Abdulla Qodiriy tomda qor kurayotganida nega pöşt-pöşt deb turgan? “Zakovat”ning navbatdagi sonidan reportaj
|23:20 / 29.07.202227 28913 min
Şarq allomalari nimani oqibati kulfatga duçor qiluvçi soxta pulga öxşatgan? Yaponlar Koreyani bosib olganda nega davlat nomini Corea’dan Korea’ga özgartirgan? – “Zakovat” teleöyini yozgi mavsumining uçinçi öyinida qizlar jamoasi iştirok etdi.
Foto: Zakovat
Jamoa a’zolari (çapdan öngga):
Nodira Bahromova - filolog;
Nazokat Abdusaitova - Toşkent davlat pedagogika universiteti 4-bosqiç talabasi;
Nodira Turğunova - filolog (jamoa sardori);
Maysara Oçilova - Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi mutaxassisi;
Madina Mirzarahmatova - Özbekiston Milliy universiteti 4-bosqiç talabasi;
Muazzam Şoumarova - menejyer.
2022 yil yozgi mavsumining navbatdagi bahsida öyindan-öyinga kuçayib borayotgan qizlar jamoasi iştirok etdi. Bundan buyon jamoa öyinlarni yangi sardor – Nodira Turğunova boşçiligida olib boradi. Avvalgi sardor Madina Mirzarahmatova bilimdon sifatida öz imkoniyatlarini namoyiş etişga harakat qiladi.
1-raundda italyan skripkaçisi Paganini musiqasi haqidagi savol öynaldi. Musiqa eşittirilib, uning nomini topiş söraldi. Biroq qizlar töğri javob topa olmadi. Hisob – 0:1.
2-raundda şarq allomalari nimani oxir-oqibatda kulfatga duçor qiluvçi soxta pulga öxşatgan, degan savol tuşdi. Boşida javobdan uzoq variantlar aytilgan bölsa-da, keyinroq jamoa töğri variantga yetib bora oldi va hisob tenglaşdi – 1:1.
3-raund savoli Abdulla Qodiriyning tom kuraşdagi bir axloqiy harakati haqida böldi. Ötgan öyinda öz imkoniyatlarini namoyiş eta olmagan Muazzam Şoumarova bu safar jamoaga tasodifan qöşilib qolmaganini isbotladi va hisobni bilimdonlar tomoniga oğdirdi – 2:1.
Navbatdagi raund savolini ham bilimdonlar yengillik bilan topişdi. Yaponlar Koreyani bosib olganda nega davlat nomini Corea’dan Korea’ga özgartirgan, degan mazmundagi savolga töğri variant Nodira Bahromova tomonidan dastlabki soniyalardanoq aytildi. Hisob – 3:1.
5-raundda blits savollari tuşdi. Yoş özbek ijodkorlari kartinalarining nomini topiş haqidagi savollarning dastlabkisidayoq bilimdonlar muvaffaqiyatsizlikka uçradi. Hisob – 3:2.
Keyingi raundda 70-yillargaça nega protivogazlarda rezina şox bölgani haqidagi savol öynaldi. Bu savolda ham Nodira Bahromovada töğri variant bor edi, biroq jamoa sardori Madina Mirzarahmatovaga işonç bildirdi. Madinaning notöğri variantidan söng hisob tenglaşdi – 3:3.
7-raund savoli öyindagi eng jiddiylaridan biri böldi. Muzqaymoqni vafliga solib beriş usuli paydo bölgaç, bu kimlarni eng köp xursand qilgan, degan savolga jamoa turli variantlar bildirdi, ammo içida töğri javobga yaqin kelgani bölmadi. Natijada teletomoşabinlar jamoasi hisobda oldinga çiqib oldi. Hisob – 3:4.
Mavzuga oid
Hisobning teletomoşabinlar tomonga oğişi natijasida bilimdonlarda klub yordamidan foydalaniş imkoniyati paydo böldi.
