‘z navbatida bu siyosat Vengriyaning iqtisodiy jihatdan o‘zini o‘zi ta’minlashi va Yevropa Ittifoqidagi qo‘shnilariga nisbatan farqlanishiga xalqaro maydonda o‘zaro hamkorlik qilish uchun ko‘proq imkoniyatlarni saqlab qolmoqda.

Beshinchidan, Vengriya mustaqil tashqi siyosat yuritayotgan kam sonli davlatlardan biri, buning dalili ham possovet davlatlari bilan hamkorlik, ham Turkiy tilli davlatlar tashkilotida kuzatuvchi maqomidir, Vengriya Yevropa Ittifoqida qadriyatlar va iqtisodiy mavqei masalalarida ham alohida o‘rin  egallaydi. Iqtisodiy modeli jihatidan Vengriya qo‘shnilaridan juda farq qiladi. Viktor Orban hokimiyat tepasiga kelganida, globallashuv formati va Vengriyaning globallashuvdagi ishtiroki qayta ko‘rib chiqildi.

Oltinchidan, ikki davlat madaniy gumanitar sohadagi hamkorlikda mamlakatlar olimlari ikki davlat tarixi va madaniyatini o‘rganish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borishda yaqindan hamkorlik qilmoqda. Ta’lim sohasi  o‘zaro aloqalarining istiqbolli yo‘nalishi sifatida rivojlanmoqda. Bugungi kunda ushbu mamlakat ta’lim muassasalarida O‘zbekiston fuqarolari ham tahsil olyapti. Vengriya oliy o‘quv yurtlarida o‘qish uchun qo‘shimcha kvotalar ajratildi, jumladan Vengriya hukumatining «Stipendium Hungaricum» stipendiya dasturi doirasida O‘zbekiston va Vengriyaning yetakchi ta’lim muassasalarini jalb etgan holda qo‘shma ta’lim dasturlari ishlab chiqildi, shuningdek, davlatlarning universitetlari orasida aloqalar shakllanib bormoqda. Mamlakatlar shaharlari o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalar o‘rnatishga ahamiyat berilmoqda. Xususan, Toshkent va Budapesht, Farg‘ona viloyati va Dabash shahrini sheriklik munosabatlari bog‘lab turibdi.

Shunday qilib, bugungi kunda ikki tomonlama va Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi turli darajalardagi muloqotlar faollashdi, strategik sheriklik darajasiga olib borilmoqda. Istiqbolda, ikki davlat mintaqaviy tashkilotlardagi ishtirokining zamonaviy ijobiy tajribasi TDT doirasida o‘zaro muloqotni va pragmatik fikr almashishni kuchaytirish asosida strategiyalar va yirik loyihalar ishlab chiqish uchun ham muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Shuningdek, umumiy manfaatlarni himoya qilishda jamoaviy yondashuv ijobiy natijalarga olib keladi. Ikki tomonlama hamkorlikda  ayniqsa iqtisodiy, innovatsion-texnologik sohalarda raqobatbardosh ustunliklarga ega bo‘lishlariga imkon beradi hamda ta’lim va inson kapitalini rivojlantirish, raqamlashtirish va ilg‘or texnologiyalardan foydalanishning dolzarb mavzulari, suv resurslarini boshqarish, farmatsevtika, bio va atom texnologiyalari sohasidagi o‘zaro aloqalarning o‘ziga xos yangi yo‘nalishlari paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin.

S.A.Jo‘rayev
Toshkent davlat Sharqshunoslik universiteti
professori, siyosatshunoslik fanlari doktori