«Har bir ovoz uchun jiddiy kurashiladi» – Anqarada yashovchi o‘zbekistonlik jurnalist Turkiyadagi prezidentlik saylovlari haqida

– Ko‘pchilikni bir savol qiziqtiradi: qanday qilib Rajab Toyyib Erdo‘g‘an shuncha yillar davomida legitimlikni saqlagan holda hokimiyat tepasida qolmoqda va yana saylovlarda o‘z nomzodini ilgari surmoqda?

— Turkiyadagi saylovlarda raqobat juda kuchli bo‘ladi. Byulletenlarni soxtalashtirish kabi holatlar bo‘lmaydi. To‘g‘ri, ba’zan shunday iddaolar bo‘lib turadi, lekin muxolifat bunga yo‘l qo‘ymaslik uchun qattiq turadi. Ya’ni kimningdir saylovda soxta g‘alaba qilgani to‘g‘risidagi gaplar asossiz. 2017 yildagi saylovda Erdo‘g‘an 52 foizdan ko‘proq ovoz olib, g‘olib bo‘lgandi. Oldin Turkiyada prezidentlarni parlament saylar edi. 2017 yilda referendum bo‘lib, parlamentar boshqaruvdan prezident boshqaruviga o‘tildi. Mana shu omil ham Erdo‘g‘anning ko‘proq prezident bo‘lib qolishiga sabab bo‘ldi. Agar Erdo‘g‘an bu yil ham prezidentlikka saylansa, uning uchun uchinchi emas, ikkinchi muddat – ya’ni oxirgisi bo‘ladi, chunki birinchi muddatida uni parlament saylagandi.

Erdo‘g‘an boshchilik qilayotgan «Adolat va taraqqiyot» partiyasining shuncha vaqtdan beri hokimiyat tepasida qolayotganiga sabab, nazarimda, siyosiy muxolifatning muvaffaqiyatsizligi. Demak, muxolifat partiya xalqni ishontira olmagan. Bu yerdagi eng yirik muxolifat partiya Respublika Xalq partiyasi, uning yetakchisi esa Kamol Qilichdoro‘g‘li.

– Umuman, Turkiyadagi saylov jarayonlari, aholining ularga qiziqishi, davomat, saylovoldi va’dalar haqida ma’lumot bersangiz.

— Turkiyaliklar juda siyosiy faol xalq hisoblanadi va saylovlarda har bir ovoz uchun jiddiy kurashiladi. Hamma joyda siyosat haqida gapirishadi. Va albatta, saylovlarga jiddiy qarashadi. Turkiyada 6 ta muxolifat partiyadan iborat koalitsiya bor. Ular har xil va’dalar berishyapti. Masalan, Turkiya fuqarolarining Yevropa Ittifoqi davlatlariga vizasiz borishini yo‘lga qo‘yishmoqchi. Ikki yil ichida qariyb 4 mln bo‘lgan suriyalik qochqinlarni uylariga qaytarishni va’da qilishyapti. Keyin, chet elliklarga uy sotishni 5 yilga to‘xtatish va’dasi ham bor, chunki turar joy, ijara narxlari juda oshib ketgan hozir. Lekin baribir Kamol Qilichdoro‘g‘lida siyosatdonlarga xos xarizma yetishmaydi, menimcha. Yoshi ham o‘tib qolgan ancha, 74 yoshda hozir.

Amaldagi hukumat ham turli loyihalar taqdim etyapti. Erishilgan yutuqlarni ko‘rsatyapti. Xususan, mudofaa tizimidagi yangiliklar, elektromobillar, Qora dengizdagi gaz aholiga yetkazilayotgani. Bundan tashqari, eng katta va’dalardan biri — iqtisodiy islohotlar. Ammo bu islohotlar qay darajada samara beradi, vaqt ko‘rsatadi.

– Turkiyada fuqarolik olgan o‘zbeklar orasida saylovga qiziqish qay darajada? Fikringizcha, ular kimni ko‘proq yoqlashadi?

— To‘g‘risi, fuqarolik olgan o‘zbeklarni u darajada ko‘p tanimayman. Lekin ijtimoiy tarmoqlarda kuzatishimcha, o‘zbeklar ko‘proq Erdo‘g‘anni yoqlayapti. Chunki ular Erdo‘g‘andan boshqa siyosatchilarni deyarli tanishmaydi, siyosiy jarayonlarga turklarning o‘zichalik qiziqishmaydi.