8-raund savolida Muazzam Şoumarova yana bir marta ajoyib öyin körsatib, jamoasi joniga ora kirdi. Qadimda özbeklarda xotini vafot etgan er öz qaynisinglisiga uylanişi odati nega keng tarqalgan, degan savolda uşbu bilimdon yaxşi mulohaza yuritib, hisobni tenglaştirdi – 4:4.
9-raundda meksikaliklarning guaraçero poyabzali nega keyingi vaqtlarda ommalaşgani haqidagi savol öynaldi. Bu savol jamoaga osonlik qildi çoği, birinçi soniyadan bir neça bilimdon töğri variantni ayta boşladi. Yakuniy javobni berişda adaşmagan jamoa hisobni 5:4 körinişiga keltirdi.
10-raundda Artur Şopengauer va Ibn Sino hikmatlarida tilga olingan narsa haqida savol öynaldi. Öyini oçilib turgan jamoa uşbu savolni ham topib taşladi va öyin bilimdon qizlar foydasiga 6:4 hisobida yakunlandi.
Şunday qilib, jamoa şu paytgaça bölgan öyinlari orasida eng yorqinini körsatib, muxlislar işonçini oqladi va finalga çiqiş uçun juda yaxşi imkoniyatga ega bölib oldi. Keyingi öynaydigan ikki jamoa – Farrux Rafiqov va Abbos Salaydinov jamoalari finalga çiqiş uçun kamida 6:4 hisobida ğalaba qozonişi lozim böladi. Bu qiyin vazifa esa uşbu jamoalarga bosim yuklaşi turgan gap.
Öyin stenogrammasi bilan quyida tanişib çiqişingiz mumkin.
1️-raund. Savol muallifi - Jamşid Rahmonov, Töraqörğon tumani
Boşlovçi: Marhamat Nikkolo Paganinining özi yaratgan maşhur musiqasini tinglaymiz!
Leonardo Da Vinçi, Jyerolamo Kardano, Simon Steven, Galileo Galiley. Yana bir qança olimlarni uşbu röyxatga kiritişimiz mumkin. Buni qarangki, Nikkolo Paganini ulardan ötgan.
Diqqat savol: Bastakor va skripkaçi Paganinining yuqorida ijro etgan kuyi nomini ikki söz bilan toping.
Javobni Nodira Turğunova beradi: Musiqa ohangidan şunaqa his paydo bölyaptiki, yurak urişi, puls orqali ulardan ötib ketgan.
Töğri javob: Leonardo Da Vinçi ham, Jyerolamo Kardano ham Simon Stiven ham, Galileo Galiley ham uni yaratmoqçi bölişgan. Buni qarangki, musiqada Nikkolo Paganini ulardan ötgan, uni yaratgan. Nikkolo Paganini çalgan kuyining lotinça nomi "Moto perpetuo", ya’ni "Abadiy dvigatel" deb nomlanadi.
Hisob: 0 - 1️
Savol muallifi Jamşid Rahmonov 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
2️-raund. Savol muallifi - Dilnoza Xöjayorova, Uçtepa tumani.
Boşlovçi: Uni Britaniya qirollari orasida qiroliça Viktoriya juda yaxşi körgan. Qirol Georg V esa umuman yoqtirmagan. Georg Vning sevgan bir iborasi bölgan: "Meni arzon Uni tarqatişga ham, olişga ham örgata körmang" degan. Şarq allomalari esa Uni oxir-oqibatda kulfatga duçor qiluvçi soxta pulga öxşatgan.
Diqqat savol: Uning nimaligini ayting.
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Bizning fikrimizça, xuşomadga şunday ta’rif berilgan.
Töğri javob: U maqtov. Maqtovga aytilgan edi.
Hisob: 1️ - 1️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
3️-raund. Savol muallifi - Ra’no Jumayeva, Xatirçi tumani.
