Трампнинг Эрон бўйича мурожаатидан 5 муҳим хулоса

АҚШ ва Исроил Эронга қарши уруш бошлаганига бир ойдан кўпроқ вақт ўтди. АҚШ президенти Доналд Трамп 1 апрел куни кечки пайт (Тошкент вақти билан 2 апрел тонгда) америкаликларга мурожаат қилиб, нима учун бу уруш зарурлиги ҳақида ўз далилларини келтирди.

Оқ уйдан туриб сўзланган 19 дақиқалик нутқида Трамп Эроннинг ракета ва дрон тизимлари «кескин қисқартирилгани», уларнинг қурол-яроғ заводлари ва ракета учириш мосламалари эса «парча-парча қилиб ташланаётганини» айтди. Аслида эса АҚШ–Исроил ҳужумлари Теҳроннинг кўплаб баллистик ракеталари ва учириш мосламаларини йўқ қилган бўлса-да, Эрон минтақада ракета отишни давом эттирмоқда.

New York Times нашри – Трамп ҳарбий ҳаракатларни улкан муваффақият, деб таърифлаган Эрон бўйича мурожаатидан 5 та муҳим хулосани санаб ўтди.

1. Трамп урушдан чиқишнинг аниқ йўлини айтмади

Нашрнинг ёзишича, Доналд Трамп урушни тугатиш учун музокараларни қўллаб-қувватлаш ва зўравонликни кучайтириш ҳақидаги ваъдалар ўртасида иккиланиб қолган. «Биз Американинг барча ҳарбий мақсадларини яқин орада, жуда яқин орада якунлаш йўлидамиз», деди у.

Шу билан бирга Трамп «уларга ниҳоятда қаттиқ зарба бериши» ҳақида гапирди. «Келгуси икки-уч ҳафта ичида биз уларни ўзлари мансуб бўлган тош даврига қайтарамиз. Шу билан бирга, музокаралар давом этмоқда», дея қўшимча қилди.

Трампнинг можаро давомида берган тез-тез қарама-қарши сигналлари фақат чалкашликни оширмоқда.

Трамп, агар Эрон раҳбарлари музокаралар давомида АҚШ шартларига таслим бўлмаса, Эроннинг энергетика ва нефт инфратузилмасига зарбалар берилиши мумкинлигига ишора қилган.

Эрон АҚШ билан ҳеч қандай тўғридан тўғри музокаралар олиб борилмаётганини айтган. АҚШ разведка идоралари эса эронликлар алоқа каналларини очиқ сақлашга тайёр, бироқ ҳозирча ён бериш ниятида эмас, деган хулосага келган.

2. Трамп америкаликларни урушга холис қарашга ундади

Сайловчилар фикрича, уруш АҚШ иқтисодиётга зарар етказмоқда ва ички муаммолардан чалғитмоқда. Бундай вазиятда Доналд Трамп ўзидан узоқлашаётган сайловчиларининг танқидларига юзаки қараб ўтди.

У ўзининг ҳарбий кампанияси ўтмишдаги урушлардан анча қисқа бўлганини исботлаш учун Биринчи жаҳон уруши, Иккинчи жаҳон уруши, Ветнам, Корея ва Ироқ урушларининг давомийлигини санаб ўтди. «Бу можарога тўғри нуқтаи назардан қарашимиз жуда муҳим», деди Трамп.

У америкаликлар ҳис қилаётган иқтисодий қийинчиликларга нисбатан очиқдан очиқ ҳамдардлик билдирмади. Бироқ Трампнинг фикрича, уруш Эрон томонидан келаётган таҳдидни йўқ қилиш учун арзийди. «Бу фарзандларингиз ва невараларингиз келажаги учун ҳақиқий сармоядир», деди у.

Душанба куни якунланган Reuters/Ipsos сўровномаларига кўра, Трампнинг умумий маъқуллаш рейтинги 36 фоизга тушиб кетган. Бу унинг Оқ уйга қайтганидан бери энг паст кўрсаткичдир.

Унинг телемурожаатидан сўнг акциялар нархи тушди, доллар мустаҳкамланди ва нефт нархи кўтарилди, чунки Трамп уруш қачон тугаши ҳақида аниқ режа тақдим этмади.

