Dunyo neft xaritasi: global ta’minot qaysi mintaqalarga bog‘liq?

Shu bilan birga, jahon taklifi asosan atigi ikki mintaqada jamlangan. Shimoliy Amerika va Yaqin Sharq birgalikda jahon neft qazib chiqarishining qariyb 60 foizini ta’minlaydi, bu esa ularning global energetika bozorlariga g‘oyat katta ta’sirini ko‘rsatadi.

Yangi infografikada EIA ma’lumotlari asosida 2025 yilda jahonda neft qazib chiqarishning mintaqalar bo‘yicha taqsimoti aks ettirilgan.

Shimoliy Amerika dunyodagi eng yirik neft qazib chiqaruvchi mintaqa hisoblanadi: 2025 yilda uning ulushiga global ishlab chiqarishning 29,9 foizi to‘g‘ri kelgan, bu esa kuniga o‘rtacha 31,8 million barrel demakdir. Bu hajmning katta qismi Amerika Qo‘shma Shtatlari hissasiga to‘g‘ri keladi, u yerda 2025 yilda neft qazib chiqarish rekord darajaga yetdi. So‘nggi yigirma yil davomida bu yerda ishlab chiqarish hajmi ikki barobardan ham ko‘proq oshdi, asosan slanets neftini faol qazib olish rivoji hisobiga. Kanada ham yangi rekord o‘rnatdi: 2025 yil dekabrida u yerda neft qazib chiqarish kuniga besh million barrelga yetdi.

Yaqin Sharq dunyoda neft qazib chiqaruvchi mintaqalar orasida ikkinchi o‘rinni egallaydi: 2025 yilda bu yerda kuniga taxminan 31 million barrel neft qazib olingan. Mintaqaning eng yirik ishlab chiqaruvchisi hamon Saudiya Arabistoni bo‘lib qolmoqda — kuniga 9,6 million barrel. Biroq 2025 yilda mamlakatda faol neft burg‘ulash qurilmalari soni so‘nggi 20 yildagi eng past darajaga tushdi, chunki energetika sohasiga investitsiyalar tobora ko‘proq tabiiy gaz qazib olishni rivojlantirishga yo‘naltirilmoqda. Kutilishicha, 2030 yilga borib gaz ishlab chiqarish 60 foizga oshadi. Eron 2025 yilda kuniga 3,1 million barrel neft qazib olgan bo‘lib, bu hali ham 2007 yilda qayd etilgan eng yuqori ko‘rsatkich — kuniga to‘rt million barreldan past. Shunga qaramay, Yaqin Sharq jahon neft bozorining asosiy kuchlaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2025 yilda bu mintaqa Afrika, Yevropa, Markaziy va Janubiy Amerika, shuningdek Osiyo-Tinch okeani mintaqasi birgalikda ishlab chiqargan xom neftdan ham ko‘proq neft qazib olgan.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi jahon neft savdosidagi eng muhim “tor yo‘lak”lardan biri bo‘lib qolmoqda: u orqali neft va neft mahsulotlarining global yetkazib berish hajmining taxminan 20 foizi o‘tadi. Amerika nefti eksportining atigi taxminan 7 foizi shu yo‘nalish orqali o‘tsa-da, Osiyo iqtisodiyotlari bu yetkazib berishlarga juda katta darajada bog‘liq: bo‘g‘oz orqali o‘tadigan barcha oqimlarning qariyb 90 foizi aynan shu tomonga yo‘naltiriladi. Yetkazib berishdagi ehtimoliy uzilishlardan himoyalanish uchun ko‘plab mamlakatlar strategik neft zaxiralarini yaratmoqda.

Xalqaro energetika agentligi a’zolari — jumladan, yevropalik importchi davlatlar, shuningdek Yaponiya va Janubiy Koreya — sof importning kamida 90 kuniga teng bo‘lgan zaxirani saqlab turishga majbur. O‘z navbatida, Xitoy dunyodagi eng yirik strategik neft zaxiralaridan birini shakllantirgan.