Boşlovçi: Abdulla Qodiriyning öğli Habibullo Qodiriy dadasi haqida yozgan kitobida, otasi ertalab azonda işga tuşib yozişini, keyin bolalari bilan nonuşta qilib, bolalar bilan biroz öynab yana yozişga ötirişini qayd etib ötgan. Bu orada vaqti-vaqti bilan uyga ham qaraşgan ekan. Ötin yorgan, keyin pöşt-pöşt degança tomga çiqib qor kuragan ekan.
Diqqat savol: Ayting-çi, nega tomga çiqişi bilan pöşt-pöşt degan?
Javobni Muazzam Şoumarova: Savolda aytildiki, tomga çiqayotgan payti, ya’ni tomda, balandlikda qöşnilari ham körinadi. Öşa davrni hisobga oladigan bölsak, hovlida nomahram ayollar yurgan bölişi mumkin. Ular içkariga kirib turişlari uçun, ya’ni begona odam tomga çiqyapti, begona odam borligini bildiriş uçun şunaqa degan.
Töğri javob: Juda töğri aytdingiz, tom baland, u yerdan qöşni ayollar körinib turadi. Nomahram közi tuşmasligi uçun pöşt-pöşt deb eslatib turgan.
Hisob: 2️ - 1️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
4️-raund. Savol muallifi - Maqsudjon Muxtorov, Furqat tumani.
Boşlovçi: Marhamat ekranga qarang!
XIX asrda xalqaro markalarda Koreya nomi C harfi bilan çop etilar ekan. Ammo 1910 yilda u Yaponiya mustamlakasiga aylangaç, negadir C emas K körinişida yozilişi amalga kira boşlagan. Buni yaponlar xohlagan ekan.
Diqqat savol: Nega yaponlarga Koreyaning inglizça C körinişida yozilişi yoqmagan?
Javobni Nodira Bahromova beradi: Bunda yaponlar özlarini koreyslardan har tomonlama ustun turişini xohlaşgan. Alifbo böyiça C harfi J harfidan yuqori turişini istamasdan, J harfidan keyin kelgan K harfiga özgartirişgan. Masalan, xalqaro musobaqalarda özining mustamlakasi özidan avval e’lon qilinişini xohlaşmagan.
Töğri javob: C harfi alifboda J harfidan oldin turadi. Ular mustamlaka davlat oldinda turişini xohlaşmagan.
Hisob: 3️ - 1️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
5️-raund. Blits. Savol muallifi - Xumora Qiliçova, Toşkent şahri.
Mavzu: Yoş özbek rassomlari ijodi
1-savol:
Boşlovçi: Marhamat, ekranga qarang!
Uşbu suratni yoş rassom Rustam Bozorov çizgan.
Diqqat savol: bu suratga u qanday nom bergan?
Javobni Nodira Turğunova beradi: Rassom bu rasmga "Qovoq devona" deb nom bergan.
Töğri javob: Gap
Hisob: 3️ - 2️
Savol muallifi Xumora Qiliçova 2 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
6️-raund. Savol muallifi - Sevdiyor Jöraqulov, Buxoro şahri.
Boşlovçi: Marhamat ekranga qarang!
XX asr 70-yillarigaça amalda bölgan şoxli protivogaz.
Diqqat savol: Protivogazga şoxning nima keragi bölgan?
Javobni Madina Mirzarahmatova beradi: Öşa şoxli joyiga inson qölini tiqadi va burnidagi ter yoki buğlarni olib taşlaydi.
Töğri javob: Agar protivogaz köz oynalari terlasa uşbu şox orqali barmoq kirgizilib tozalaş mumkin edi.
Hisob: 3️ - 3️
Savol muallifi Sevdiyor Jöraqulov 3 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
7️-raund. Savol muallifi - Nurali Norboyev, Şarof Raşidov tumani.
Boşlovçi: 1904 yildagi oziq-ovqat yarmarkasida ilk bor muzqaymoqni vafli idişlarda qadoqlab işlab çiqariş yölga qöyiladi. Bu katta şov-şuvga sabab böladi. Ilgari şişa idişlarga solib beriladigan muzqaymoqlar endi vaflidan yasalgan idişga solib berila boşlangan edi.
