Душанба, 23 январь куни АҚШнинг янги президенти Дональд Трамп сайловолди кампаниясида берган асосий ваъдаларини бажаришга киришди. Дастлаб у Қўшма Штатларнинг Транстинчокеани ҳамкорлигидан чиқиши хусусидаги фармонни имзолади. 

Собиқ президент Барак Обама 12 давлат билан тузилган ушбу савдо битими Хитойнинг Осиёдаги таъсирини мувозанатга келтиради, деб ҳисоблар эди. Битимга қаршилар эса, бу АҚШ учун иш ўринларини йўқотиш эканини таъкидлашарди. 

Бироқ, Обаманинг қарашидан қатъий назар, ТТҲ дея маълум бўлган келишув ижроси бир жойда туриб қолди, уни АҚШ Конгресси ратификация қилмади. Шунга кўра, Трампнинг ушбу имзо чекиши шунчаки рамзий маънога эга. Аммо, танганинг бошқа томони ҳам йўқ эмас. АҚШнинг бу келишувдан чиқиши узоқ истиқболда айнан унинг иқтисодий ҳолатига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. The Washington Post нашри Трампнинг ТТҲдан чиқиш бўйича берган фармонининг 4та асосий оқибати хусусида сўз юритади. 

Биринчидан, АҚШнинг Осиёда етакчилик учун курашмаслиги Хитой учун жуда катта имкониятдир. Аслида, ТТҲ АҚШнинг Осиёдаги ўрнини мустаҳкамлаши ва тобора кучайиб бораётган Хитой билан мувозанатни бир маромга келтириши лозим эди. The Washington Post нашри ўтган йилнинг октябрь ойида ёзган мақоласида, Конгресс ТТҲ битимини ратификация қилмаслик билан бўшлиқни юзага келтиргани, уни Хитой тўлдириши мумкинлиги ҳақида бонг урган эди. Масалан, мулозимлар, ривожланаётган мамлакатларга кенгрок имкониятлар бериш мақсадида Халқаро Валюта Жамғармасини ислоҳ қилиш борасида келиша олмагани ҳам Хитойга қўл келган эди. Ўшанда, Хитой маъмурияти Осиё инфратузилмалар инвестиция банкини (2016 йил) ташкил этди. Бу эса, АҚШнинг яқин иттифоқчилари саналган Австралия ва Буюк Британия каби мамлакатларга ҳам Пекинга қўшилишдан бошқа чора қолдирмади. 

Август ойида Foreign Policy (Ташқи сиёсат) журнали республикачилар партиясининг 8 нафар собиқ мулозимининг огоҳлантиришларини чоп этган эди. Уларга кўра, ТТҲ савдо келишувини ратификация қилмаслик, «Хитойнинг минтақавий савдо қоидаларини уқдиришига, бу эса, ўз навбатида, АҚШнинг ҳудуддаги обрўси ва иқтисодиётига путур етишига олиб келади».

Иккинчидан, ТТҲ муқобили Америка саноатини ноқулай аҳволга тушириши мумкин. Чунки, ТТҲ иштирокчиси бўлмаган Хитой АҚШ савдо келишувига муқобил бўлган савдо келишуви – Ҳартомонлама минтақавий иқтисодий ҳамкорлик (ҲМИҲ)ни барпо этиш бўйича фаол музокаралар олиб бормоқда. Бу битим, Америка бизнеси учун дўстона фаолият юритади, деб ўйлаш гумроҳлик бўлади. Нашрга кўра, ҲМИҲ атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва ишчилар ҳуқуқлари, интеллектуал мулкни ҳимоя қилиш борасида ТТҲга нисбатан бирмунча паст стандартларга рухсат беришни кўзда тутади. Бундан ташқари, келишув, унда АҚШнинг иштирок этишини кўзда тутмайди. Бу ҳам АҚШнинг Осиёдаги корхоналарини фойдасиз ҳолатга туширади. 

«Агар ТТҲ фойда бермаса, ҲМИҲ кучга киради», — деган Япония бош вазири  Синдзо Абэ.

Учинчидан, АҚШнинг мазкур келишувдан чиқиши савдо ҳамкорлари билан муносабатларга таъсир этиши мумкин. Савдога боғлиқ бўлган мамлакатлар, жумладан Перу буни таҳликали ҳолат сифатида қабул қилиши ва асосий савдо ҳамкори сифатида АҚШни эмас, Хитой билан ҳамкорликни ривожлантиришга эътибор қаратиши бор гап. Айнан Перу ТТҲни фаол равишда илгари сурган, мамлакат ҳукумати ўндан ортиқ, хусусан, ЕИ, Хитой, Япония билан ҳам икки томонлама шартномаларни имзолаган эди. Бу шартномалар, унга Лотин Америкасининг энг самарадор иқтисодиётларидан бири бўлиш имконини тақдим этиши керак эди. Лиманинг Вашингтон билан имзолаган ва 2009 йилда кучга кирган савдо пакти туфайли, икки мамлакат ўртасидаги савдо айланмаси 2010 йилдаги 9 млрд доллардан 2015 йилда 14 млрд долларгача ўсди. Мамлакат фуқаролари қашшоқликни ортда қолдирди. Перу ўрта синф кўпчиликни ташкил этадиган мамлакатга айланди. Америкаликлар ҳам Перу маҳсулотлари: органик артишок ва киноадан тортиб, Анд тоғларида қазиб олинадиган олтин ҳамда кумушдан ясалган заргарлик буюмларининг савдо пештахталарида кўплигидан фойдаланишди. Эндиликда, бу каби эришилган натижалар ҳам хавф остида қолиши мумкин.  

Ва ниҳоят, тўртинчи масала шундан иборатки, АҚШнинг ТТҲдан чиқиши, Вашингтоннинг NAFTA (Шимолий Америка Эркин Савдо Шартномаси –ШМЭСШ)дан ҳам чиқишини англатиши мумкин. Дональд Трамп сайловолди кампанияси чоғида ТТҲ билан бирга ШМЭСШни ҳам қайта кўриб чиқишга ваъда берган эди. Бу АҚШнинг ёнқўшнилари Канада ва Мексика билан савдога ҳам жиддий таъсир кўрсатиши эҳтимол. Ҳозирча, Трамп ишлаб чиқаришни АҚШдан Мексикага кўчираётган маҳаллий автомобилсозлик саноатини нишонга олмоқда, Канадага эътибор берганича йўқ. Тўғри, Трамп Toyota компаниясини Мексикада янги завод барпо қилаётгани учун қоралади, аммо, Япония компанияси Канададаги ишлаб чиқариш бирлашмасини Мексикага кўчириши АҚШ иш ўринларига таъсир қилмаслигини эътиборга олмади. Шундай бўлса-да, Канада ҳам Трампнинг кўз остида тўрган бўлиши мумкин. Чунки, бу ерда ишлаб чиқариладиган автомобилларнинг атиги 12 фоизи мамлакатда қолади, қолгани унинг жанубий қўшниси (АҚШ)га етказиб берилади.