Ukraina NATO diqqat markazida: 35 mlrd yordam va havo hujumidan mudofaa inqirozi

Grenlandiya inqirozidan keyin NATOdagi ittifoqchilar Ukrainani kun tartibining markaziga qayta olib chiqdi. Unga 35 milliard dollarlik qurol-yarog‘ va’da qilindi, ammo to‘suvchi raketalarning o‘ta tanqisligi sabab ukrain shaharlari hali ham xavf ostida qolmoqda. Bryusseldagi ikki kunlik uchrashuvlar aynan Ukrainaga bag‘ishlandi: avval YeI mamlakatlari mudofaa vazirlari kengashi, so‘ng NATO mamlakatlari mudofaa vazirlari yig‘ini bo‘lib o‘tdi, uning doirasida ham NATO—Ukraina kengashi, ham Ukraina mudofaasi bo‘yicha aloqa guruhi (“Ramshtayn” formati) to‘plandi. Deyarli barcha asosiy bahslar to‘g‘ridan to‘g‘ri yoki bilvosita Kiyevning frontdagi ehtiyojlari va kelajakda Ukraina xavfsizligini ta’minlash masalalari bilan bog‘liq bo‘ldi.

Yaqindagi transatlantik kelishmovchiliklar fonida bu nafaqat Yevropaning asosiy mavzusiga — Ukrainani qo‘llab-quvvatlash va Rossiyani tiyib turishga namoyishkorona qaytishdek ko‘rindi, balki Moskva tomonidan Ukraina energetika infratuzilmasini yo‘q qilishga qaratilgan keng ko‘lamli kampaniyaga kechikkan javob ham bo‘ldi.

Bu Bryusselda Ukraina mudofaa ishlari bo‘yicha yangi vaziri Mixail Fedorovning ilk rasmiy chiqishi edi. Ikki kun davomidagi yig‘ilishlar orasida u yevropalik hamkasblari bilan bir qator ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazdi, ammo matbuot oldiga faqat bir marta — “Ramshtayn” yig‘inidan keyin NATO shtab-kvartirasida chiqdi.

Matbuot anjumani odatdagidan farqli bo‘ldi: Fedorovga nafaqat aloqa guruhini bir yildan beri boshqarib kelayotgan Germaniya va Buyuk Britaniya mudofaa vazirlari, balki NATO bosh kotibi Mark Ryutte ham qo‘shildi. Uning yakunlovchi brifingda ishtirok etishi tasodifiy emas edi: endi alyans “Ramshtayn” formatida to‘planadigan harbiy yordamni muvofiqlashtirishda yetakchi rol o‘ynamoqda, bu formatga 50 dan ortiq davlat kiradi.

Ryutte Fedorovni mudofaa sohasidagi “texnologik inqilob” yetakchisi sifatida maqtab, u o‘z jamoasi bilan “harbiy innovatsiyalar oldingi chizig‘ida” turganini aytdi. Bu iboralar shunga ko‘ra ahamiyatliki, NATO bosh kotibi Ukrainani faqat yordam oluvchi yoki hatto Yevropani himoya qiluvchi sifatida emas, balki alyans uchun innovatsiyalar manbai sifatida ham ko‘rsatmoqda.

O‘z navbatida Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius Fedorovga shunday murojaat qildi: “Siz aloqa guruhining ilk yig‘iniga o‘z shaxsiy hissangizni kiritdingiz. Bu aynan men sizdan kutgan narsa — biz 2024 yildan beri tanishmiz”. Pistorius jurnalistlarga Fedorov bilan u hali Ukraina Raqamli transformatsiya vazirligini boshqargan paytdayoq muloqot qilganini eslatdi. U bu detalni Ryuttedek, Ukraina mudofaadagi yangi yondashuvini — ma’lumotlar, texnologiyalar va yechimlarni tez joriy etishga tayanuvchi usulni ta’kidlash uchun keltirdi.

Darhaqiqat, keng siyosiy bayonotlar o‘rniga Fedorov 2025 yil uchun 18 ta tartiblangan mudofaa loyihasini taqdim etdi. “Biz shunchaki ko‘lamni oshirmayapmiz — biz hamkorlarni frontda sinovdan o‘tgan, front chizig‘ini o‘zgartirayotgan texnologiyalarga investitsiya kiritishga taklif qilyapmiz”, — dedi u. Vazir shuningdek Mudofaa vazirligi ishini tezlashtirish va samaradorligini oshirishga qaratilgan islohotlar haqida hamda “yangi mudofaa modeli”ni yaratish haqida gapirdi.

“Biz faqat ehtiyojlarni emas, yechimlarni ham olib kelyapmiz. Ukraina NATOga real vaqt rejimidagi ma’lumotlar va noyob mudofaa ekspertizasini taklif qiladi”, — deb ta’kidladi Fedorov.

Hatto Rossiya uchun urush qiymatini ham statistika tiliga o‘girdi: bir oyda o‘ldirilgan va yaralanganlar bo‘yicha 35 ming tasdiqlangan yo‘qotish va bu ko‘rsatkichni har oy 50 mingga yetkazish maqsadi.

Bu hisob-kitoblar ortida shafqatsiz voqelik bor: ukrain shaharlari muntazam ravishda Rossiyaning havo zarbalari ostida qolmoqda. So‘nggi oylarda Rossiya qishni qo‘shimcha qurol sifatida ishlatgan holda ukrain shaharlari va muhim infratuzilmaga hujumlarni keskin kuchaytirdi.

