Xarita: Yer yuzida yashin eng ko‘p kuzatiladigan hududlar

Yangi infografika NASAʼning Lightning Imaging Sensor (LIS) datchiki ma’lumotlari asosida tuzilgan bo‘lib, har bir qit’adagi chaqmoqning asosiy «issiq nuqtalari»ni ko‘rsatadi. Unda chaqmoqlar eng ko‘p kuzatiladigan joylar yil davomida har kvadrat kilometrga to‘g‘ri keladigan yashin urishlari soni — chaqnash zichligi asosida belgilangan.

Dunyo bo‘ylab aniq qonuniyat kuzatiladi: Janubiy Amerikaning shimoliy qismi va Markaziy Afrika reytinglarda yetakchilik qiladi, bu hududlarda yashin urish zichligi boshqa mintaqalarga qaraganda ancha yuqori. Ayniqsa, Venesueladagi Marakaybo ko‘li alohida ajralib turadi — u Yer yuzida chaqmoqlar eng ko‘p kuzatiladigan joy bo‘lib, go‘yoki «chaqmoqlar poytaxti» sifatida tanilgan.

Chaqmoqning «issiq nuqtalari» odatda iliq va nam havo doimiy ravishda yuqoriga ko‘tarilib, balandlikda sovuqroq havo massalari bilan to‘qnashadigan joylarda shakllanadi. Marakaybo ko‘li atrofida tog‘lar iliq va nam havoning zich qatlamlarini o‘rab turadi va bu tez-tez hamda kuchli momaqaldiroqlar uchun ideal sharoit yaratadi.

Shunga o‘xshash jarayonlar Kongo Demokratik Respublikasining ayrim hududlarida va Hindiston shimolida ham kuzatiladi. Bu yerlarda kuchli quyosh qizdirishi va mavsumiy ob-havo sikllari quvvatli konvektiv bo‘ronlarni shakllantiradi. Ayrim mavsumlarda bu joylarda chaqmoqni deyarli har kuni kuzatish mumkin.

Lightning Imaging Sensor datchiki orbitadan momaqaldiroq paytidagi qisqa muddatli yorug‘lik chaqnashlarini qayd etish orqali chaqmoqlarni ro‘yxatga oladi. Biroq bu ma’lumotlarning geografik cheklovlari bor. LIS asosan 38° shimoliy va 38° janubiy kengliklar oralig‘idagi chaqmoqlarni kuzatadi, shuning uchun Yevropaning ko‘p qismi va yuqoriroq kengliklardagi boshqa hududlar tahlilga kiritilmagan. Demak, xarita sayyoraning mutlaqo barcha hududlarini emas, balki sun’iy yo‘ldosh qamrovida chaqmoq eng kuchli kuzatiladigan zonalarni aks ettiradi.