Diqqat savol: Qaysi soha vakillari eng köp xursand bölişgan?
Javobni Muazzam Şoumarova beradi: Vaflili muzqaymoqlarni vaflisi bilan birga yeyiş mumkin, ya’ni ortiqça çiqindi çiqmaydi. Şişa yoki plastik idişlardagi muzqaymoqlarni köçalarga taşlab ketiş mumkin. Köça tozalovçilar bundan köproq xursand bölişgan.
Töğri javob: Şifokorlar. Şişa idiş köp marta işlatiladi, yuviladi. Undan qayta-qayta foydalaniladi. Bundan yuqumli kasallik yuqişi köpayadi. Demak ularning işi esa osonlaşadi. Ular şifokorlar edi.
Hisob: 3️ - 4️
Savol muallifi Nurali Norboyev 4 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
8️-raund. Savol muallifi - Şahnoza Jahongirova, Buvayda tumani.
Boşlovçi: Azal-azaldan özbeklarda bir odat bölgan. Mabodo xotini vafot etsa, er öz qaynisinglisiga uylanişi taomil tusiga kirgan. Ikkita eng katta sabab tufayli qilingan. Birinçidan, yetim qolgan bolalarni begona ayol qölida qolişidan asrab qolinadi.
Diqqat savol: Ikkinçidan, kuyov uçun maqbul bölgan sababni ayting.
Javobni Muazzam Şoumarova beradi: Bu jarayonda kuyov yana qalin berişi kerak böladi. Qaynisinglisiga uylansa qayta qalin berişdan qutulib qoladi.
Töğri javob: Erkak taomilga köra qayta uylansa qalin tölaşi kerak. Agar qaynisinglisiga uylansa qalin tölaşi şart emas ekan.
Hisob: 4️ - 4️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
9️-raund. Savol muallifi - Usmonjon Niyozov, Mingbuloq tumani.
Boşlovçi: Marhamat, ekranga qarang!
Qarşingizda meksikaliklarning poyabzali – guaraçero turibdi. Bu poyabzalning noqulayligi köp. Lekin guaraçero negadir keyingi vaqtda ommalaşdi.
Diqqat savol: Qaçon bu poyabzal ommalaşdi?
Javobni Nodira Bahromova beradi: Yaqin yillarda Covid-19 pandemiyasi butun dunyoda bölib ötdi. Pandemiya vaqtda bu poyabzal masofa saqlaşga yordam bergan.
Töğri javob: Covid-19 Meksikaga kirib kelgandan söng bu oyoq kiyim ommalaşdi.
Hisob: 5️ - 4️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
1️0️-raund. Savol muallifi - Gulçehra Xudoybergenova, Kegeyli tumani.
Boşlovçi: Olmon faylasufi Artur Şopengauer Uni sevmagan odam erkinlikni sevmaydi degan. Abu Ali ibn Sino esa aksinça U insonni halokatga olib keladi degan.
Diqqat savol: Uning nimaligini toping.
Javobni Nazokat Abdusayitova beradi: Bizning fikrimizça bu yolğizlik bölişi kerak. Çunki odam faqat yolğiz qolganida butunlay erkin böladi.
Töğri javob: Şopengauer yolğizlik bu - erkinlik degan. Ibn Sino - yolğizlik halokatga olib keladi degan.
Hisob: 6️ - 4️
Bilimdonlar jamoasi 1 million söm pul mukofotini qölga kiritdi.
Eng yaxşi savol muallifi - Nurali Norboyev
"Şifokorlar" haqidagi savoli uçun 5 mln söm pul mukofotiga ega böldi.
Öyinning eng faol bilimdoni - Muazzam Şoumarova
Muazzam Şoumarova 5 mln söm pul mukofotini qölga kiritdi.