«У Оқ уй қароргоҳидаги қўш эшиклардан чиқиб, саҳнага яқинлашар экан, драматик кириш қилди. Кейинги 19 дақиқа эса у хира ёритилган хонада, асосан бўғиқ овозда гапирди. Трамп АҚШни урушга олиб кириш сабабларини ойдинлаштириш ўрнига, узоқ йиллардан бери ишлатиб келаётган шаблон гапларига содиқ қолди», дея Reuters нашри Трампнинг чиқишини тасвирлади.

3. Эрон уранини қўлга киритиш ҳақида

Аввалроқ Доналд Трамп Исфаҳондаги ядровий иншоотда сақланаётган бойитилган уранни олиб чиқиш миссиясини кўриб чиқаётгани хабар қилинганди.

Аммо мурожаатда Трамп «Эроннинг ядровий объектларига шундай қаттиқ зарба берилганки, ядро чангига яқинлашиш учун ойлаб вақт керак бўлади», деди. Унинг айтишича, АҚШ объектларни кузатиб борувчи сунъий йўлдошларга эга. Трамп агар Эрон материални қайтариб олишга ҳаракат қилса, ҳужум қилишини айтди.

NYTʼга кўра, Трамп бир неча ҳафта давомида материални қўлга киритишга қизиқишини билдириб келганидан сўнг, бу билан Эронни алдашга уринаётган бўлиши ҳам мумкин. Акс ҳолда, у ядровий материални айнан уруш бошланишидан олдин бўлган жойида — назарий жиҳатдан Эрон етиши мумкин бўлган масофада қолдирмаган бўларди. Бу эса – ушбу можаро АҚШга бу йўналишда ҳеч нима бера олмайди, деган тахминларни илгари суради.

4. Ҳўрмуз бўғози – Американинг муаммоси эмас

Президент Трамп араблардан бўғоз орқали нефт сотиб олувчи давлатлар уни қайта очишда етакчиликни ўз қўлига олиши керак, деди. Трамп бу талабларни биринчи марта айтмаяпти. Бироқ Ғарбдаги иттифоқчилар Доналд Трамп ва Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу улар билан маслаҳатлашмасдан бошлаган урушга қўшилмоқчи эмас.

АҚШ етакчиси Эроннинг жанубий қирғоқлари яқинидаги ушбу артерия орқали ўтадиган нефтга «эҳтиёжимиз йўқ», деб даъво қилди. Ростдан ҳам АҚШ кўрфаздан жуда кам нефт импорт қилади. Аммо Трампнинг позицияси – нефт нархлари глобал миқёсда белгиланиши ва Яқин Шарқдаги таъминот узилишлари АҚШга ҳам ўз таъсирини ўтказиши ҳақидаги иқтисодий ҳақиқатни инкор этади.

Глобал бозорларда нефтнинг камайиши америкаликлар учун бензин нархи ошишини англатади. Ўғитлар каби бошқа муҳим товарлар ҳам Ҳўрмуз бўғози орқали экспорт қилинади. Бу эса Эрон юк ташишни тўхтатиб қўйса, озиқ-овқат ва бошқа товарлар нархида инфляция хавфини янада орттиради.

5. Венесуэладаги операция намуна сифатида келтирилди

Нутқининг дастлабки дақиқаларида Трамп Венесуэла етакчиси Николас Мадурони қўлга олиш бўйича миссиянинг муваффақияти билан мақтаниб ўтди. «Ушбу зарба тезкор, ўлимга олиб келувчи, шиддатли бўлди ва бутун дунёда ҳамма томонидан тан олинди», деди Трамп чоршанба оқшомида.

Маслаҳатчиларнинг айтишича, Доналд Трамп ушбу операцияни Эронда амалга оширмоқчи бўлган ишлари учун намуна сифатида кўради. Аммо бу икки вазият бир-биридан жуда фарқ қилади.

Венесуэлада АҚШ кучлари тез ҳаракат қилган: Каракасга тушиб, Николас Мадурони ҳибсга олган ҳолда чиқиб кетган. У ерда АҚШ ҳарбийлари орасида қурбонлар бўлмаган.

Эронда эса уруш ҳозиргача «АҚШнинг душман режими» ўз жойида: ўндан ортиқ АҚШ аскари ҳалок бўлган ва юзлаб кишилар яраланди.