Xörozqand çet elniki desa... Yoxud milliy geoportal bölaturib, xorijnikiga valuta sarflanyapti
|20:35 / 12.08.20256 4519 min
Obektiv axborotsiz töğri qarorlar qabul qilib bölmaydi. Axborot asri esa ma’lumotlar bilan işlaşni karrasiga osonlaştirdi. Kun.uz Prezident administratsiyasi huzuridagi Strategik islohotlar agentligi Delivery Unit ofisida bölib, jamoa amalga oşirgan işlar bilan tanişdi. Savol uyğotgan jihat – katta hajmda ma’lumot bazasi töplanib, uni vizuallaştiriş böyiça işlar qilinganiga qaramasdan, davlat idoralari xorijiy servislarning pulli xizmatidan foydalanyapti.
Tasavvur qiling, barça ma’lumot şundoq kaftingiz ustida: qayerda qança maktab va boğça bor, hojatxonasi qanaqa, qayerda yöllar yaxşi, qayerda yomon, qaysi qişloqqa suv borgan, qaysiga bormagan, mansabdorlar qayerda qança davlat pulini ömaryapti... Oxirgisini oşirib yubordim – bunaqa imkoniyat hali yöq.
Ammo ançagina ma’lumotlarni bir joyga yiğib, şundoq kartaga qarab körib turiş mumkin. Bu qayerda şaroitni yaxşilaş kerakligini bilib turiş imkoniyatini beradi. Mahallangizda qaysidir şaroit yomon bölsa, şundoq körinib turadi. Agar mahallangiz “yaxşi” qilib körsatilgan bölsa, siz bu resursga kirib “yöq, bu yerda yolğon yozilgan” deb yozişingiz mumkin. Qaror qabul qiluvçilarga töğri qarorlar qabul qiliş imkoniyatini beradi bu.
Prezident apparati qoşidagi Delivery Unit aynan şu iş bilan – Özbekiston böylab nima, qayerda, qaçon – köplab ma’lumotlarni bir joyga yiğib, şundoq kartaga qarab bilib turiş imkoniyatini yaratiş böyiça iş olib bormoqda. Jamoa mehmoni böldim va savollar berdim.
Farhod Omonov, ma’lumotlar tahlilçisi: Geoportalning asosiy maqsadi — budjetdan ajratilayotgan mablağlarni ijtimoiy obektlarga töğri yönaltiriş va uni baholaş. Qançalik mablağlar töğri ajratildi, obektlar holati qanday – şular töğrisidagi umumiy ma’lumotlarni şakllantiriş uçun ma’lumotlarni yiğdik. Nafaqat maktab, boğça, soğliqni saqlaş va sport obektlari töğrisidagi ma’lumotlarni. Birinçi marta geografik axborot tizimi bilan boğlangan platforma şakllandi.
10164 ta maktab va filiallar geografik joylaşuvi böyiça kadastr ma’lumotlari bilan birlaştirildi. Maktablarga doir viloyatlar kesimida sörovnoma işlab çiqdik, maktab direktorlari uçun alohida platforma qildik. Direktorlar login-parol bilan kiradi va özining maktabi töğrisidagi infratuzilmaga oid ma’lumotlarni kiritadi.
Mavzuga oid
Undan taşqari, biz “Real holat” degan Telegram-boti orqali aholidan ma’lumotlarni jamladik. Nafaqat maktab yoki infratuzilmaga oid, balki yöllarning qoplamasi, içimlik suv va kanalizatsiyaning holati, suv ta’minotidagi billing töğrisidagi ma’lumotlarni töpladik.
Alohida sayt ham bor vazirlik idoralariga ma’lumotlarini nazorat qiliş va köriş, tahlil qiliş uçun.
140 dan ortiq har xil indekslarimiz bor. U nima ma’lumot beradi? Undan asosiy közlangan maqsad — masofadan zondlaş orqali aholining özgarişini biliş. Ikkinçisi – sputnikdan olingan snimkalarga işlov beriş orqali yaşillik zonalarimiz qaysi tomonga ketyapti, quriliş qaysi tomonga köproq siljiyapti degan savollarga javob oliş. Şunga qarab, kelajakda maktablarni quriş, rejalaştiriş işlarini töğri amalga oşiriş uçun möljallangan.
Resursimiz dizayni ustida ham hali alohida işlayapmiz.
Quduq bor, maktab bor. Suvni ölçaşimizda bizga eng kerakli böladigan narsa — balandlik töğrisidagi ma’lumot. Ya’ni ikkita obektning örtasidagi balandlik yoki yöl davomidagi balandliklarning özgarişi hisobiga ertaga tortib ötadigan quvurlarning aniq hisobini qiliş uçun bizga eng kerakli böladigan narsa şu model.
Sayt oktyabrdan töliq işga tuşganda, biz uni OneID tizimi bilan integratsiya qilamiz. Fuqarolar özi kirib, har bitta maktab böyiça ma’lumotlarni köradi: içimlik suv va kanalizatsiya markazlaşganmi? Öz farzandi öqiydigan maktab borasida şubha bölsa, ma’lumotga kiradi va fikrini kiritadi.
Sörovnoma çiqadi. Öşa sörovnomani töldiradi. Biz ularni jamlaymiz, maktablardan ham jamlagan ma’lumotlarimizni tahlil qilamiz. Ma’lumotlarni birlaştirib, aniqlik kiritamiz.
