Британия полицияси сержати Нил Вудс кўп йиллар мобайнида хуфёна иш кўрган — у ўзини героин наркомани сифатида кўрсатиб, йирик жиноий тўдалар ичига кириб борган. 2016 йил августида Вудс «Good Cop, Bad War» («Яхши полициячи, ёмон уруш») китобини чоп эттирди. 11 май кунни Independent нашри собиқ полициячи билан катта интервью уюштирди — суҳбат мавзуси наркотик моддаларни қонунийлаштириш ва унга қарши курашиш бемаънилик экани ҳақида борди. «Медуза» нашри собиқ полициячининг ғайриоддий ўтмиши ҳақида ҳикоя қилади.

 

14 йиллик хуфёна ҳаёт

Нил Вудс Солфорд университетидан ўқишдан йиқилиб, 19 ёшида полицияга ишга қабул қилинади. Унинг сўзларига кўра, ўшанда у ўз ҳаётида «журъатлироқ бирор иш» билан шуғулланишга қарор қилган. 90-йиллар бошида Вудсни наркотик моддаларга қарши курашиш бўлимига ишга қабул қилишади — бу орада у тўрт йил оддий полициячи бўлиб ишлашга улгурган эди. Вудснинг ўзи ҳикоя қилишича, хуфёна тарзда ишлашга уни ҳамкасблари кўндиришган: «Улар бу иш учун мен кўпроқ тўғри келишимни айтишганди».

1993 йилдан 2007 йилгача у Лидс, Брайтон, Ноттингҳэм, Лестер ва Дерби жиноий тўдаларга киритилади. Вудснинг хотираларига кўра, дастлабки йилларда унинг иши ўта хавфли бўлган — наркотик моддаларга қарши курашиш ҳудудий бўлинмаларида штатдан ташқари вазиятларда нима қилиш кераклиги ҳақидаги йўриқнома йўқ эди. Вуд аксарият ҳолларда ўзини героин истеъмол қилувчи наркоман сифатида тасвирлаб, ўзи учун ёлғондакам ўтмиш тўқиган. Фақатгина 1996 йилга келибгина Британия полициясида хуфёна тарзда ишлаётган ходимлар учун машғулотлар ўтказила бошланган (Вудснинг ўзи ҳам уни ўтказишда кўмак берган).

 

ФОТО: 1995 йил. Хуфёна ишлаётган Нил Вудс
Нормантонда дилердан наркотик модда харид қилмоқда. LEAP UK

Агент хуфёна тарззда олиб борилаётган иши оддий полициячи сифатида ишлаш билан алмашлаб турган, яъни ярим йил ўзини наркоман сифатида кўрсатса, ярим йил полиция идорасида ишлаб берган. Бўш вақтида наркотик моддаларга ружу қўйганларнинг феъл-атвори ва умуман наркоманияни ўрганган. 1999 йилда у «Аноним наркоманлар» ҳамжамияти қурултойида қатнашган.

Қурултойда Вудс шуни англаб етдики, наркотикка ружу қўйган шахслар — аҳолининг ожиз қатлами бўлиб, уларни қамаш эмас, уларга ёрдам қўлини чўзиш керак экан. «Мен илгари уларни одам ўрнида кўрмасдим ва бу ҳолатга ўзларининг мудҳиш хатолари сабаб дучор бўлишган, деб ҳисоблар эдим. Аслида, улар ёрдамга муҳтож кишилар экан, жудаям аҳволи оғирлиги боис улар ўзларига ўзлари ёрдам беролмас экан», — деган Вудс Vice нашрига берган интервьюсида.

2005 йилда Вудс Брайтондаги амалиётга йўл олади. Шаҳар Британияда наркотик моддаларнинг дозаси ошириб юборилиши натижасида ўлим ҳолатлари қайд этилиши бўйича биринчи ўринда турарди. Дилерлар шаҳарда хуфёна операция олиб борилганидан хабардор эди, шу сабабли наркотик моддаларни тарқатишда оғуга ружу қўйган бошпанасиз кишилардан фойдаланишарди. Вудснинг ҳикоя қилиб беришича, жиноятчилар «сотувчилар»дан осонгина қутилишарди — уларга ҳаддан зиёд крэк ёки героин беришарди, улар дозани ошириб юбориб, вафот этишарди.

