Ijtimoiy tarmoqlardagi «dipfeyk» firibgarliklar rekord darajaga yetdi

Internet va’dalarga to‘la: «tez boylik orttirish» sxemalaridan tortib, bir necha klik orqali ideal juftni topishni taklif qiluvchi tanishuv ilovalari va ideal dam olish haqidagi foydali takliflar. Ammo bu imkoniyatlarning barchasi bilan birga, aldanib qolish ehtimoli ham paydo bo‘ladi va soxtalashtirish tobora takomillashib borgani sayin, onlayn firibgarlik oqibatida yo‘qotilgan pullar miqdori ortib bormoqda.

Kiberxavfsizlikka ixtisoslashgan SkyShark kompaniyasining yangi tadqiqotiga ko‘ra, 2025 yilda dipfeyklar bilan bog‘liq firibgarlik oqibatida odamlar butun dunyo bo‘ylab taxminan 1,1 milliard dollar yo‘qotdi. Bu 2024 yilga nisbatan uch baravar ko‘p, deyiladi Euronews maqolasida.

Ushbu yo‘qotishlarning 80 foizdan ortig‘i ijtimoiy tarmoqlarga to‘g‘ri keldi, eng mashhur platformalar Facebook, WhatsApp va Telegram bo‘ldi.

Dipfeyk firibgarligining eng daromadli usullari firibgarlik sarmoyalarini targ‘ib qilish uchun mashhur odamlardan tortib biznes va moliya yetakchilarigacha soxtalashtirilgan video va audio elementlarni o‘z ichiga oladi.

2025 yilda Yevropa siyosatchilari ham bu sxemalardan chetda qolmadi. Masalan, videolardan birida Polsha prezidenti Karol Navrotski nutqi soxta investitsiya platformasini reklama qilayotgandek taassurot qoldirish uchun o‘zgartirilgan.

Yozda tarqalgan yana bir soxta videoda Germaniya kansleri Fridrix Mers ommani investitsiya platformasiga obuna bo‘lishga chaqirgan, bu esa iste’molchilar huquqlarini himoya qilish tashkilotlarini soxta video haqida bong urishga majbur qildi.

Shuningdek, ishqiy munosabatlar sohasidagi firibgarlik holatlari ko‘payib bormoqda, bunda firibgarlar jabrlanuvchilar bilan soxta ishqiy munosabatlarni yaratish uchun haqiqiydan ajratish qiyin bo‘lgan video va audio yozuvlardan foydalanmoqda. Firibgarlar o‘z qurbonlarini haqiqiy munosabatda ekanlikligiga ishontirgach, odatda ulardan shoshilinch tibbiy muolajalar uchun pul so‘raydi. Romantik firibgarlar o‘z qurbonlarini firibgarlik investitsiya sxemalariga ham jalb qiladi.

Fransiyada 2025 yil boshida bir ayolning hikoyasi keng tarqaldi, u aldov orqali mashhur aktyor Bred Pitt deb o‘ylagan erkakni sevib qolishga majbur bo‘lganini aytdi.

Aslida ayolni bir guruh firibgarlar aldadi, ular Hollivud yulduzi og‘ir kasal ekani va tibbiy muolajalar uchun pul kerakligiga ishontirgan, oqibatda u 800 ming yevrodan ko‘proq pul bergan.

Firibgarlar butun dunyo bo‘ylab faoliyat yuritayotgan bo‘lsa-da, ularning mintaqaviy markazlari G‘arbiy Afrikada (xususan, Nigeriya va Gana), shuningdek, Janubi-Sharqiy Osiyoda, jumladan, Kambodja, Myanma va Filippinda joylashgan.

Romantik firibgarliklardan ko‘rilgan zarar odatda investitsiya firibgarligi kabi katta emas, ammo maqsadli hujumlar qurbonlarga jiddiy ruhiy zarar yetkazishi mumkin, deb ta’kidlanadi maqolada.