Çoy, kofe taşişdan kinorejissyorlikkaça – “dahşatlar qiroli”dan 1 dollarga hikoya sotib olgan özbek qizi
|20:13 / 01.10.202355 23113 min
Gulnora Ivanova 10 yildan beri kino sohasida. Aslida juda köplab festivallarda mukofotlangan qahramonimiz hozirgi darajasigaça ança yölni bosib ötgan. U Kun.uz'ga bergan intervyusida bir kun kelib özbek kinosi ham Hollywood darajasiga çiqişini aytadi. “Boşqa kinolarni hayrat bilan fransuz, amerikança kino deyişadi-ku, özbek kinosi ham şunday eşitilişini xohlardim”, – deydi u.
Gulnora Ivanova asli özbek, u 1989 yilda Toşkent viloyati Yangiyöl tumanida tuğilgan. Boşida suratga oliş maydonçalarida kofe, çoy taşib yurgan, hamma unga “hey, bu yerdan qoç, xalal berma”, – deb baqirgan qiz ayni vaqt ma’lum va maşhur rejissyorga aylangan.
U yaqinda “dahşatlar qiroli” nomi bilan köpçilikka taniş bölgan, maşhur yozuvçi Stiven Kingning “One baby dollar” loyihasida qatnaşib, “Qöl siqmagan odam” nomli hikoyasini ekranlaştiriş huquqini 1 dollarga sotib oldi.
Soliştiriş uçun aytib ötamiz, öta injiq xarakterga ega bu yozuvçi bilan köplab rejissyorlar film suratga oliş uçun 300 ming dollar atrofida ham şartnoma tuzadi. Aslida Stiven King muallifligidagi asarlar asosida juda köplab dunyoga tanilgan filmlar işlangan. Ular qatorida “Şouşenkdan qoçiş”, “Yaşil makon” ham bor.
Gulnora Ivanova Kun.uz'ga bergan intervyusida qanday qilib bu loyihada qatnaşgani, umuman kino sohasiga qaçon kirib qolgani, faoliyati aktrisalikdan rejissyorlikka ulanib ketgani-yu, dastlab işlagan filmlari haqida batafsil gapirib berdi.
– Gulnora, avvalo taklifimizga rozi bölib kelganingiz uçun rahmat. Dastlab özingiz haqingizda gapirib bersangiz. Ismingizdan özbek millatiga mansub deyişimiz mumkin, ammo familiya borasida bunday deyiş qiyin. Aslida qayerda tuğilgansiz, oilangizdagilarning kinoga aloqasi bormi, bu sohaga qanday qilib qiziqib qolgansiz?
– Birinçi navbatda, mening personamga e’tibor qaratganingiz uçun rahmat. Xöp, savolga kelsak, ha, men asli özbekman. Lekin toza özbek emasman, metisman. Onam tatar, otam özbek, bundan taşqari, avlodimizda tojik, boşqird, mişarlarning ham qoni bor. Umuman olganda, men “kokteyl”man. Ha, rus tilida yaxşi gaplaşa olaman, lekin rus emasman.
Ota-onam kinosanoatga umuman aloqador insonlar emas. Ular muhandislik sohasida birga tahsil olişgan va turmuş qurişgan. Qisqa qilib aytsam, oilamiz oddiy, öqimişli insonlardan iborat, ota-onamning kasbi muhandis. Oilamizdan faqat men kino sohasidaman.
Mavzuga oid
Bu yönalişga bölgan qiziqişim bolaligimdan boşlangan. Öşa vaqtlarda filmlarni körib, bolalar maydonçasida öyin tariqasida uni takrorlaşga urinardik. Men asosan rejissyor yoki operator vazifasida bölardim, qolganlar esa aktyorlar jamoasi sifatida işlardi. Öşanda ham aniq kinosanoatda işlayman deb aytmaganman, şunçaki şunday qiziqiş bölgan xolos.
Umuman olganda, men bolaligimdan ijodkor bölganman, çizişni, kitob öqişni yoqtirardim. Hatto, juda köp kitob öqiganman ham. Lekin kinoga tuşib qolişim bu bilan boğliq emas, faoliyatim aktrisalikdan boşlangan. Yuzimdan kinoga mos deb suratga oliş jarayonlariga taklif qilişgan. Şu bilan mana şu kinoga kirib qolganman.
Bilasizmi, “s’yomka”dagi barça jarayonlarni körgaç, menga u yoqdi, soha öziga jalb qila boşladi. Şu sabab kinoaktrisa sifatida işlaşda davom etdim, teatrga qiziqardim, işim uçun hatto “Ilhom” teatriga borib öqidim ham. Keyinroq kinoning yaraliş jarayoniga töliq guvoh bölib, kuzatgaç, bu narsa aynan meniki ekanini, qolganlardan köra şunga köproq qiziqişimni angladim. Ya’ni noldan boşlab kinoni suratga olib, uni yiğiş – kadrda köriniş, rol ijro etişdan köra qiziqroq ekanini bildim.