Вудс доимо ўз ҳаётида таҳдид билан тўқнаш келган. У навбатдаги гангстер ёки героинга ружу қўйган наркоманлар гуруҳи ўзини қандай тутишини олдиндан айтиб бера олмаган. Собиқ полициячи ундан бир неча ҳафта мобайнида героин харид қилиб юрган дилер Вудснинг бўғзига қилич тираб, у наркотик моддаларга қарши курашиш бошқармаси агенти эканлигини таъкидлаган воқеани гапириб беришни яхши кўради. «У мени ўлдирса керак, деб ўйлагандим», — дея эслайди сержант. Аниқланишича, дилер шунақа ҳазил қилиб, янги қиличини мақтамоқчи бўлган экан.

ФОТО: 1995 йил. Хуфёна ишлаётган Нил Вудс
Нормантонда дилердан наркотик модда харид қилмоқда. LEAP UK

Бундан ташқари, Вудс янги маҳсулотдан татиб кўриш таклифларига жуда кўп дучор бўлган. Кунлардан бирида дилерда шубҳа уйғотмаслик учун, полициячи амфетамин истеъмол қилишга мажбур бўлган. Шундан сўнг у уч сутка ухламаган.

 

«Наркотик моддаларга қарши курашиш — вақтни беҳудага сарфлаш»

«Good Cop, Bad War» китоби босмадан чиққач, 2016 йилда Нил Фудс тилларга тушди. Берган интервьюларининг барчасида у «наркотик моддаларга қарши курашиш — вақтни беҳудага сарфлаш» эканлигини таъкидлаб келади.

«Мен жиноятчиларни умумий ҳисобда 1000 йилга қамоқхонага жўнатганман, бу эса героин келтиришни узоғи билан 2 соатгагина тўхтатган, холос», — дейди Вудс. Полициячиларнинг иши шунга олиб келдики, наркотик моддаларни қўлга киритиш арзон ва осон бўлиб қолган.

Наркотик моддаларга ружу қўйганларни қамаш — масаланинг ечими эмас, деб ҳисоблайди Вудс. Унинг фикрича, наркотик моддаларни тартибга солиш ва уюшган жиноятчиликка қарши курашиш наркомания муаммосини ҳал қилиши мумкин. Мисол тариқасида Вудс Швейцарияни келтирган, у ерда 1990-йиллардан бери героинга ружу қўйган инсонларни наркотик моддалар ўрнини босувчи воситалар билан даволаш дастури амалда. Наркотик моддаларга ружу қўйганлар тиббиёт кузатуви остида ва героиннинг назорат қилинадиган дозасини олиб боришади ва бу доза борган сари камайтирилиб борилади. Статистикага кўра, бу дастур шарофати билан жиноятчилик даражаси, дозани ошириб юборишдан ўлганлар сони ва оғуга янги ружу қўйганлар фоизи пасайган.

Вудснинг таъкидлашича, моддалар бозорининг давлат томонидан тартибга солиниши жиноий гуруҳларнинг таъсирини обрўсизлантиради ва уларнинг наркотик моддаларга ружу қўйганларни эксплуатация қилишини йўққа чиқаради. Собиқ полициячи болалар ва ўсмирларни ҳимоя қилиш учун ҳукуматнинг ўзи енгил наркотиклар бозорини ҳам тартибга солиши зарурлигини таъкидлайди.

2015 йилдан бери Вудс LEAP («ҳуқуқ-тартибот органлари наркотикларга қарши курашишга қарши») Канада-Америка ташкилоти раиси вазифасида ишламоқда. Унга наркотик моддаларнинг қонунийлаштирилишини истовчи собиқ агентлар, полициячилар ва ҳарбийлар аъзо.

«Бизнинг бош мақсадимиз — наркотикларга қарши эълон қилинган уруш оқибатларини юмшатиш, шунингдек, ўлим ҳолатлари, касалликлар, жиноятчилик ва наркотик моддаларга ружу қўйиш сонини камайтириш», — дейилади ташкилот сайтида.

LEAPнинг Буюк Британиядаги ваколатхонаси очилишида Вудс ўз иши билан «ожиз инсонларнинг ҳаётини янада чидаб бўлмас даражага келтиргани»ни айтиб, бу ишлари, шунчаки, вақтни беҳудага сарфлаш бўлганини такрорлаб ўтган.