– Nima deb o‘ylaysiz, shuncha iqtisodiy muammolar fonida Erdo‘g‘anning saylovda yutish imkoniyatilari qanaqa?

— Iqtisodiy muammolar borligi rost. Odamlar juda qiyin tanlov qarshisida qolyapti hozir. Shuning uchun saylov natijasini taxmin qilish qiyin. Mening fikrimcha, kam farq bilan bo‘lsa-da, Erdo‘g‘an yutsa kerak. Chunki o‘tgan yilning fevralida muxolifat partiyalar koalitsiyasi tuzildi va ular saylovda bitta nomzodni ko‘rsatishlarini aytdi. Lekin ular har xil mafkuraviy qarashlarga ega partiyalar. Bir yil davomida ulardan tayinli gap chiqmadi va koalitsiya menimcha muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Odamlarda ularga nisbatan umid bor edi. Ular jiddiy islohotlar o‘tkazish uchun emas, shunchaki hokimiyatga kelish va bo‘lib olish uchungina birlashgan, degan tasavvur uyg‘onib qoldi. Oxirida Respublika Halq partiyasi yetakchisi Kamol Qilichdoro‘g‘li nomzod qilib ko‘rsatildi. Lekin muxolifat koalitsiyasiga a’zo partiyalardan birining yetakchisi Meral Akshener bunga norozilik bildirdi. Uning aytishicha, Kamol Qilichdoro‘g‘li so‘rovnomalarda ortda qolgan va yutish imkoniyati past. Biroq shu gaplarni aytganidan ikki kun o‘tib, o‘zi ham uning nomzodini qo‘llab-quvvatlashini aytdi. Koalitsiyadagi partiyalar yetakchilari bir-biriga to‘g‘ri kelmaydigan har xil bayonotlar berishdi. Kamol Qilichdoro‘g‘li prezident bo‘lib, boshqa partiyalar yetakchilari vitse-prezidenti bo‘ladi, degan taklifni bildirishdi.

6 partiyadan iborat koalitsiyaga bilvosita kurdlarning «Xalqlar demokratik partiyasi» ham qo‘shildi. Ular o‘z nomzodini qo‘ymasdan, Kamol Qilichdoro‘g‘lini qo‘llab-quvvatlashini ma’lum qilishdi. Lekin bu narsa Qilichdoro‘g‘liga salbiy ta’sir o‘tkazadi, menimcha. Chunki bu partiya ancha vaqtdan beri terrorizmga aloqadorlikda ayblanadi. Bundan tashqari, terrorchi tashkilot – «Kurdiston ishchi partiyasi» ham Qilichdoro‘g‘lini qo‘llab bayonotlar berdi. Nazarimda, saylov milliy xavfsizlik masalasiga aylanib ketyapti.

– O‘zbekiston ham muhim siyosiy tadbir – konstitutsiya bo‘yicha referendum o‘tkazdi. Turkiyada vatanimizdagi bu referendumga qiziqish bo‘ldimi?

— Biz ham yakshanba kuni Anqaradagi elchixonaga borib ovoz berdik. Havo sovuq bo‘lishiga qaramasdan Turkiyada ham ishtirok yaxshi bo‘ldi. O‘zbekistonda vakolatxonalariga ega telekanallar, saytlar bu siyosiy jarayonni yoritib turishdi.

– Nima deb o‘ylaysiz, O‘zbekiston uchun kimning g‘alabasi foydaliroq?

— O‘zbekiston uchun Erdo‘g‘an g‘alabasi muhimroq. Chunki davlatlar o‘rtasida ham, O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Rajab Toyyib Erdo‘g‘an o‘rtasida ham yaxshi aloqalar o‘rnatilgan. Holbuki yaqin yillarda ham aloqalar juda sovuq bo‘lgan. Hozir ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar ancha o‘zgargan, yaxshilanib bormoqda yana ham. Savdo-iqtisodiy aloqalar kuchaydi. Agar Turkiyada prezident o‘zgarsa, aloqalar yaxshilanib, rivojlanishda davom etish uchun ma’lum vaqt kerak bo‘ladi. Lekin baribir O‘zbekiston Turkiyaga qardosh davlat sifatida qaraladi va aloqalar yaxshilanishidan manfaatdor. Markaziy Osiyo davlatlariga Rossiya ta’siri kuchli bo‘lgani uchun Turkiyaning yaqinlashuvini Rossiya xohlamaydi. Turkiya ham buni yaxshi tushunadi, shuning uchun ehtiyotkor yaqinlashuv siyosatini olib boradi.

Abror Zohidov suhbatlashdi.