«Югуриш мени қутқарди» — Олимпиада чемпиони болалигида бир неча йил қулликда сақлашганини эслади

Сэр Муҳаммад Муқтор Жама Фараҳ (туғилганида қўйилган исми Ҳусайн Абди Коҳин) – Сомалидан келиб чиққан британиялик енгил атлетикачи, узоқ ва ўрта масофаларга югурувчи. 1983 йилда Сомалилендда туғилган. Спорт оламида Мо Фараҳ исми билан танилган. 4 карра Олимпиада чемпиони, 6 карра жаҳон чемпиони, 7 карра Европа чемпиони. Британия империяси ордени командори (2013), рицарь-бакалавр (2017).

Муҳаммад Фараҳ исмини унга Шарқий Африканинг кичик мамлакати Жибутидан олиб келган одамлар қўйишган. Унинг ҳақиқий исми Ҳусайн Абди Коҳин эди. Нотаниш аёл уни 9 ёшлигида Лондонга олиб келган ва хизматкор сифатида ишлатган.

«Кўп йиллар давомида бу ҳақда ўйламасликка ҳаракат қилдим, - дейди спортчи. - Лекин буни унутиш иложсиз».

Ҳозиргача амалда бўлган расмий талқинга кўра, спортчи Британияга ота-онаси билан Сомалидан қочқин сифатида келган. Бироқ, BBC ва Red Bull Studios ҳамкорлигида суратга олинган ҳужжатли фильмда Мо ота-онаси ҳеч қачон Британияда бўлмаганини айтади.

Унинг онаси ва икки укаси ҳамон мустақиллиги тан олинмаган Сомалиленд давлатидаги оилавий фермада яшайди. Отаси 1991 йилда Сомалидаги тартибсизликлар пайтида дайди ўқдан вафот этган.

Мо Фараҳнинг сўзларига кўра, 8 ёки 9 ёшида уни Жибутидаги қариндошлари олдига юборишган. У ердан нотаниш аёл билан бирга Буюк Британияга бориб қолган.

Аёл унга Европадаги қариндошлари олдига олиб боришини айтган. Мо бундан беҳад хурсанд бўлиб, «илгари ҳеч қачон самолётда учмагани»ни айтади.

Аёл болага ўзини Муҳаммад деб аташини айтади. Унга фотосурати ёпиштирилган ва Муҳаммад Фараҳ исми ёзилган қалбаки ҳужжат берилади.

Улар Лондон ғарбидаги Ҳаунслоудаги квартирага етиб боришганида аёл боладан қариндошларининг манзили ва телефон рақами ёзилган қоғозни сўраб олади.

«Аёл кўз олдимда бу қоғозни йиртиб, чиқинди қутисига ташлади. Мен фалокатга йўлиққанимни дарҳол англадим», дейди у.

Мо оч қолмаслик учун уй юмушлари билан шуғулланган ва болаларга қараган.

«Агар оиланг билан яна кўришишни истасанг, ҳеч кимга ҳеч нарса дема», деб таъкидлаган аёл. «Ваннага тез-тез қамалиб олиб, йиғлар эдим», деб эслайди у.

Дастлабки бир неча йил давомида унга мактабга боришга рухсат берилмаган. Аммо 12 ёшга тўлганида Мо маҳаллий Фелтҳам коллежининг 7-синфига ўқишга борган. У ўқитувчиларга Сомалидан келган қочқин сифатида таништирилган.

Унинг собиқ устози Сара Реннининг сўзларига кўра, боланинг усти бут эмас, одамови ва инглиз тилини яхши билмасди. Ўзини боланинг ота-онаси деб таништирган одамлар ҳеч қачон ота-оналар йиғилишида қатнашмаган.

Бироқ, унинг жисмоний тарбия ўқитувчиси Алан Уоткинсон спорт машғулотлари бошланганида ўсмирда ижобий ўзгариш бўлаётганини дарҳол пайқайди.

«У яхши тушунган ягона тил – жисмоний тарбия ва спорт тили эди», деб эслайди Уоткинсон.

Дарҳақиқат, Сэр Мо айтганидек, спорт унинг ҳаёти эди: «Ўша вазиятдан чиқиш учун мен қила оладиган ягона нарса – бу эркинликка чиқиш ва югуриш эди».

Охир-оқибат, у Уоткинсонга ўзининг кимлиги, ўтмиши ва уни ишлашга мажбур қилган одамлар ҳақида гапириб берди.

«Ҳақиқий Мо»

Ўқитувчи ҳаммасини ижтимоий хизмат ходимларига етказади. Шундан сўнг Мо Сомалидан келган бошқа бир оилага асраб олиш учун берилади.

«Албатта, ҳақиқий оиламни соғинар эдим, лекин ўша пайтдан бошлаб ҳаммаси яхши бўлиб кетди», деб эслайди сэр Мо.

Мо спорт оламида ўзини намоён эта бошлади ва 14 ёшида Англия мактаблари жамоаси таркибида Латвиядаги мусобақага таклиф этилди. Бироқ унинг қўлида ҳеч қандай ҳужжат йўқ эди.

Шунда Уоткинсон болага Муҳаммад Фараҳ номи билан Британия фуқаролигини олиш учун ҳужжат топширишда ёрдамлашади. 2000 йил июл ойида Мо Британиянинг тўлақонли фуқаросига айланди.

Адвокат Алан Бриддок ҳужжатли фильмда Муҳаммад Фараҳга паспортни фирибгарлик ёки қалбакилаштириш йўли билан олганини, агар ҳуқуқий томондан қаралса, ҳукумат уни Британия фуқаролигидан маҳрум этиши мумкинлигини тушунтиради. Аммо сэр Мо билан юзага келган вазиятда бундай бўлиши даргумон.

«Югуриш мени қутқарди»

Сэр Мо одамларнинг ноқонуний миграция ва қуллик ҳақидаги тасаввурларини ўзгартириш учун ўз ҳаёти ҳақида очиқ гапиришга қарор қилганини айтади.

«Жуда кўп одамлар худди мен каби азият чекканини тасаввур қила олмасдим. Бу воқеа менинг қанчалик омадли эканлигимни кўрсатади. Аслида мени қутқарган ва бошқалардан фарқли қилган нарса – югура олганим эди», дея тан олади у.

BBC Мо Фараҳни Лондонга олиб келган аёл билан боғланган, аммо ундан изоҳ ололмаган.