Eronda namoyishlar: qurbonlar bor

Eronda iqtisodiy vaziyatning keskin yomonlashuvi tufayli yuzaga kelgan ommaviy norozilik namoyishlari to‘lqini davom etmoqda. Reuters agentligining xabar berishicha, namoyishchilar va xavfsizlik kuchlari o‘rtasidagi to‘qnashuvlarda bir necha kishi halok bo‘lgan, biroq qurbonlarning aniq soni noma’lumligicha qolmoqda va mustaqil manbalar tomonidan tasdiqlanmagan.

Fars axborot agentligi xabar berishicha, Eron janubi-g‘arbidagi Lordegan shahrida namoyishchilar va politsiya o‘rtasidagi to‘qnashuvda ikki kishi, Azna shahrida uch, mamlakat g‘arbidagi Kuhdashtda esa yana bir kishi halok bo‘lgan.

Eron davlat ommaviy axborot vositalarining ma’lumotlariga ko‘ra, halok bo‘lganlarning kamida bir nafari Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) bilan bog‘liq bo‘lgan «Basij» ko‘ngillilar lashkari a’zosi bo‘lgan. Rasmiylarning ta’kidlashicha, u namoyishchilar hujumi oqibatida halok bo‘lgan. Shu bilan birga, inson huquqlari tashkilotlari va ijtimoiy tarmoqlardagi xabarlarda namoyishchilar orasida ham o‘lim va jarohatlar borligi aytilmoqda, biroq Reuters bu ma’lumotlarni mustaqil ravishda tekshirish imkoniyatiga ega emasligini ta’kidladi.

Namoyishlar 28 dekabr kuni AQSh dollariga nisbatan tarixiy minimumlarni yangilagan Eron riyoli kursining keskin pasayishi fonida yuzaga keldi. Iqtisodiy inqiroz yuqori inflatsiya, oziq-ovqat mahsulotlari, yoqilg‘i va eng zarur tovarlar narxining keskin oshishi bilan birga kechmoqda, bu ayniqsa kichik biznes va aholining kam ta’minlangan qatlamlariga «og‘riqli zarba berdi».

Dastlab norozilik namoyishlari savdogarlar va do‘kon egalarining norozilik namoyishlari bilan boshlandi, ular bir qator shaharlarda daromadlarning qadrsizlanishi va aholining xarid qobiliyatining pasayishiga norozilik sifatida do‘konlarni yopdi. Keyinchalik ularga boshqa guruhlar - ishchilar, talabalar va shahar chetidagi aholi ham qo‘shildi. Vaqt o‘tishi bilan iqtisodiy shiorlar ko‘pincha siyosiy talablar va hokimiyatni keskin tanqid qilish bilan birga kela boshladi.

Norozilik namoyishlari bir vaqtning o‘zida mamlakatning bir nechta shaharlarida, jumladan poytaxt Tehron va yirik mintaqaviy markazlarda qayd etilgan. Xavfsizlik kuchlari bilan to‘qnashuvlar, ko‘zdan yosh oqizuvchi gazdan foydalanish, ommaviy hibsga olishlar, ko‘chalarda politsiya va xavfsizlik bo‘linmalarining kuchaytirilgan ishtiroki haqida xabar berilmoqda.

Eron rasmiylari tartibni tiklash va vaziyatni barqarorlashtirish uchun choralar ko‘rayotganini aytmoqda, shu bilan birga namoyishchilarning iqtisodiy talablarini ko‘rib chiqishga va’da bermoqda. Namoyishlar fonida Eron Markaziy Banki rahbari iste’foga chiqarildi. Hukumat vakillari fuqarolarni xotirjamlikka chaqirib, «tashqi kuchlar» mamlakatdagi iqtisodiy qiyinchiliklardan vaziyatni beqarorlashtirish uchun foydalanishga urinayotganini ta’kidlamoqda.

Ko‘plab namoyishchilar mamlakatda oyatullohlar boshqaruvini tugatishga chaqirmoqda. Ba’zilar monarxiya tiklanishiga ham qarshi emas.

Bu yilgi norozilik namoyishlari 2022 yildan buyon eng yirigi bo‘lmoqda. O‘shanda mamlakat aholisi axloq politsiyasi tomonidan hibsga olinganidan keyin vafot etgan 22 yoshli Mahsa Aminiyning o‘limi tufayli oyoqqa turgandi.

Vaziyat keskinlashmasligi uchun Tehronda namoyishlar boshlangan hududlarda hozirda xavfsizlik choralari kuchaytirilmoqda.

Mamlakat prezidenti Mas’ud Pizishkiyon uning hukumati namoyishchilarning «qonuniy talablari»ga quloq solishini aytdi.

Biroq, bosh prokuror Muhammad Movohid Ozod ham beqarorlikni keltirib chiqarishga bo‘lgan har qanday urinish «qat’iy javob»ga duch kelishidan ogohlantirdi.

Reuters bilan suhbatlashgan tahlilchilar ta’kidlashicha, hozirgi norozilik to‘lqini ko‘lami va barqarorligi bilan ajralib turadi, shuningdek, iqtisodiy norozilik tobora kengroq ijtimoiy-siyosiy qarama-qarshilikka aylanib bormoqda. Bu, ayniqsa, davom etayotgan sanksiyalar bosimi, iqtisodiyotning tarkibiy muammolari va hukumatning aholi turmush darajasini tezda yaxshilash imkoniyatlari cheklanganligi sharoitida «yanada keskinlashuv xavfini oshiradi».