– Özi qançadan beri bu sohadasiz?
– Menimça, 10 yilça bölib qoldi. Töğrisi, hozir buni aniq aytolmasam kerak. Boşida şunçaki kino-kino öynab yurgan bir qizaloq, keyin esa suratga oliş maydonçalarida kofe, çoy taşib yuradigan, hamma unga “hey, bu yerdan qoç, xalal berma”, deb baqiradigan qiz edim. Bilasizmi, birgina suratga oliş maydonçalarida böliş uçun hatto bepul işlab bergan vaqtlarim bölgan. Şunçaki qiziqqanim uçun ham bunga rozi bölganman.
– Gulnora, özingiz suratga olgan ilk filmni eslay olasizmi?
– Men olganimmi? Hmm... Birinçi marotaba suratga olgan filmim, bilasizmi, maksimal ravişda “rasvo” edi. Yöq, “rasvo” demaylik, bunday deyiş notöğri. Birinçi marotaba olgan filmim... Nima desam ekan, noprofessional edi. Öşanda şunçaki döstlarimiz bilan yiğilib, kino olişga uringandik. Hatto, buning uçun pul yiğib, kamera ham sotib olgandim. Bu oddiy videokamera edi, fotoapparat ham, professional videokamera ham emasdi, taxminan 300 dollarga sotilardi. Kamera sotib olgaç, unda kinoni suratga olganmiz. Erta tongda soat 6da turib, jangovar film yaratişga uringanmiz. Hatto, “s’yomka” jarayonlarida muştlaşuv ham bölgan. Töğrisini aytsam, buni eng kulgili filmim deb bilaman.
– Tuşunişimça, öşa vaqtlarda siz heç qayerda öqimagansiz, töğrimi?
– Yöq, albatta. Bizda film olişga istak bölgan xolos. Böldi... Biz jarayon uçun maxsus çiroqlar ham olib kelib, uni soatlab uşlab turganmiz. Umuman olganda, bunga juda jiddiy yondaşganmiz, kino olişga munosabatimiz jiddiy bölgan. Öşanda kinoga suratga tuşib yurgan vaqtlarim edi, lekin rejissyor sifatida hali heç qanday professional suratga oliş maydonçalarida bölmagan, heç kim bilan işlamagan paytim bölgan.
Bilasizmi, kinoda bir qizni avtomobilning orqa yukxonasiga solmoqçi bölganmiz. Tasavvur qiling, kameramiz juda kiçkina edi, biz esa qizni yukxonaga solişimiz kerak. Ya’ni “s’yomka” bölayotgani sezilmaganidan mahallada yaşovçilar kelib, qizni qutqarmoqçi bölişgan. Muştlaşuv bölib ketişiga sal qolgan. Keyin avtomobilning aylanişini ham suratga olganmiz, bu ham qiziq bölgan. Öşanda viloyatda edik, jarayon bir qişloqda bölgan, tepalikda odamlar kuzatib tomoşa qilişgan. Birinçi filmni suratga oliş şunaqa qiziq ötgan, ha, birinçidayoq juda ajoyib tajribani ötkazganmiz, rostan ham dastlabki işimni janrlardan boşlaganman, şunda ham jangovar film bölgan.
– Ana endi “One baby dollar” loyihasi haqida gapirib bersangiz. Dunyoga maşhur amerikalik yozuvçi, “dahşatlar qiroli”ning hikoyasini filmga aylantiriş huquqini 1 dollarga sotib oldingiz. Mana şu jarayon haqida aytib berasizmi?
– Kinosanoatga kirib kelganimga ança vaqt bölgaç, “Özbekfilm”ga tuşib qolganman. Öşanda közlarim katta-katta bölib ketgandi. Hamma tajribali aktyor-aktrisalar, rejissyorlar ötib ketişyapti, bu yerda esa men qandaydir mavzuga aloqasi yöq insondek edim. Xabaringiz bölsa, “Özbekkino”ning özida emas, uning huzurida öqitadigan kurslar bölar edi. Öşa vaqtlarda rahmatli Şuhrat Abbosov imtihonlarni ötkazib, yoşlarni qabul qilardi. Men ham şu kursga öqişga kirganman.
Mana şu öqiş davomida Raşid Malikov bizga dars ötardi. Kurs davomida Raşid aka Stiven King va uning dasturlari haqida köp gapirib bergan. Lekin men unça ham qiziqmagandim, çunki arziş yoki arzimasligini bilmagandim. Ammo keyinroq baribir loyihada qatnaşib körişga qaror qildim va Stiven Kingning bir hikoyasini tanlab, rejissyorlik qaraşlarim haqida yozdim. U yerda atigi 20 taça hikoya bor edi, köpçilik bu yozuvçi hamma asarlarini barça uçun dasturga qöyadi deb öylaydi, lekin adaşişadi, çunki bunday emas.