NATO ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda Moskva taxminan 55 mingta hujumkor dron uchirgan — bu bir yil avvalgidan deyarli besh barobar ko‘p. Shu bilan birga, Ukraina hududlariga ballistik va qanotli raketalar, shuningdek uzoq masofali dronlar bilan berilgan aviazarbalar soni ikki barobardan ham ko‘proq oshgan.

Alyansning Bryusseldagi brifingida yuqori lavozimli vakil Rossiya harbiy ahamiyatga ega bo‘lmagan fuqarolik energetika obektlariga zarba berishni davom ettirayotganini qayd etdi. NATOda ta’kidlanishicha, Rossiya kampaniyasining maqsadi aholini elektr va issiqlikdan mahrum qilish, shuningdek transport va turar joy hududlariga zarba berishdir. Aslida, Ukraina havo mudofaasi sohasida favqulodda holatni boshdan kechirmoqda — Bryusseldagi ushbu ikki kunlik muhokamalardan eng aniq operativ signal ham shu bo‘ldi.

Amerika qurollarini xarid qilish mexanizmi — PURL — doirasida Niderlandiya, Buyuk Britaniya, Norvegiya va Shvetsiya kabi ittifoqchilar Ukraina uchun havo hujumidan mudofaa tizimlari va raketalar, boshqa ustuvor qurollarni sotib olishga yuzlab million yevro ajratishini e’lon qildi. Biroq barcha darajada ochiq tan olindi: eng katta “tor joy” aynan Patriot tizimi uchun PAC-3 to‘suvchi raketalaridir.

Mixail Fedorov ularning tanqisligi tanqidiy darajada ekanini ochiq aytdi — ular ballistik nishonlarni urib tushira oladigan yagona raketalar hisoblanadi. “PAC-3 — ballistikaga qarshi yagona ishonchli qalqon”, — deb ta’kidladi vazir matbuot anjumanida va hamkorlarni o‘z zaxiralaridan qo‘shimcha raketalarni zudlik bilan berishga chaqirdi.

12 fevralga o‘tar kechasi Ukraina eng yirik ballistik hujumlardan biriga duch keldi — Rossiya kamida 24 ta raketa uchirdi. Shundan so‘ng Boris Pistorius “Ramshtayn” uchrashuvida g‘ayrioddiy qadam tashladi: “Yig‘ilish oxirida men Germaniya Ukrainaga qo‘shimcha beshta PAC-3 to‘suvchi raketa yetkazib berishini taklif qildim — agar boshqa ittifoqchi davlatlar jami 30 ta PAC-3 raketani bersa. Biz hammamiz bilamiz: gap inson hayotini saqlab qolish haqida ketyapti. Bu haftalar yoki oylar emas — kunlar masalasi”, — dedi u.

NATO bosh kotibi Mark Ryutte Ukraina “havo mudofaasini zudlik bilan kuchaytirishga muhtoj” ekanini bir necha bor ta’kidladi. U Kiyev uchun o‘ta muhim qurol-yarog‘ va moliyalashtirish oqimi to‘xtab qolmasligiga ishontirib, “menga ishoning”, dedi va ittifoqchilarni tanqisliklarni yopishda faolroq ishtirok etishga chaqirdi.

Aloqa guruhi yig‘ilishi yakunlariga ko‘ra, ittifoqchilar 2026 yilda Ukrainaga 35 milliard dollar harbiy yordam ko‘rsatish bo‘yicha majburiyatlar haqida e’lon qildi. Bu summani Buyuk Britaniya mudofaa vaziri Jon Xili, Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius aytdi, shuningdek Ukraina mudofaa vaziri Mixail Fedorov ham tasdiqladi. “Bugungi ‘Ramshtayn’ ehtimol butun tarixidagi eng muvaffaqiyatlilaridan biri bo‘ldi. Aytmoqchimanki, bu yil uchun 35 milliard yordam tasdiqlangani haqida raqam aytildi”, — dedi u. Gap format ishtirokchilari davlatlarining umumiy majburiyatlari haqida ketmoqda, ammo vazirlardan hech biri tafsilotlarni keltirmadi.

Bryusselda istiqbolli summalar va konstruktiv takliflardan tashqari yana bir muhim signal ham yangradi — ittifoqchilar birligi haqida. Ukraina bo‘yicha aloqa guruhi ishtirokchilari “har qachongidan ham birlashgan va qat’iyatli”, deb hisoblaydi Buyuk Britaniya mudofaa vaziri Jon Xili. “Biz 2026 yilni urush tugaydigan yilga aylantirishga intilyapmiz”, — dedi u.

Birlikka urg‘u Mark Ryuttening so‘zlarida ham yangradi: u mazkur vazirlar uchrashuvini 2010 yildan buyon alyans yig‘inlarida ishtirok etgan butun davri ichidagi eng burilish nuqtalaridan biri, deb atadi. Uning aytishicha, “NATO Ukraina tomonida qat’iy turibdi”, chunki “ularning xavfsizligi o‘zaro bog‘liq”. “Ittifoqchilar birlashgan — Ukrainani qo‘llab-quvvatlashda ham, alyans hududining har bir santimetrini himoya qilishga bo‘lgan qat’iyatida ham”, — deb ta’kidladi bosh kotib.

Bryusseldagi uchrashuvlar shuni ko‘rsatdiki: Ukraina NATO va YeI a’zolari uchun markaziy mavzu bo‘lib qolmoqda. Gap faqat zudlik bilan qurol yetkazib berish haqida emas, balki Yevropaning uzoq muddatli xavfsizlik arxitekturasi haqida ham ketmoqda.