Asosiy maqsad — fuqarolar maktablarga ajratiladigan mablağlarni, umumiy ta’mirlaş jarayonlarini – hammasini körib, öz fikrini bildiriş imkoniyatini yaratiş.
Nariman Ahatov, loyihalar boşqaruvi böyiça mutaxassis: Geoportalimizning bir tamoyili – aholi iştirokini ta’minlaş. Bu orqali ma’lumotlarni validatsiya qilişimiz mumkin böladi. Aholi özining maktabi haqida ma’lumot xato ketyaptimi, uşbu ma’lumotni izohlaşi mumkin böladi.
Inson omilini yanada kamaytiriş maqsadida içki sun’iy intellekt tizimini, lokal LLMʼni özimiz tuzib çiqyapmiz.
Aziza Umarova, Delivery Unit koordinatori: Jamoamiz – 7 kişi. Kiçkinagina, lekin jonkuyar jamoamiz bor. Asosiysi, davlat uçun qimmatga tuşmagan bu loyiha, heç qanaqa grant yoki kredit mablağlari orqali qilinmadi. Olayotgan iş haqimiz va bizga ajratilgan kuçli bitta kompyuter – xarajatning hammasi şu.
Yiğilgan ma’lumotlar budjet bilan boğlangan bölişi kerak. Bu degani, keyinçalik investitsiya dasturlari qabul qilinayotganda, ijtimoiy sohadagi investitsiyalar, albatta, mana şu ma’lumotlarga asoslanib rejalaştirilişi kerak. Hozirda hokimlar taklif bilan çiqişadi yoki qanaqadir taşrif doirasida maktab, boğçalarni kiritişadi dasturga. Lekin bu hokim takliflariga asosan emas, öşa maktab, boğça, poliklinika özi oxirgi marta qaçon dasturlarga kirgan edi – şunga qaralişi kerak. Masalan, ba’zi bir joylarda 40 yildan oşiq heç qanaqa remont-ta’mirlaş işlari olib borilmagan obektlarni topdik.
Yoki masalan, ba’zi tuman markazlarida bitta obekt uç, tört, beş marta dasturlarga kirgan. Lekin sal nariroqqa yursangiz, nariroq deganim, bir yarim soat va undan köp yursangiz, hammasi qip-qizil: biror marta kirmagan programmaga. Çunki na hokimlar boradi u yerga, na Toşkentdan boradigan komissiya e’tibor beradi, uzoq joy.
Şunga öxşagan paradoksal vaziyatga faqat bitta antidot bölişi mumkin: bu — raqamlaştiriş. Undan taşqari, obektiv ma’lumotlar yiğilgan bölişi kerak.
Ikkinçi juda ham muhim masala — öşa xaritada bölgan ma’lumotlar, masalan, keyingi etapda qaysi joyda maktab qurilişi kerak degan savol paydo bölsa, albatta, bu ham obektiv bölişi kerak. Demak, öşa reja tuzayotganda aholi soni qançalik ösyapti, migratsiya qanday ta’sir qilyapti, iqlim özgarişi, özgariş evaziga odamlar köçib ketmaydimi 20 yildan keyin – hammasi hisobga olinişi kerak?
Şu hammasini jamlab, strategik rejalaştiriş kerak böladi. Bitta umumdavlat yondaşuvini şakllantirib, tahlil qiliş kerak böladi. Öylanmagan qarorlarga kelmasligimiz kerak. Öylaymizki, asosiysi geoportal moliya bilan integratsiya qilingan holda, kelajak investitsiya dasturlariga asos bölib xizmat qilişi kerak, bölajak rejalaştiriş uçun kömakçi bölişi kerak.
Ba’zi vaziyatlar bölib turadi: investitsiya dasturidan çiqqan obektlar suvsiz qolib ketadi. Qaşqadaryoda bitta maktabga dasturdan çiqqandan keyin olti oy elektr energiyasi ulanmagan edi... Şunga öxşagan muammolarni kiçkina bitta tumanda turib, Toşkentga yetkazişga heç qanaqa imkoniyat bölmaydi. Lekin geoportal orqali aloqaga çiqib, xabarni vaqtida beriş mumkin böladi.
Dilfuza Aniyozova, jamoat salomatligi böyiça mutaxassis: 3 mingdan ortiq soğliqni saqlaş muassasalarida xatlov ötkazdik. Qaysi tibbiyot muassasasida qanaqa jihozlar mavjudligini biliş uçun xatlov jamoasini jönatiş, avvalambor, mablağ nuqtayi nazaridan katta yuklama, ikkinçidan, uzoq muddat talab qiladi. Mablağlar iqtisod qilindi. Şu bilan birga qaysi muassasada neça dona uskuna işlaşini bildik.
Hasanboy Bagbekov, GIS böyiça mutaxassis: Geoportalimiz orqali maktablarning, masalan, issiqlik energiyasi bilan ta’minlangani haqida ham ma’lumot olsak böladi. Yoki qaysi maktabning kotyoli qanaqa, gaz bilan yonadimi yoki kömir bilan, qaysi maktabda öquvçi soni köp, qaysi maktabda öquvçi soni kam.
____________________
Bu jamoa katta işni bajargan, qarz yoki grantlarsiz. Ammo hozirda bu – özimizning mahsulotni işga soliş örniga, davlat idoralari xorijiy resurslar xizmatini pulga sotib olib foydalanmoqda. Unda özimizning muhsulotni yaratişning nima keragi bor edi?