Stiven Kingning 1 dollarga sotib olib, filmlaştiriş mumkin bölgan ma’lum bir asarlar röyxati bor. Yoş kinematograflarni qöllab-quvvatlaş uçun u şu narsaga ruxsat bergan. Men mana şu röyxatda özimga yaqinroq bölgan bitta hikoyani tanlab oldim va uni filmda qanday körsatişim, Özbekistonda uni suratga oliş qanday ötişi haqida batafsil yozib, poçta orqali xatni yubordim. Stiven menga javob yuborişiga umid ham qilmagandim, lekin javob berişdi.
Menga aloqaga çiqişdi, şartnomani yuborişdi. Şartnomada qöyilgan talablardan biri – ularga tölanadigan bir dollarning qoğoz variantini poçta orqali yuboriş edi. Ha, bu qat’iy va şart bölgan talab edi. Menimça, Stivenning javoni yoş kinoçilarning bir dollariga tölib ketgan bölsa ham kerak.
Uning yana bir talablardan biri bu – filmning diskka yozilgan şaklini poçta orqali yuboriş edi. Bilmayman-u, lekin bu DVD disk bölişi kerak edi. Stiven Kingning özi – bir qiziq odam. Ba’zilar özining dunyosiga ega, örmonda joylaşgan uyida yaşaydigan inson deyişadi. Balki katta ehtimol bilan şu sabab ham ajoyib körinar.
Xullas, qoğoz dollar va DVD disk şartnomaning talabi sifatida kiritilgandi. Tayyor filmni şundoqqina qandaydir kinofestivalga emas, avvaliga Stiven Kingga yuboriş ham belgilangandi. U hatto şartnomani buzişi ham mumkin. Agar muallifga nimadir juda yoqmay qolsa, u aloqaga çiqadi va şunçaki “yöqoting”lar deydi. Şu bilan katta mehnat ötmay qoladi. Ya’ni King şunday odamki, u katta mablağlar evaziga suratga olinişi kerak bölgan film loyihalarini ham xotirjamlik bilan töxtata oladi. Ha, uning dasturi şunday.
Lekin Stiven King blan işlaşning ijobiy tomonlari ham bor. Agar işlaringiz uning e’tiboriga tuşsa, keyinçalik u bilan jiddiyroq loyihalar qiliş imkoniyati tuğiladi. Xuddi bir paytlar suratga oliş maydonçalarida kiçkina odam hisoblangan va hozirda maşhurlikka erişgan rejissyor Frenk Darabont bilan bölganidek. Bularga “Şouşenkadan qoçiş”, “Yaşil maskan” kinolarini misol sifatida keltiriş mumkin. Umuman olganda, Stiven King bilan boğliq voqea şunday sodir bölgandi.
– Özi aslida bu yozuvçi kinorejssyorlar bilan neça pulga şartnoma tuzadi? Soliştiriş uçun aytib ketolasizmi?
– Töğrisi, Kingning kinorejissyorlar bilan neça pulga şartnoma qilişini bilmayman. Lekin şuni aniq bilamanki, bu juda qimmat turadi. Agar xudo körsatmasin, uning hikoyasini ruxsatisiz olib, vizuallaştirişsangiz, yozuvçi şunday katta miqdorda jarimaga tortişi mumkinki, keyin şu pullarni tölaş uçun siz butun umr davomida unga işlab berişga majbur bölasiz.
Aniqroq aytganda, şartnomaning qiymati juda baland, filmlaştiriş huquqi taxminan 350 ming dollar atrofida bölişi mumkin. Harholda şunday deb öqib qolgandim, lekin bu aniq şunday summa deb aytolmayman. Çunki Stiven hamma bilan individual tarzda şartnoma tuzadi va işlaydi. Kimgadir arzonroq, kimgadir qimmatroq böladi. Bu hikoyaning hajmi va yoziliş murakkabligiga boğliq.
Bizning vaziyatimizda men 3-4 bet çiqadigan unça katta bölmagan hikoyani tanlagandim. U ham lekin arzon turmaydi, xuddi şu hajmdagi boşqa asar 1 dollar turmasligi ham mumkin. Menimça, film budjeti Kingning filmlaştiriş huquqi uçun beradigan ruxsatidan arzonroq bölsa kerak.
Intervyuning töliq şaklini yuqoridagi video orqali tomoşa qilişingiz mumkin.
Dilşoda Şomirzayeva tayyorladi.
Tasvirçi va montaj ustasi Şohruz Abdurayimov.
