Bozor iqtisodiyotiga zid: Fermerlarga xodimlar soni böyiça talab qöyilişi mumkin

Birinçidan, bu sohada faoliyat yuritayotgan fermerlarning işbilarmonlik kayfiyati keskin tuşib ketadi. Fermerlar esa respublikada umumiy röyxatga olingan tadbirkorlarning törtdan birini taşkil qiladi. 418 mingta röyxatdan ötgan tadbirkorlik sub’yektidan 90 mingdan ziyodi fermerlar, yana bir neça mingi MÇJ körinişida faoliyat yurityapti.

Ikkinçidan, bu loyiha töliq işga tuşirilsa, fermerlardan umumiy yillik 100 mlndan 200 mln dollargaça qöşimça soliq undiriladi. Bu fermerlarning rasmiy tan olingan sof faydasining 30-40 foizini taşkil etadi. Ya’ni respublika böyiça paxta/ğalla yalpi hosilining umumiy qiymatini taxminan 3 mlrd dollar deb olsak, şundan fermerlarning sof foydasi 300 mln dollar böladi. Endi şu sof foydaning katta qismini qöşimça soliq tölaşga yönaltiriş kerak böladi.

Özi bu yil suv soliği 250 foizga oşirildi. Keyingi yil suv tejovçi tizim örnatmagan fermerlar uçun bu körsatkiç 500 foizga oşiriladi. Bir kubasi 40 söm bölgan suv bu yili 100 söm, keyingi yili 200 söm böladi. Albatta, bu fermerlarni suvdan oqilona foydalanişga undaş va suv barça iste’molçilarga yetib borişi uçun qilinyapti, lekin bu ham xarajat. Misol uçun, bir gektarga STT örnatiş 25 mln. Undan taşqari, har yili bir gektar uçun örtaça 2-3 mln sömga tomçilatiş şlanglari va plyonka sotib olişi kerak.

Hozirda hukumat tomonidan eksportni jadal rivojlantiriş siyosati ketmoqda, qişloq xöjaligi mahsulotlarimiz eksportbop bölişi uçun narx ham nisbatan arzon bölişi kerak. Narxni arzonlaştiriş uçun iş jarayonlarini optimallaştiriş, köproq yangi texnologiyalardan foydalanişimiz kerak. Sodda qilib aytganda, oddiy misol, paxtaçilikda qöl terimidan kombayn terimiga ötişga majburmiz.

Siyosat özgara boşlagani bois iqtisodimiz ham ösdi, şu bilan birga, qöl mehnatining narxi ham oşdi. Lekin ayrim mas’ullar xuddi eski zamonning “planovaya ekonomikasi”da qolib ketganday tasavvur uyğotmoqda, “gosplan”dan çiqqan rahbarlar siyosati özini oqlamagani – tan olingan fakt.

Bu loyiha işga tuşgan taqdirda, korrupsiyaning oşişi ehtimolini Antikorrupsiya agentligi ham ekspertiza qilsa yaxşi bölar edi. Bundan taşqari, iqtisodçilar yaxşi biladiki, soliq yuki qança oşsa, Lafer qonuniga köra soliq tuşumlari şunça kamayadi. Endi bir muddatlik soliq yiğimi deb, sohani stressga tuşiriş qançalik töğri bölişini taroziga qöyişni iltimos qilamiz.

Bundan taşqari, Adliya vazirligidan ham taklif etilayotgan loyiha Konstitutsiya, qonun va kodekslarga mosligini örganib, natijasi e’lon qilişini iltimos qilamiz.

***

Xulosa örnida

Ma’lumki, bir paytning özida ikkita stulda ötirib bölmaydi – soğlik va ba’zida hayot uçun xavfli. Bozor iqtisodiyotini tanlagan mamlakatlarda mas’ul şaxslar buni tuşunmoği şart, aks holda mamlakat iqtisodiyotining “paylari yirtilib ketadi”. Çunki bozor tamoyillarini örnatiş bilan birga, eskirgan rejali iqtisodiyotni joriy qilib bölmaydi.

Ha, Özbekiston şaroitida qişloq xöjaligida imkoni boriça köproq odamni band qiliş lozim – vaziyat şuni taqozo qiladi. Ammo bu bozorga xilof harakatlar bilan qilinmasligi kerak.

Şokir Şaripov tayyorladi.